Một quyết định chưa từng có tiền lệ: 28.000 người quản lý trở lại bục giảng
Việc hơn 28.000 hiệu trưởng, hiệu phó và cán bộ quản lý giáo dục được bố trí chuyển sang giảng dạy sau quá trình sắp xếp, giảm 18.975 cơ sở giáo dục công lập là một bước điều chỉnh quy mô lớn trong hệ thống trường công lập, nhằm tinh giản đầu mối, cơ cấu lại đội ngũ và tăng nhân lực trực tiếp đứng lớp, nhưng đồng thời đặt ra hàng loạt câu hỏi về chất lượng dạy học, năng lực quản trị và quyền học tập của học sinh trong các mô hình trường mới quy mô lớn.
Chiều 9/10, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì cuộc họp về tiến độ sắp xếp trường mầm non, phổ thông và triển khai trường phổ thông nội trú liên cấp ở xã biên giới. Theo báo cáo, 34/34 địa phương đã hoàn thành phương án sắp xếp cơ sở giáo dục; số cơ sở giáo dục công lập giảm 18.975, tương đương 50,6%, và hơn 28.000 cán bộ quản lý được bố trí chuyển sang giảng dạy. Đây là con số đủ lớn để không thể coi là điều chỉnh kỹ thuật, mà là một cú xoay trục chính sách. Câu hỏi không còn là “có nên tinh giản” mà là “tinh giản như thế nào để không đánh đổi chất lượng dạy học và quản lý trường học”.
Cơ hội: Khi người từng quản lý bước xuống lớp học
Nếu biết tổ chức tốt, làn sóng hiệu trưởng chuyển giảng dạy có thể trở thành nguồn lực quý cho chất lượng dạy học. Đội ngũ này hiểu rõ chương trình, quy chế, áp lực kiểm tra, thanh tra, cũng như kỳ vọng của phụ huynh và cấp trên. Khi họ trực tiếp đứng lớp, kinh nghiệm quản lý có thể chuyển hóa thành cách tổ chức dạy học chặt chẽ, kỷ luật lớp học tốt hơn và sự kết nối hiệu quả giữa nhà trường – gia đình – chính quyền. Việc sắp xếp trường công lập giúp tinh gọn bộ máy, tăng nhân lực trực tiếp giảng dạy, trong khi hoạt động giáo dục vẫn được duy trì ổn định và quyền học tập của học sinh cơ bản được bảo đảm.
Một điểm tích cực khác là việc đưa cán bộ quản lý giáo dục trở lại bục giảng có thể làm giảm khoảng cách giữa “người ra quyết định” và “người thực thi”. Khi từng là hiệu trưởng, họ hiểu vì sao một quy định được ban hành; khi là giáo viên, họ cảm nhận trực tiếp những vướng mắc trong lớp học. Nếu được lắng nghe đúng cách, nhóm giáo viên đặc biệt này có thể trở thành kênh phản hồi chính sách rất giá trị, giúp các quy định về tổ chức, quản trị cơ sở giáo dục sau sắp xếp trở nên thực tế hơn, đúng như yêu cầu phải “phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm quản lý, phù hợp với điều kiện thực tế và yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục”.
Thách thức: Lỗ hổng quản trị trong các trường quy mô lớn
Mặt trái của việc hiệu trưởng chuyển giảng dạy là nguy cơ thiếu hụt nhân lực quản lý trong bối cảnh nhiều trường sau sắp xếp có quy mô rất lớn, nhiều phân hiệu, điểm trường cách xa nhau, địa bàn rộng, khiến phạm vi và độ phức tạp quản trị tăng vọt. Khi giảm hơn 50% số cơ sở giáo dục công lập nhưng số học sinh không giảm tương ứng, gánh nặng dồn lên một bộ máy quản lý mỏng hơn. Phó Thủ tướng đã phải yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ các cơ sở quy mô lớn, nhiều cấp học, nhiều phân hiệu, điểm trường; kịp thời điều chỉnh những cơ sở vượt khả năng quản trị vì có thể “ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn hoặc quyền học tập của học sinh”.
Điều đáng lo là nếu chỉ chăm chăm vào chỉ tiêu tinh giản đầu mối, sắp xếp trường công lập theo kiểu “cào bằng” thì hệ quả sẽ đổ lên lớp học: sĩ số tăng, giáo viên quá tải, hoạt động giáo dục khó tổ chức đa dạng. Câu nhấn mạnh “tỷ lệ giảm đầu mối là mục tiêu phấn đấu, nhưng chất lượng giáo dục, an toàn và quyền lợi của học sinh mới là thước đo cuối cùng” không phải lời nhắc chung chung, mà là cảnh báo về nguy cơ bệnh thành tích trong sắp xếp hệ thống.
Chính sách tiếp theo: Không chỉ là sắp xếp, mà là tái thiết quản trị và dạy học
Cuộc sắp xếp trường công lập sẽ chỉ “hoàn thành” khi bộ máy mới vận hành ổn định, hiệu quả, bảo đảm đầy đủ đội ngũ, nguồn lực và điều kiện dạy học, như chỉ đạo đã nêu. Điều này đòi hỏi hai hướng đi song song. Thứ nhất, phải rà soát, điều chỉnh ngay trong tháng 10 những trường có quy mô vượt khả năng quản trị, đồng thời hoàn thành bố trí cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên. Thứ hai, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần hoàn thiện các quy định về tổ chức, quản trị cơ sở giáo dục sau sắp xếp; Bộ Nội vụ nghiên cứu, đề xuất chế độ, chính sách phù hợp cho cán bộ quản lý, nhân viên sau sắp xếp và cho các trường quy mô lớn, nhiều cấp học, nhiều phân hiệu, điểm trường.
Ở chiều dạy học, việc hơn 28.000 cán bộ quản lý giáo dục chuyển sang giảng dạy chỉ phát huy hiệu quả nếu đi kèm đào tạo, bồi dưỡng lại kỹ năng sư phạm, cập nhật chương trình, phương pháp mới. Song song, các dự án trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã biên giới – với 108 trường giai đoạn 1 đã khai giảng, 40 trường hoàn thành 100% hạng mục và 121 trường giai đoạn 2 đặt mục tiêu hoàn thành trước 30/8/2027 – phải bảo đảm an toàn, đủ giáo viên, nhân viên, kinh phí và điều kiện thiết yếu để nuôi dưỡng, chăm sóc, dạy học cho học sinh. Nếu không, mọi nỗ lực tinh giản và mở rộng mạng lưới trường sẽ chỉ là thay đổi trên giấy, còn chất lượng dạy học vẫn dậm chân tại chỗ.
Kết luận: Đừng để “giảm đầu mối” thành cái cớ bỏ quên lớp học
Làn sóng hiệu trưởng chuyển giảng dạy là phép thử lớn cho năng lực cải cách của hệ thống giáo dục. Nó có thể trở thành cơ hội vàng để đưa kinh nghiệm quản lý vào lớp học, tinh gọn bộ máy, tăng nhân lực trực tiếp dạy học và bảo đảm quyền học tập của học sinh trong một mạng lưới trường được tổ chức lại. Nhưng cũng có thể trở thành rủi ro nếu thiếu bù đắp nhân lực quản lý, thiếu đào tạo lại cho người đứng lớp, và thiếu cơ chế giám sát chất lượng trong các trường quy mô lớn.
Điểm mấu chốt là phải chuyển trọng tâm từ “giảm bao nhiêu cơ sở” sang “học sinh học tốt hơn như thế nào”. Khi mọi quyết định sắp xếp trường công lập, phân công cán bộ quản lý giáo dục, hay xây dựng trường nội trú đều được soi chiếu bằng thước đo chất lượng dạy học và an toàn của học sinh, thì con số 28.000 người trở lại bục giảng sẽ không còn là nỗi lo, mà là nguồn lực đổi mới. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở việc hoàn thành chỉ tiêu, hệ thống sẽ phải trả giá bằng chính tương lai của người học.
