Thương mại Việt Nam - Mỹ: bức tranh bứt phá và ý nghĩa chiến lược
Thương mại Việt Nam - Mỹ là tổng thể các hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa hai nền kinh tế có tính bổ trợ mạnh, thể hiện qua kim ngạch song phương tăng nhanh, cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng và mức độ tham gia sâu hơn của doanh nghiệp vào chuỗi cung ứng, từ hàng tiêu dùng đến sản xuất công nghệ cao. Tám tháng đầu năm, tổng kim ngạch thương mại hai chiều đã vượt 137,42 tỷ USD, tăng 23,4% so với cùng kỳ, khẳng định thương mại Việt Nam Mỹ không còn là hiện tượng nhất thời mà đang trở thành trục kết nối ổn định trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều đáng nói là Hoa Kỳ hiện chiếm khoảng 32,1% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, đưa Việt Nam lên vị trí đối tác thương mại lớn thứ 5 của Mỹ – một thứ hạng cao phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam trong chiến lược nhập khẩu và đa dạng hóa nguồn cung của thị trường này. Từ góc nhìn doanh nghiệp, con số tăng trưởng không chỉ là dữ liệu thống kê mà là tín hiệu cho thấy nếu biết dịch chuyển nhanh sang hợp tác theo chiều sâu, doanh nghiệp Việt Nam có thể bứt phá về giá trị, thay vì chỉ tăng sản lượng.
Động lực tăng trưởng: tính bổ trợ và sự dịch chuyển sang hợp tác chất lượng
Kim ngạch thương mại 2026 tăng mạnh không xuất phát từ may mắn, mà từ một cấu trúc kinh tế có tính bổ trợ rõ rệt giữa hai bên. Việt Nam mạnh về công nghiệp chế biến, hàng tiêu dùng, điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông thủy sản; trong khi Mỹ sở hữu ưu thế về công nghệ, máy móc, thiết bị, năng lượng, hàng không, nông sản và nguyên liệu đầu vào. "Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy thương mại song phương là tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế", ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ nhấn mạnh. Sự bổ trợ này cho phép luồng hàng hóa không chỉ tập trung vào sản phẩm tiêu dùng mà mở rộng sang các nhóm phục vụ sản xuất, từ máy móc, thiết bị, công nghệ đến nguyên liệu và năng lượng. Quan trọng hơn, theo ông Hưng, quan hệ thương mại đang có nền tảng để chuyển từ tăng trưởng về quy mô sang hợp tác sâu hơn về chất lượng, công nghệ và chuỗi giá trị, nghĩa là doanh nghiệp Việt Nam nếu vẫn coi xuất khẩu sang Mỹ chỉ là “đơn hàng gia công” thì sẽ tự bỏ lỡ giai đoạn nâng cấp tiếp theo của thương mại song phương.
Những ngành hàng dẫn dắt tăng trưởng và xu hướng thương mại mới
Trong bức tranh thương mại Việt Nam Mỹ, các ngành hàng chủ lực vẫn là trụ cột của tăng trưởng xuất khẩu nhưng cấu trúc đang dịch chuyển theo hướng đa dạng hơn. Công nghiệp chế biến, hàng tiêu dùng, điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông thủy sản tiếp tục là nhóm sản phẩm giúp Việt Nam giữ vị thế cung ứng lớn tại thị trường Mỹ, nhờ giá cạnh tranh và chất lượng cải thiện. Ở chiều ngược lại, Việt Nam gia tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ, năng lượng, hàng không và nguyên liệu đầu vào từ Mỹ, không chỉ để đáp ứng nhu cầu nội địa mà còn bổ sung đầu vào cho sản xuất, nâng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, xu hướng thương mại mới không dừng ở hàng hóa truyền thống. Từ thực tiễn làm việc với các hiệp hội và doanh nghiệp Mỹ, Thương vụ Việt Nam nhận định công nghệ cao và bán dẫn đang mở ra dư địa hợp tác đáng chú ý, kết nối lợi thế nhân lực và sản xuất điện tử của Việt Nam với thế mạnh thiết kế chip, trí tuệ nhân tạo và công nghệ nền tảng của Mỹ. Đây là bước chuyển từ cung ứng sản phẩm cuối cùng sang tham gia sâu hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Dư địa thị trường Mỹ: từ hàng tiêu dùng đến công nghệ cao
Nếu nhìn thuần túy vào kim ngạch, nhiều doanh nghiệp sẽ nghĩ thị trường Mỹ đã “đầy”, nhưng thực tế dư địa mở rộng vẫn rất lớn. Sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế mở ra cơ hội kinh doanh Mỹ cho doanh nghiệp Việt Nam ở cả hai hướng: xuất khẩu hàng tiêu dùng có thế mạnh và tham gia sâu vào cung ứng sản xuất, công nghệ. Việt Nam có khả năng cung cấp nhiều sản phẩm phù hợp nhu cầu của người tiêu dùng Mỹ, từ dệt may, da giày, đồ gỗ đến nông thủy sản, nhưng để giữ và tăng thị phần, doanh nghiệp buộc phải nâng giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và độ tin cậy của xuất xứ. Đồng thời, nhu cầu lớn trong nước về máy móc, công nghệ, năng lượng và hàng không tạo đà cho nhập khẩu từ Mỹ, qua đó hỗ trợ quá trình hiện đại hóa sản xuất trong nước. Các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng và hàng không đang được đánh giá là những không gian hợp tác mới, nơi Việt Nam có thể cùng Mỹ tạo ra giá trị trong nghiên cứu, thiết kế, đào tạo nhân lực và phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, thay vì chỉ mua – bán đơn thuần.
Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để nắm bắt cơ hội?
Tăng trưởng thương mại 23,4% là tín hiệu tích cực, nhưng cơ hội kinh doanh Mỹ sẽ chỉ trở thành lợi ích thực nếu doanh nghiệp Việt Nam kịp tái định vị chiến lược. Theo Cơ quan Thương vụ, mục tiêu thời gian tới không chỉ là gia tăng kim ngạch mà hướng tới một cấu trúc thương mại bổ trợ cao hơn, tạo giá trị cho doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng hai nước. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp chủ động nâng chuẩn sản xuất, kiểm soát tốt nguồn gốc hàng hóa, tăng khả năng truy xuất, minh bạch chuỗi cung ứng và tuân thủ hệ thống tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Mỹ. Ở các lĩnh vực mới như công nghệ cao và bán dẫn, hợp tác được kỳ vọng mở rộng từ đầu tư sản xuất sang nghiên cứu, thiết kế, đào tạo và phát triển công nghiệp hỗ trợ; nghĩa là doanh nghiệp phải đầu tư dài hạn cho nguồn nhân lực và năng lực công nghệ, thay vì trông chờ vào dòng đơn hàng ngắn hạn. Giai đoạn tới, hai nền kinh tế được khuyến nghị không chỉ tăng cường trao đổi hàng hóa, dịch vụ và năng lượng, mà cùng tạo thêm giá trị trong chuỗi cung ứng – một hướng đi mà doanh nghiệp Việt Nam nên coi là ưu tiên, nếu muốn giữ vị thế trong thương mại Việt Nam Mỹ.
