Tăng trưởng 44%: cú bứt tốc hiếm thấy trong thương mại Việt Nam - Malaysia
Thương mại Việt Nam - Malaysia là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà hai nước trao đổi trong một giai đoạn nhất định, phản ánh mức độ gắn kết kinh tế song phương, vai trò của mỗi bên trong chuỗi cung ứng khu vực và khả năng tận dụng các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường xuất nhập khẩu. Trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều đạt 17,397 tỷ USD, tăng 44,2% so với cùng kỳ và đã vượt mức 16,33 tỷ USD của cả năm trước. Con số này không chỉ là một kỷ lục thống kê, mà là dấu hiệu cho thấy quan hệ kinh tế đang chuyển từ “ổn định” sang “tăng tốc”. Nếu xu hướng hiện tại được duy trì, mục tiêu 18 tỷ USD trong cả năm gần như chắc chắn bị vượt qua, mở đường cho tham vọng 20–25 tỷ USD trong vài năm tới.
Ngành nào kéo thương mại lên 17,4 tỷ USD – và vì sao điều đó quan trọng?
Bức tranh thương mại Việt Nam Malaysia cho thấy một sự dịch chuyển rõ rệt sang các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có hàm lượng công nghệ cao. Ở chiều xuất khẩu, Việt Nam đạt 5,675 tỷ USD, tăng 46,4% so với cùng kỳ và đã vượt mức 5,327 tỷ USD của cả năm trước. Điểm nhấn là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng tới 170% và lần đầu tiên vượt mốc 1 tỷ USD, đạt 1,775 tỷ USD trong 9 tháng. Đây là bằng chứng rõ ràng rằng các doanh nghiệp FDI và nội địa đang coi Malaysia là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử khu vực. Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng cũng tăng hơn 55%, đạt 577,673 triệu USD, cho thấy Việt Nam không chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô mà đã tham gia sâu hơn vào các khâu sản xuất trung gian có giá trị gia tăng cao.
Nhập khẩu bùng nổ: chuỗi cung ứng khu vực đang tái cấu trúc ra sao?
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ Malaysia đạt 11,720 tỷ USD, tăng 43,2% và cũng vượt mức 11,004 tỷ USD của cả năm trước. Điều đáng nói là cơ cấu nhập khẩu cho thấy Việt Nam đang “neo” sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 4,43 tỷ USD, tăng gần 49%; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt 1,2 tỷ USD, tăng 75,5%; xăng dầu tăng hơn gấp đôi với mức tăng 114,56%. Nói cách khác, Malaysia đang trở thành nguồn cung then chốt cho đầu vào sản xuất công nghiệp và năng lượng của Việt Nam. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ, thiết bị, nguyên liệu chất lượng cao, nhưng cũng đồng nghĩa chuỗi cung ứng nội địa phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn cung từ bên ngoài.
Nhập siêu 6 tỷ USD: cái giá của tăng trưởng hay lời nhắc phải đổi chiến lược?
Đằng sau con số tăng trưởng 44 phần trăm là một thực tế khó bỏ qua: thâm hụt thương mại của Việt Nam với Malaysia trong 9 tháng đã lên tới 6,045 tỷ USD, cao hơn mức nhập siêu cả năm trước là 5,676 tỷ USD. Trong khi 30 mặt hàng xuất khẩu tăng trưởng, nhiều mặt hàng truyền thống lại đi lùi: cà phê giảm 26%, gạo giảm 13,9%, phương tiện vận tải và phụ tùng giảm 21%, xăng dầu giảm 22,2%. Điều này cho thấy tăng trưởng hiện tại dựa nhiều vào một số nhóm hàng công nghiệp, còn nền tảng xuất khẩu nông sản và sản phẩm truyền thống chưa được củng cố tương xứng. Nếu không nhanh chóng nâng sức cạnh tranh, phát triển thêm các ngành hàng có giá trị gia tăng cao và đa dạng hóa thị trường, Việt Nam có nguy cơ “mắc kẹt” trong vị thế nhập siêu kéo dài với Malaysia, dù tổng kim ngạch thương mại vẫn tiếp tục tăng.
Ý nghĩa cho quan hệ kinh tế khu vực: từ đối tác thương mại đến mắt xích chuỗi cung ứng
Tốc độ tăng trưởng bình quân 8,52% mỗi năm trong giai đoạn 2015–2025 đã tạo nền cho cú bứt phá hiện nay. Nhưng điều đáng chú ý hơn là chất của tăng trưởng: nhóm hàng điện tử, máy móc và các sản phẩm công nghiệp đang đóng góp ngày càng lớn vào thương mại Việt Nam Malaysia. Điều này cho thấy hai nền kinh tế đang gắn kết với nhau không chỉ ở vai trò “mua – bán” đơn thuần, mà như những mắt xích bổ trợ trong cùng một chuỗi sản xuất khu vực. Triển vọng kim ngạch hai chiều vượt mục tiêu 18 tỷ USD trong năm 2026 và hướng tới 20–25 tỷ USD không phải chỉ là câu chuyện về quy mô. Đó là phép thử xem Việt Nam có tận dụng được đà tăng này để giảm nhập siêu, nâng cấp năng lực sản xuất trong nước và bước lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị khu vực hay không.
