Ngành xây dựng Việt Nam: Từ “ngành nền” thành động cơ tăng trưởng
Ngành xây dựng Việt Nam là khu vực kinh tế bao gồm các hoạt động thiết kế, thi công, lắp đặt và hoàn thiện công trình hạ tầng, nhà ở, công nghiệp và dịch vụ, tạo ra giá trị tài sản cố định mới và cải tạo tài sản hiện hữu, qua đó đóng góp trực tiếp vào GDP xây dựng và gián tiếp kích thích các ngành sản xuất, dịch vụ liên quan trong nền kinh tế quốc dân.
Điểm mấu chốt của bức tranh tăng trưởng kinh tế 2026 là: xây dựng không còn chỉ là “hậu phương” mà đang trở thành động cơ kéo cả đoàn tàu GDP. Trong 9 tháng, giá trị tăng thêm toàn ngành tăng 10,31%, tăng liên tục qua từng quý, quý sau cao hơn quý trước và đều vượt tốc độ tăng GDP cả nước. Đáng nói hơn, hoạt động xây dựng tăng 12,22%, nhanh nhất trong 20 ngành kinh tế cấp I, chiếm 17,42% GDP và đóng góp 1,77 điểm phần trăm vào tăng trưởng chung. Nói cách khác, nếu không có cú bứt phá này, bức tranh tăng trưởng kinh tế 2026 sẽ nhạt màu hơn rất nhiều.
Vì sao xây dựng bứt tốc: Kịch bản chủ động và “thi đua hai con số”
Đà bứt phá của ngành xây dựng không phải may mắn nhất thời mà là kết quả của một kịch bản được chuẩn bị từ đầu năm. Bộ Xây dựng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị, đặt mục tiêu tăng trưởng 11,8% và phát động phong trào thi đua tăng trưởng hai con số tại các địa phương. Đây là cách tiếp cận chủ động hiếm thấy: thay vì “đi theo GDP”, ngành tự đặt trần tăng trưởng cao rồi ép mình phải chạm tới.
Chính phủ sau đó cập nhật kịch bản tăng trưởng với mục tiêu cho hoạt động xây dựng lên 14,5%, vận tải kho bãi 12,1% và bất động sản 8,2%. Việc điều chỉnh này cho thấy xây dựng được nhìn nhận là mũi nhọn trong bức tranh tăng trưởng kinh tế 2026, đồng thời kéo theo các ngành vệ tinh như vận tải, kho bãi cùng tăng tốc. Câu chuyện không chỉ là “bơm thêm đầu tư công”, mà là đặt xây dựng vào trung tâm chiến lược phục hồi và mở rộng năng lực hạ tầng quốc gia.
Động lực từ địa phương và đầu tư hạ tầng: Tăng trưởng không chỉ trên giấy
Tăng trưởng 12,22% sẽ vô nghĩa nếu chỉ tập trung ở vài dự án lớn. Số liệu cho thấy nền tảng tăng trưởng đang lan rộng: 28/34 địa phương có hoạt động xây dựng quý III cao hơn quý I, và 29/34 địa phương ghi nhận vận tải, kho bãi tăng từ 10% trở lên trong 9 tháng. Điều này phản ánh dòng vốn đầu tư công, giải phóng mặt bằng và cung ứng vật liệu đang được đẩy mạnh trên diện rộng, chứ không chỉ dồn vào vài “siêu dự án”.
Hà Nội và TP.HCM chiếm 28,3% giá trị xây dựng của 34 địa phương, giữ vai trò đầu tàu trong giải phóng mặt bằng, bảo đảm vật liệu, giải ngân đầu tư công và tháo gỡ dự án bất động sản, nhà ở xã hội. Đây là điểm tích cực nhưng cũng là cảnh báo: nếu hai cực tăng trưởng này chậm lại, GDP xây dựng sẽ chịu tác động mạnh. Nền kinh tế đang đặt cược lớn vào việc hạ tầng mới – từ cao tốc, quốc lộ đến logistics – kịp thời hoàn thành để chuyển hóa thành năng lực sản xuất thực sự, thay vì chỉ là con số đẹp trong báo cáo.
Viettel Construction và vai trò của doanh nghiệp xây lắp trong chu kỳ mới
Để ngành xây dựng Việt Nam tăng tốc bền vững, không thể chỉ trông vào đầu tư công; các doanh nghiệp xây lắp tư nhân, đặc biệt những đơn vị có năng lực kỹ thuật cao, đang trở thành nhân tố quyết định. Viettel Construction là một ví dụ tiêu biểu: doanh nghiệp này tiếp tục mở rộng hoạt động ngoài lĩnh vực viễn thông truyền thống, sang xây dựng, năng lượng và dịch vụ kỹ thuật.
Trong 9 tháng, Viettel Construction đạt doanh thu 12.343 tỷ đồng, tăng 23% so với cùng kỳ, với mảng xây dựng mang về gần 4.670 tỷ đồng, tăng 37% và chiếm 38% tổng doanh thu. Giá trị hợp đồng xây dựng ký mới đạt 4.595 tỷ đồng, tăng 76%. Những con số này cho thấy doanh nghiệp xây lắp không chỉ “ăn theo” đầu tư công, mà đang chủ động chiếm lĩnh các mảng mới như nhà ở trọn gói, trung tâm thương mại, sân golf, cùng các giải pháp năng lượng mặt trời. Nếu lớp doanh nghiệp như vậy tiếp tục mở rộng, GDP xây dựng sẽ có thêm trụ đỡ từ khu vực tư nhân, giảm phụ thuộc vào ngân sách.
Tăng trưởng ấn tượng nhưng áp lực phía trước không nhỏ
Mặt trái của cú bứt phá là áp lực duy trì nhịp độ. Nghị quyết 312 giao cho Bộ Xây dựng kịch bản quý IV với yêu cầu hoạt động xây dựng tăng 19,2% và kinh doanh bất động sản tăng 15,1%. Theo kịch bản của Bộ, toàn ngành quý IV cần tăng khoảng 15,35% để hoàn thành mục tiêu năm. Đây là mức tăng rất cao nếu xét bối cảnh nhiều dự án hạ tầng lớn còn chậm tiến độ và thủ tục đầu tư vẫn phức tạp.
Tăng trưởng kinh tế 2026 đang được nâng kỳ vọng nhờ xuất khẩu công nghệ cao, đầu tư và FDI, nhưng cũng đối mặt nhiều rủi ro bên ngoài. Trong bức tranh đó, đặt quá nhiều kỳ vọng vào xây dựng có thể khiến nền kinh tế lệ thuộc vào một động cơ dễ bị tổn thương bởi chu kỳ bất động sản, giá vật liệu và nợ công. Kết luận hợp lý không phải là “hãy giảm tốc xây dựng”, mà là phải biến tăng trưởng hiện tại thành cơ hội tái cấu trúc: đẩy mạnh chất lượng quy hoạch, ưu tiên công trình hạ tầng then chốt, khuyến khích doanh nghiệp xây lắp chuyển dịch sang các mảng xanh, tiết kiệm năng lượng. Chỉ khi đó, cú bứt phá 12% mới trở thành nền tảng dài hạn, thay vì một “cơn sóng” ngắn hạn trong số liệu GDP xây dựng.
