Từ thương mại song phương tăng mạnh đến vị thế đối tác top 5
Việt Nam vươn lên vị trí top 5 đối tác thương mại của Mỹ là kết quả của quá trình mở rộng thương mại song phương, gia tăng kim ngạch và tận dụng sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế để đẩy mạnh thương mại Việt Nam Mỹ, đồng thời từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Kim ngạch thương mại Việt Nam Mỹ đạt 137,42 tỷ USD sau 8 tháng, tăng 23,4% so với cùng kỳ, phản ánh quy mô giao thương đang mở rộng nhanh. Quan trọng hơn, Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất, chiếm khoảng 32,1% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Theo thống kê phía Mỹ, Việt Nam đã tăng 5 bậc để trở thành đối tác thương mại lớn thứ 5 của nước này. Đây không còn là câu chuyện “tăng sản lượng”, mà là bước ngoặt buộc Việt Nam phải nâng cấp chất lượng liên kết chuỗi giá trị nếu không muốn dừng lại ở vai trò nhà gia công giá rẻ.
Nền tảng chính trị – kinh tế: vì sao thời điểm “vàng” là ngay bây giờ
Việt Nam không tự nhiên leo lên nhóm đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ; đó là thành quả của cả một lộ trình quan hệ đối ngoại được thiết kế khá nhất quán. Hai nước bình thường hóa quan hệ từ tháng 7/1995, thiết lập Đối tác Toàn diện vào tháng 7/2013 và nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 9/2023. Trên nền đó, hai bên hướng tới một khuôn khổ thương mại và đầu tư ổn định, cân bằng, có khả năng dự báo, tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động. Nói thẳng: nếu doanh nghiệp Việt Nam không tận dụng giai đoạn này để cắm sâu vào thị trường Mỹ, thì rất khó có giai đoạn “dễ thở” hơn. Bởi khi khuôn khổ đã ổn định, cuộc chơi không còn dành cho các doanh nghiệp đi chậm, mà cho những ai đủ nhanh để trở thành một phần không thể thiếu của chuỗi cung ứng.
Công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng, hàng không: bốn “cửa ngõ” hợp tác mới
Điểm đáng nói nhất sau khi thương mại Việt Nam Mỹ tăng nhanh không phải là con số, mà là những “cửa ngõ” hợp tác mới đang mở ra. Theo Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, mục tiêu giai đoạn tới là tạo cấu trúc hợp tác có tính bổ trợ cao hơn, trong đó hai bên cùng tạo thêm giá trị trong chuỗi cung ứng chứ không chỉ trao đổi hàng hóa. Công nghệ cao bán dẫn nằm ngay trung tâm cơ hội đó: Việt Nam có nhân lực và năng lực sản xuất điện tử, trong khi Mỹ mạnh về công nghệ, thiết kế chip, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ nền tảng. Khoảng giao nhau này cho phép mở rộng từ sản xuất sang nghiên cứu, thiết kế, đào tạo nhân lực và phát triển công nghiệp hỗ trợ. Bên cạnh đó, năng lượng và hàng không cũng được xác định là lĩnh vực tiềm năng, khi Việt Nam có nhu cầu phát triển lớn còn doanh nghiệp Mỹ sở hữu công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản trị. Nếu bỏ lỡ những lĩnh vực này, chúng ta sẽ tự khóa mình ở phân khúc thấp trong chuỗi giá trị mới đang hình thành.
Cơ hội xuất khẩu mới: từ “bán nhiều hơn” sang “bán thông minh hơn”
Thực tế, cơ hội xuất khẩu mới vào thị trường Mỹ không chỉ đến từ việc đẩy mạnh các mặt hàng truyền thống như dệt may, da giày, điện tử hay đồ gỗ, mà nằm ở cách Việt Nam tham gia sâu hơn vào thương mại các sản phẩm phục vụ sản xuất. Việt Nam đang có nhu cầu lớn về máy móc, thiết bị, công nghệ, nguyên liệu, năng lượng, hàng không và nông sản mà Mỹ có thế mạnh; nhập khẩu những nhóm hàng này giúp nâng năng lực sản xuất trong nước và tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Ở chiều ngược lại, hàng Việt có lợi thế về giá và ngày càng cải thiện chất lượng để tiếp cận thị trường Mỹ. Câu chuyện không còn là tăng thêm vài phần trăm kim ngạch thương mại tăng, mà là dịch chuyển vị trí trong chuỗi giá trị: từ nhà gia công lên nhà cung ứng có hàm lượng công nghệ cao, kiểm soát được nguồn gốc và tiêu chuẩn. Nếu vẫn coi Mỹ là nơi “bán thêm hàng”, doanh nghiệp sẽ bỏ lỡ cơ hội trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng dài hạn của thị trường này.
Dư địa còn lớn, nhưng doanh nghiệp phải tự nâng chuẩn chơi
Việc trở thành đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục cách làm cũ. Tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng Mỹ đòi hỏi không chỉ năng lực sản xuất, mà còn kiểm soát nguồn gốc, tăng khả năng truy xuất, minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường. Ông Đỗ Ngọc Hưng nhấn mạnh doanh nghiệp cần nâng giá trị gia tăng, tăng hàm lượng công nghệ và bảo đảm xuất xứ để chuyển từ tăng trưởng thương mại sang tham gia sâu hơn chuỗi cung ứng. Dư địa lớn hơn không nằm ở việc bán thêm hàng, mà ở khả năng nâng vị trí trong chuỗi giá trị của thị trường này. Nói cách khác, Việt Nam đã bước được vào “phòng chính” của thương mại Mỹ; vấn đề là doanh nghiệp có dám đầu tư cho tiêu chuẩn, công nghệ và minh bạch để không bị đẩy trở lại “phòng chờ” hay không.
