Cuộc đua đồng bộ: vì sao Long Thành phải về đích cùng cao tốc?
Sân bay Long Thành và cao tốc TPHCM Long Thành là tổ hợp hạ tầng giao thông cửa ngõ phía Đông, trong đó sân bay đóng vai trò trung tâm hàng không còn tuyến cao tốc là trục kết nối chính giữa TPHCM và khu vực Đông Nam Bộ, đòi hỏi phải được hoàn thành đồng bộ để khai thác hiệu quả, giảm tắc nghẽn và phát huy tối đa công suất. Trong khi các hạng mục chính của sân bay Long Thành đang được gấp rút hoàn thiện để hướng tới khai thác thương mại vào tháng 12, thì dự án thành phần 4 – khu dịch vụ hàng không, phi hàng không và hạ tầng kỹ thuật kết nối – lại ghi nhận tiến độ rất chậm so với yêu cầu. Ngược lại, cao tốc TPHCM Long Thành sau gần một năm mở rộng đã bước vào giai đoạn thảm nhựa, thể hiện quyết tâm về đích cuối năm. Thế nhưng, nếu sân bay chậm, cao tốc nhanh thì sự không đồng bộ sẽ khiến cả hệ thống mất điểm ngay từ ngày đầu vận hành.
Nút thắt tại dự án thành phần 4: sân bay có nguy cơ "thiếu chân"
Vấn đề lớn nhất ở sân bay Long Thành lúc này nằm ở dự án thành phần 4 – nơi tập trung các công trình hỗ trợ vận hành như nhà ga hàng hóa, kho giao nhận, khu bảo trì máy bay, khu cung cấp suất ăn, hệ thống cấp nhiên liệu và các hạ tầng kỹ thuật kết nối. Theo báo cáo của Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng, nhiều hạng mục trong nhóm này đang tiến rất chậm, thậm chí chưa khởi công, dù hợp đồng đã ký từ tháng 10/2025.
Nhóm hạng mục đợt 2 – gồm ga hàng hóa số 2, ga hàng hóa chuyển phát nhanh và hệ thống kho giao nhận do Vietnam Airlines và VAECO đầu tư – đến nay vẫn “đứng yên” trên giấy. Theo cơ quan này, các vướng mắc pháp lý, thủ tục lựa chọn nhà đầu tư và việc nhà đầu tư cần thêm thời gian chuẩn bị khiến mục tiêu hoàn thành vào tháng 12 theo chỉ đạo tại Quyết định 692 trở nên khó khả thi. Đây là lời cảnh báo rõ ràng: sân bay có thể mở cửa, nhưng nếu dịch vụ hậu cần còn dang dở, Long Thành sẽ vận hành trong tình trạng “thiếu chân”, phụ thuộc và dễ nghẽn ở khu vực hàng hóa.
ACV, Đồng Nai và các nhà đầu tư: trách nhiệm chia đều, rủi ro gom chung
Tiến độ chậm tại sân bay Long Thành không chỉ là câu chuyện của một nhà đầu tư. UBND tỉnh Đồng Nai đến nay mới chọn được nhà đầu tư cho hệ thống ống dẫn nhiên liệu máy bay, trong khi các hạng mục lớn hơn như thành phố cảng hàng không, khu công nghiệp hàng không và trung tâm điều hành hãng bay vẫn chưa xác định được nhà đầu tư. Về phía Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), bốn kho giao nhận hàng hóa cùng hệ thống điện năng lượng mặt trời vẫn chưa triển khai ngoài thực địa.
Nhóm hạng mục đợt 1 như khu cung cấp suất ăn, khu bảo trì phương tiện mặt đất, các hangar bảo trì máy bay tuy đã có nhà đầu tư từ cuối năm 2024 nhưng tiến độ thực hiện vẫn chậm hơn hợp đồng, phải liên tục đôn đốc để kịp mốc toàn bộ dự án hoạt động vào tháng 12/2026. Đáng chú ý, hangar số 2 của VAECO vẫn chưa thể khởi công do đang xem xét điều chỉnh quy mô. Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng đã kiến nghị Bộ Xây dựng yêu cầu Vietnam Airlines và ACV khẩn trương báo cáo khó khăn, đề xuất điều chỉnh lộ trình; đồng thời thúc giục Đồng Nai đẩy nhanh chọn nhà đầu tư. Nếu các kiến nghị này không được thực hiện quyết liệt, rủi ro chậm đồng loạt sẽ là kịch bản khó tránh.
Cao tốc TPHCM – Long Thành: một năm mở rộng, bước vào giai đoạn thảm nhựa
Trái với sự ì ạch ở một số hạng mục sân bay, cao tốc TPHCM Long Thành đang cho thấy một hình ảnh khác: thi công đồng loạt, nhiều mũi, bám sát tiến độ. Sau gần một năm khởi công, dự án mở rộng tuyến cao tốc này đã bước vào giai đoạn nước rút, nhiều đoạn tuyến được thảm nhựa, các cầu cạn gấp rút lao lắp dầm và thi công bản mặt cầu. Dự án dài 22km, từ nút giao Vành đai 2 (TPHCM) đến cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu (Đồng Nai), được đẩy nhanh để hoàn thành cuối năm, sẵn sàng kết nối sân bay Long Thành.
Theo thiết kế, đoạn từ Vành đai 2 đến Vành đai 3 được mở từ 4 lên 8 làn xe, đoạn từ Vành đai 3 đến cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu nâng lên 10 làn, tăng đáng kể năng lực thông hành. Khởi công từ tháng 8/2025 với tổng vốn đầu tư hơn 16.300 tỷ đồng, dự án được xem là công trình cấp bách, then chốt nối TPHCM với Đông Nam Bộ và sân bay Long Thành. Các nhà thầu chia nhiều mũi thi công: từ cầu Long Thành đến Nhơn Trạch là cầu cạn, đã hoàn thiện trụ, đang lắp dầm và đổ bê tông mặt cầu; đoạn Nhơn Trạch – Quốc lộ 51 thi công cấp phối đá dăm, lu nền và thảm nhựa. Đây là bức tranh hạ tầng giao thông hiếm khi thấy: hàng chục máy móc, hàng trăm kỹ sư, công nhân làm việc liên tục để kịp mốc cuối năm.
Người dân được gì – và mất gì – nếu hai dự án không về đích cùng lúc?
Từ góc độ người dùng, ý nghĩa của việc hoàn thành cao tốc TPHCM Long Thành là rất rõ. Khi dự án mở rộng hai bên cao tốc và cầu Long Thành 2 hoàn thành, tuyến đường huyết mạch nối TPHCM với sân bay Long Thành được kỳ vọng thông thoáng hơn, ô tô đi từ trung tâm Thủ Thiêm đến sân bay chỉ mất khoảng 30 phút. Đó là bước nhảy chất lượng cho hạ tầng giao thông khu vực, trong bối cảnh lưu lượng phương tiện trên tuyến hiện tăng trung bình 10,82% mỗi năm.
Dự án mở rộng cao tốc chiếm 11,99ha đất (TPHCM 7,85ha, Đồng Nai 4,14ha), không chỉ giải quyết quá tải giao thông hiện hữu mà còn tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho cả vùng, nhất là khi sân bay Long Thành dự kiến khai thác vào cuối năm. Tuy nhiên, nếu hạ tầng trong hàng rào sân bay – đặc biệt là các công trình dịch vụ thuộc thành phần 4 – tiếp tục chậm, người dân có nguy cơ phải chấp nhận một “siêu sân bay” nhưng thiếu dịch vụ hậu cần, hàng hóa, bảo trì đồng bộ. Nói cách khác, cao tốc chạy nhanh mà sân bay khập khiễng sẽ làm giảm hiệu quả đầu tư, khiến trải nghiệm hành khách và doanh nghiệp không đạt kỳ vọng. Quyết định bây giờ nằm ở tốc độ xử lý thủ tục, lựa chọn nhà đầu tư và sự dám chịu trách nhiệm của các bên liên quan.
