Sân bay Long Thành là gì và vì sao giai đoạn nước rút lại đáng lo hơn đáng mừng?
Sân bay Long Thành là dự án cảng hàng không quốc tế mới được xây dựng tại Đồng Nai với quy hoạch ba giai đoạn, hướng tới công suất 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm khi hoàn thành toàn bộ, trong đó giai đoạn 1 do ACV làm chủ đầu tư các hạng mục thiết yếu như nhà ga hành khách, đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ và hạ tầng kỹ thuật. Dự án hiện được quảng bá đang tiến nhanh về đích, với mục tiêu khai thác tháng 12/2026 và tổng giá trị thực hiện đã đạt gần 80% hợp đồng. Nhưng đằng sau các con số sáng sủa là một thực tế khó chịu: càng đến sát ‘giờ G’, sức ép tiến độ càng chồng lên những vi phạm xây dựng, đấu thầu và tài chính mà Thanh tra Chính phủ vừa nêu tên, khiến rủi ro cho chất lượng công trình và uy tín quản trị dự án không thể xem nhẹ.
Tiến độ dự án: 80% khối lượng không có nghĩa là 80% yên tâm
Theo báo cáo cập nhật của ACV, đến ngày 7/9, Dự án thành phần 3 sân bay Long Thành đã đạt gần 80% giá trị hợp đồng, nhiều gói thầu đường găng chạm đến những mốc ấn tượng về tiến độ. Gói 4.6 cho đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ đã hoàn thành gần 99%, khu vực sân đỗ bê tông được báo cáo đạt 100%. Gói 5.10 của nhà ga hành khách đạt gần 80% khối lượng, trong đó phần xây dựng và hoàn thiện lên khoảng 83%, hệ thống điện 94% và thiết bị nhà ga hơn 70%. Nhìn từ bên ngoài, sân bay Long Thành rõ ràng đã bước sang giai đoạn hoàn thiện và thử nghiệm để kịp khai thác tháng 12/2026. Tuy vậy, con số 80% chỉ phản ánh khối lượng kỹ thuật trên giấy, không bảo đảm rằng các nút thắt về pháp lý, an toàn và quản trị rủi ro đã được xử lý tương xứng.
Vi phạm xây dựng, đấu thầu: Mặt tối của cuộc đua về đích
Trong khi công trường thi công ba ca bốn kíp, các kết luận thanh tra lại phơi bày một bức tranh khác về sân bay Long Thành: những vi phạm xây dựng và sai phạm trong đấu thầu tiềm ẩn rủi ro thất thoát tài sản và giảm hiệu quả đầu tư. Tại gói thầu 5.10, liên danh Vietur dự thầu bằng ngoại tệ và thanh toán bằng USD, trái quy định, đồng thời 8/10 nhà thầu trong liên danh bị phát hiện đã sử dụng 936 tỷ đồng tiền tạm ứng sai mục đích để gửi tiết kiệm. Nghiêm trọng hơn, một số thành viên và nhà thầu phụ như Vinaconex, Ricons, Hancorp, CC1, ATAD bị nêu tên vì chuyển nhượng thầu không đúng Luật Đấu thầu 2013 với giá trị hàng nghìn tỷ đồng. Các vi phạm tương tự còn xuất hiện ở gói 5.6 và một số gói khác, khiến toàn bộ hồ sơ đã được chuyển sang Bộ Công an điều tra, cho thấy mức độ rủi ro không thể coi là “lỗi kỹ thuật” đơn thuần.
Sức ép khai thác tháng 12/2026: Tăng tốc nhưng không được đánh đổi chất lượng
Trong bối cảnh tiến độ dự án đã đạt khoảng 80% nhưng thời gian còn lại của năm 2026 không nhiều, yêu cầu “tăng tốc” đang dội vào mọi mắt xích trong chuỗi thi công sân bay Long Thành. Chủ tịch HĐQT ACV yêu cầu các nhà thầu lập lại đường găng, rút ngắn thời gian thi công, còn Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu rà soát từng gói thầu, tháo gỡ vướng mắc để kịp đưa sân bay vào vận hành. Điều đáng bàn là sức ép khai thác tháng 12/2026 đang song hành với quá trình điều tra các vi phạm đã được chuyển Bộ Công an. Điều này đặt ra bài toán cân bằng mong muốn về tiến độ dự án với nghĩa vụ siết chặt kỷ luật xây dựng, tài chính và an toàn. Nếu chỉ nhìn vào cột mốc thời gian và số phần trăm hoàn thành mà bỏ qua chất lượng, sân bay Long Thành sẽ có nguy cơ trở thành một “công trình đẹp vội”, để lại gánh nặng quản trị và sửa sai cho nhiều năm sau.
ACV, nhà thầu và trách nhiệm cuối cùng với một biểu tượng hạ tầng quốc gia
Ở giai đoạn nước rút, vai trò điều phối của ACV và tinh thần tuân thủ của nhà thầu quan trọng không kém những mũi thi công trên công trường. Việc các liên danh cam kết tăng cường nhân lực, máy móc, tổ chức thi công để đảm bảo tiến độ không thể là lời hứa chung chung; nó cần đi kèm minh bạch tài chính, tuân thủ quy trình đấu thầu và không lách luật thông qua các hợp đồng chuyển nhượng thầu mập mờ. Thanh tra Chính phủ đã làm phần việc của mình khi chuyển hồ sơ vi phạm sang cơ quan điều tra; phần còn lại thuộc về những người đang trực tiếp điều hành công trường và dòng tiền. Một sân bay quốc tế không chỉ là đường băng và nhà ga; nó là bài kiểm tra về kỷ luật đầu tư công. Sân bay Long Thành chỉ xứng đáng là biểu tượng hạ tầng mới nếu cột mốc khai thác tháng 12/2026 đạt được mà không đánh đổi chuẩn mực pháp lý và chất lượng công trình.
