Từ biên giới địa lý đến không gian giao thương số hóa và xanh hóa
Chuyển đổi số và thương mại xanh trong giao thương biên mậu là quá trình dùng công nghệ số, tiêu chuẩn môi trường và mô hình kinh tế tuần hoàn để tái thiết cách hàng hóa, dịch vụ di chuyển qua biên giới, từ hệ thống hải quan, logistics, thanh toán đến sản xuất, qua đó giảm chi phí, tăng minh bạch và nâng sức cạnh tranh của các vùng cửa khẩu. Hội nghị Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc được Bộ Công Thương phối hợp với UBND tỉnh Điện Biên tổ chức chiều 18/9 tại Him Lam Grand Center, với chủ đề rõ ràng: “Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc”. Khoảng 250 đại biểu từ cơ quan quản lý, tổ chức xúc tiến thương mại và doanh nghiệp ba nước cùng có mặt trực tiếp và trực tuyến, cho thấy đây không phải cuộc thảo luận mang tính khẩu hiệu mà là bước đi chiến lược nhằm tái định hình không gian kinh tế biên giới.
Điện Biên: Từ lợi thế cửa khẩu quốc tế đến trung tâm logistics hiện đại
Nếu trước đây Điện Biên được nhắc đến chủ yếu như một địa danh lịch sử, thì giờ đây tỉnh đang nổi lên như một điểm nút kinh tế mới nhờ hệ thống cửa khẩu quốc tế và kế hoạch số hóa hoạt động biên mậu. Với hơn 455 km đường biên tiếp giáp Lào và Trung Quốc cùng các cửa khẩu như Tây Trang, Huổi Puốc, Si Pa Phìn và cặp A Pa Chải - Long Phú, Điện Biên có vị trí cửa ngõ kết nối Tây Bắc Việt Nam với Bắc Lào, Tây Nam Trung Quốc và tiểu vùng sông Mekong mở rộng. Việc đặt trọng tâm hội nghị vào hiện đại hóa logistics và nâng cao hiệu quả hoạt động cửa khẩu cho thấy tỉnh không muốn chỉ dừng ở vai trò "trạm trung chuyển". Thay vào đó, mục tiêu là xây dựng các trung tâm logistics hiện đại khu vực, cửa khẩu thông minh, kho ngoại quan, vận tải đa phương thức, để biên giới không chỉ là nơi kiểm soát mà trở thành không gian dịch vụ, thương mại, chế biến hàng hóa.
Giao thương biên mậu số hóa: Tối giản thủ tục, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp nhỏ
Điểm đáng chú ý nhất của hội nghị là cách các bên coi giao thương biên mậu số hóa là trụ cột cạnh tranh chứ không chỉ là công cụ hỗ trợ. Theo Cục Xúc tiến thương mại, giao thương biên mậu đang chuyển từ phương thức truyền thống sang logistics cửa khẩu thông minh, thương mại điện tử xuyên biên giới và kinh tế tuần hoàn. Điều này có tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Mô hình cửa khẩu thông minh với kết nối trực tuyến tờ khai, chứng nhận xuất xứ và kiểm dịch giúp tối giản giấy tờ, rút ngắn thời gian chờ, giảm tổn thất nông sản trên đường đi. Đồng thời, việc cắt giảm thủ tục giấy tờ và áp dụng chứng từ điện tử, thanh toán không tiền mặt làm cho vận chuyển nông sản, thực phẩm tươi sống, sản phẩm công nghiệp qua biên giới nhanh hơn, ít hao hụt hơn. Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiếp cận nền tảng số, nâng năng lực truy xuất nguồn gốc và đưa hàng lên sàn thương mại điện tử xuyên biên giới là con đường khả thi để thoát khỏi phụ thuộc thương lái, mở rộng thị trường và tăng giá trị hàng hóa.
Hành lang logistics xanh: Giảm chi phí vận chuyển, tăng sức cạnh tranh miền Bắc
Việc nhấn mạnh thương mại xanh trong hội nghị không phải tô điểm cho đẹp, mà là phản ứng bắt buộc trước bối cảnh toàn cầu. Chuỗi cung ứng đang tái cấu trúc, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, phát triển bền vững, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn ngày càng trở thành điều kiện để hàng hóa giữ được chỗ trên thị trường quốc tế. Trên nền đó, sáng kiến "hành lang logistics xanh" kết nối tuyến đường sắt Lào – Trung với hạ tầng, cảng biển miền Bắc và phương tiện dùng điện, năng lượng sạch là bước đi có tính khác biệt. Nó nhắm thẳng vào hai mục tiêu: cắt giảm chi phí lưu thông và giảm lượng khí thải carbon trong toàn bộ chuỗi cung ứng xuất nhập khẩu. Kết hợp với việc tăng cường hải quan số, chứng từ điện tử, vận tải đa phương thức và logistics hiện đại khu vực, miền Bắc có cơ hội biến lợi thế địa lý thành lợi thế chi phí vận chuyển – yếu tố mà trước nay thường nghiêng về các trung tâm cảng biển phía Nam.
Liên kết chuỗi cung ứng khu vực: Cơ hội kinh tế mới nếu Điện Biên dám đi nhanh
Điện Biên không thể tự mình tạo ra bước nhảy cho giao thương miền Bắc nếu thiếu sự liên kết vùng. Các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh cùng các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc đang hình thành mạng lưới liên kết giữa sản xuất, logistics, thương mại, dịch vụ, cửa khẩu và cảng biển. Đây là nền tảng để xây dựng các chuỗi cung ứng khu vực có liên kết cao, giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng sức cạnh tranh hàng hóa, đồng thời mở rộng không gian giao thương giữa Việt Nam, Lào và Trung Quốc theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành hiện thực nếu các kế hoạch đến năm 2030 như nâng cấp hạ tầng cửa khẩu, đẩy nhanh giao thông đối ngoại, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, cải cách hành chính và cải thiện môi trường kinh doanh được triển khai một cách nhất quán. Điện Biên đang có lợi thế cửa khẩu quốc tế và sự chú ý của cả ba nước; câu hỏi còn lại là tỉnh có dám đi nhanh để biến biên giới thành trung tâm của chuỗi cung ứng mới, thay vì chờ đợi các dòng hàng tự tìm đến.
