Chuyển đổi số, thương mại xanh: Lựa chọn hay bắt buộc?
Chuyển đổi số logistics và thương mại xanh trong thương mại biên mậu là quá trình ứng dụng công nghệ số, hạ tầng dữ liệu và các tiêu chuẩn phát triển bền vững vào mọi khâu lưu chuyển hàng hóa qua biên giới, từ sản xuất, chế biến, thông quan, vận tải đến phân phối, nhằm giảm chi phí, tăng tốc độ giao dịch, nâng giá trị xuất nhập khẩu và đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải. Hội nghị xúc tiến thương mại khu vực miền Bắc tổ chức tại Điện Biên ngày 18/9 với chủ đề “Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc” cho thấy đây không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành định hướng hành động. Theo ông Vũ Bá Phú, chuyển đổi số và thương mại xanh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng, mà đang trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi của địa phương và doanh nghiệp. Vấn đề đặt ra không phải “có làm hay không”, mà là “ai làm nhanh hơn và bài bản hơn” để chiếm lợi thế trong giao thương Việt Lào Trung.
Điện Biên: Từ cửa ngõ biên giới đến hành lang kinh tế số
Khu vực miền Bắc đang giữ hơn 40% kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước với tổng giá trị trên 380 tỷ USD năm 2025, nhưng tiềm năng trung du và miền núi vẫn chưa được khai thác tương xứng do hạ tầng kinh tế và giao thông còn nhiều điểm nghẽn. Trong bối cảnh nhu cầu giao thương Việt Lào Trung tăng nhanh, Điện Biên trở thành tọa độ chiến lược với hơn 455 km đường biên giới, hệ thống cửa khẩu Tây Trang, Huổi Puốc, Si Pa Phìn, A Pa Chải - Long Phú và cảng hàng không đã được nâng cấp kết nối Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Nhưng nếu chỉ trông vào lưu lượng hàng hóa qua cửa khẩu, vùng biên sẽ mãi ở vị thế “trạm trung chuyển giá rẻ”. Nút đột phá là biến Điện Biên thành trung tâm của hành lang kinh tế số, nơi thương mại biên mậu gắn với dịch vụ logistics, chế biến, kho bãi và thương mại điện tử xuyên biên giới.
Hiện đại hóa logistics: Khơi thông "dòng chảy" hàng hóa
Muốn giao thương biên mậu bứt phá, phải bắt đầu từ những trục hạ tầng “cứng và mềm” của logistics. Về hạ tầng cứng, các tuyến đối ngoại như cao tốc Sơn La – Điện Biên – Cửa khẩu Tây Trang và các tuyến kết nối tới cửa khẩu đang được kỳ vọng rút ngắn thời gian, giảm chi phí vận chuyển, tạo sức hút đầu tư kho bãi, logistics và chế biến. Tỉnh Điện Biên nghiên cứu bổ sung cảng cạn, xây dựng Khu thương mại xuyên biên giới gắn với Tây Trang và thúc đẩy hoạt động tại cửa khẩu A Pa Chải – Long Phú. Về hạ tầng mềm, trọng tâm là chuyển đổi số logistics: phát triển cửa khẩu thông minh, dùng chứng từ điện tử, thanh toán không tiền mặt, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử xuyên biên giới. Nói thẳng, nếu thủ tục hành chính và hệ thống logistics không được số hóa, mọi lợi thế địa kinh tế của giao thương Việt Lào Trung sẽ tiếp tục “chảy máu” sang các hành lang khác hiệu quả hơn.
Thương mại xanh: Tấm vé để tham gia chuỗi giá trị cao
Thương mại xanh ở vùng biên không chỉ là trồng thêm cây hay lắp đặt vài hệ thống năng lượng tái tạo; đó là việc đưa toàn bộ chuỗi giá trị biên mậu vào quỹ đạo phát triển bền vững, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc theo các yêu cầu truy xuất nguồn gốc, chất lượng, kinh tế tuần hoàn. Nếu nông, lâm sản và hàng thủ công mỹ nghệ khu vực Tây Bắc, Bắc Lào, Tây Nam Trung Quốc không đáp ứng được các tiêu chí xanh, chúng sẽ bị loại khỏi phân khúc giá trị cao dù chi phí sản xuất thấp. Đây là lúc địa phương phải chuyển từ tư duy “tăng lượng” sang “tăng chất”: xây dựng vùng nguyên liệu chuẩn, chuẩn hóa quy trình chế biến, kiểm soát phát thải trong logistics và phát triển logistics xanh Việt Lào Trung. Khi đó, thương mại xanh trở thành tấm vé để hàng hóa biên giới bước vào các chuỗi giá trị xứng tầm.
Liên kết hệ sinh thái biên mậu: Chiến lược cho hành lang Việt - Lào - Trung
Thông điệp quan trọng nhất của hội nghị Điện Biên là cần một phương thức giao thương mới: cửa khẩu thông minh hơn, logistics hiệu quả hơn, hàng hóa chất lượng hơn, thương mại số mạnh hơn, sản xuất xanh hơn và liên kết vùng chặt chẽ hơn. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận toàn hệ sinh thái chứ không chỉ chăm chăm vào hàng hóa qua cửa khẩu. Hệ sinh thái phía sau biên giới phải gồm vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến, tiêu chuẩn, thương hiệu, logistics, dữ liệu và thị trường tiêu thụ được kết nối chặt chẽ. Hội nghị khép lại bằng loạt biên bản ghi nhớ hợp tác giữa doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu và logistics ba nước, cho thấy quyết tâm biến định hướng thành hành động. Tuy nhiên, nếu cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục và cơ chế phối hợp liên vùng không tiến cùng nhịp với đầu tư hạ tầng, thương mại biên mậu sẽ vẫn “tắc nghẽn” trên giấy. Cơ hội lịch sử của hành lang giao thương Việt Lào Trung chỉ trở thành động lực tăng trưởng mới khi hạ tầng, doanh nghiệp và chính sách cùng được số hóa, xanh hóa và liên kết.
