Định nghĩa cuộc chơi mới: bồi thường thỏa đáng để mở đường cho hạ tầng
Bồi thường đất nông nghiệp và tái định cư hạ tầng là tổng hợp các chính sách tài chính, hỗ trợ đời sống và sắp xếp chỗ ở mới dành cho người dân có đất, nhà bị thu hồi để xây dựng công trình công cộng, với mục tiêu không chỉ trả giá trị tài sản bị mất mà còn bảo đảm họ có cơ hội ổn định cuộc sống và nghề nghiệp sau di dời, qua đó tạo sự đồng thuận để các dự án giao thông, chỉnh trang đô thị triển khai đúng tiến độ. Trong các dự án hạ tầng lớn gần đây, từ đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh đến cầu đường Bình Tiên, điểm chung nổi bật là nhà nước bắt đầu coi người bị thu hồi đất là đối tác phải thuyết phục, chứ không phải đối tượng phải cưỡng chế. Chính sách bồi thường Việt Nam đang dịch chuyển từ tư duy tối thiểu sang tư duy “đủ sống và có tương lai”, và chính sự dịch chuyển này đang giảm xung đột, rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng.
Đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh: 3 tỷ đồng/ha và thông điệp tôn trọng nông dân
Việc phê duyệt phương án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho dự án đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh thể hiện rõ một tư duy mới: phải công khai luật chơi, tính đúng, tính đủ cho người dân. Giá bồi thường đất nông nghiệp bình quân khoảng 3 tỷ đồng/ha không chỉ là con số lớn, mà là thông điệp rằng người trực tiếp sản xuất nông nghiệp được nhìn nhận như chủ thể tạo ra giá trị, chứ không phải “vướng mắc kỹ thuật” trên bản vẽ quy hoạch. Kèm theo tiền bồi thường, những trường hợp đáp ứng điều kiện còn được hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và tìm việc làm, cùng các khoản thưởng di dời nếu bàn giao mặt bằng đúng yêu cầu. "Theo phương án được duyệt, giá bồi thường đất nông nghiệp bình quân khoảng 3 tỷ đồng/ha" là một câu nói có sức nặng không chỉ về tài chính mà còn về niềm tin của nông dân vào các dự án hạ tầng mới.
Cầu đường Bình Tiên: gần 16 tỷ cho một ngôi nhà và sự chủ động hiếm thấy
Trên tuyến đường Bình Tiên, vào đúng kỳ nghỉ lễ Quốc khánh, nhiều hộ dân chủ động tháo dỡ nhà để nhường đất cho dự án cầu đường gần 6.300 tỷ đồng, một hình ảnh rất khác với tâm lý chờ đợi, trì hoãn thường thấy trước đây. Dự án có 441 trường hợp bị ảnh hưởng cần bồi thường và giải phóng mặt bằng, riêng phường Bình Tiên đã chi trả hơn 566 tỷ đồng cho 88 hộ, đạt khoảng 73% khối lượng, trong đó người nhận nhiều nhất là chủ một căn nhà trên đường Bình Tiên với tổng số tiền hơn 15,9 tỷ đồng. Khi một hộ gia đình được bồi thường gần 16 tỷ đồng để tháo dỡ nhà, dư luận có thể nói đó là “đắt”, nhưng thực chất đây là chi phí mua lấy uy tín và tiến độ. Những phát biểu như "Nếu nhà nước cần đất, chúng tôi sẵn sàng di dời ngay" cho thấy, khi quyền lợi được bảo đảm, người dân không còn xem dự án hạ tầng là rủi ro mà là cơ hội cải thiện chỗ ở và môi trường sống.
Thanh Đa và quốc lộ 13: bài kiểm tra về tái định cư đủ sống
Câu chuyện tại cụm chung cư Thanh Đa và dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 13 cho thấy bức tranh rộng hơn: bồi thường tiền là cần, nhưng tổ chức tái định cư mới là phần khó. Ở Thanh Đa, sau nhiều năm đình trệ vì pháp lý đất đai, phương án bồi thường, tái định cư cho 8 lô chung cư được phê duyệt đã lập tức tạo chuyển biến: 739/1.001 hộ đồng ý di dời, 698 trường hợp đã bàn giao mặt bằng. Người dân có lựa chọn nhận tiền với đơn giá hơn 50 triệu đồng/m² (kèm hệ số K ưu tiên tầng trệt) hoặc tái định cư tại chỗ, được hỗ trợ tiền tạm cư, như trường hợp gia đình nhận hơn 300 triệu đồng để thuê chỗ ở, rồi quay lại căn hộ mới rộng hơn khi hoàn thành. Trên quốc lộ 13, dự án cũng ghi nhận sự đồng thuận cao nhờ chính sách hỗ trợ phù hợp, với 544 trường hợp đã giao đất trong tổng số 1.041 trường hợp bị ảnh hưởng. Hai dự án này chứng minh rằng tái định cư hạ tầng hiệu quả phải cho người dân quyền lựa chọn, chứ không áp đặt một phương án duy nhất.
Từ cơ chế đến niềm tin: vì sao chính sách bồi thường minh bạch quyết định tương lai hạ tầng
Điểm chung của các dự án đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh, cầu đường Bình Tiên, cải tạo Thanh Đa và mở rộng quốc lộ 13 là một bài học giản dị: khi chính sách bồi thường Việt Nam rõ ràng, đủ sống và được thiết kế dựa trên đời sống thật của người dân, xung đột giảm, còn tiến độ tăng. Thành phố yêu cầu rà soát kỹ nguồn gốc đất, quá trình sử dụng và thời điểm hình thành tài sản để bồi thường đúng đối tượng, đặc biệt là người trực tiếp sản xuất nông nghiệp, đồng thời hạn chế đầu cơ, gom đất, trục lợi chính sách. Song song, dự thảo nghị quyết mới được xây dựng trên cơ chế của Luật Phát triển đô thị, cho phép bồi thường linh hoạt bằng đất hoặc nhà tái định cư, thay vì chỉ tiền hoặc đất cùng loại, hướng tới rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng và giúp người dân sớm ổn định cuộc sống. Tương lai của các dự án hạ tầng lớn không nằm ở bản vẽ đẹp hay tổng mức đầu tư cao, mà ở mức độ người dân cảm thấy họ được tôn trọng như đối tác, được tham gia vào quyết định liên quan đến nhà cửa, ruộng vườn của chính mình. Bồi thường đất nông nghiệp 3 tỷ/ha hay vài chục triệu một mét vuông căn hộ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng một hệ thống tái định cư nhân văn, minh bạch và có trách nhiệm.
