Bồi thường đất nông nghiệp 3 tỷ/ha: đã đủ để người dân yên tâm giao đất?

Bồi thường cao là bước khởi đầu, không phải đáp án cuối cùng

Bồi thường đất nông nghiệp trong các dự án hạ tầng là chính sách nhà nước thu hồi đất của người dân để xây dựng công trình công cộng, đi kèm khoản chi trả bằng tiền hoặc nhà ở và các hỗ trợ khác nhằm bù đắp giá trị đất, tài sản trên đất cũng như ổn định đời sống, sản xuất và sinh kế lâu dài của người bị ảnh hưởng. Với mức giá đất bồi thường 3 tỷ đồng/ha đang được áp dụng cho đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh, câu hỏi không phải là con số có đủ lớn, mà là liệu nó có bảo đảm người dân tiếp tục sống tốt sau khi giao đất. Thực tế cho thấy, nơi nào coi bồi thường như một gói chính sách tổng thể – gồm tiền, tái định cư dự án hạ tầng, hỗ trợ nghề nghiệp – thì nơi đó giải phóng mặt bằng chạy, dự án đi nhanh. Ngược lại, nếu chỉ nhìn vào giá đất bồi thường 3 tỷ như một “chiếc chìa khóa vàng”, rất dễ bỏ qua nỗi lo mất sinh kế, đứt rời cộng đồng, phải bắt đầu lại ở nơi xa lạ. Bản chất vấn đề là cân bằng lợi ích giữa phát triển hạ tầng và an toàn xã hội, chứ không phải chạy đua con số.

Đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh: giá đất bồi thường 3 tỷ/ha và bài toán sinh kế

Thành phố rộng nhất cả nước đã phê duyệt phương án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho dự án đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh, trong đó giá bồi thường đất nông nghiệp bình quân khoảng 3 tỷ đồng/ha. Đây là mức được nhiều người đánh giá là “cao” so với mặt bằng nông nghiệp, nhưng chính quyền không dừng lại ở tiền. Những hộ trực tiếp sản xuất nông nghiệp, có thu nhập từ hoạt động này và đáp ứng đủ điều kiện mới được hưởng thêm các chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề và tìm việc. Cách tập trung vào người làm nông thực sự thể hiện một bước tiến trong chính sách bồi thường Việt Nam: nhắm đúng đối tượng thụ hưởng để bảo vệ sinh kế, đồng thời hạn chế đầu cơ gom đất và lợi dụng dự án để trục lợi. Tuyến đại lộ dài khoảng 15,5km, gắn với không gian ven sông Đồng Nai, được kỳ vọng tạo động lực hình thành các khu đô thị mới và khai thác lợi thế cảnh quan sông nước. Nhưng để sự mở rộng đô thị đó bền vững, chính quyền phải bảo đảm rằng người nông dân không bị bỏ lại phía sau khi đất nông nghiệp dần biến thành phố xá.

Cầu đường Bến Tết – Binh Tien: khi người dân tự tay đập nhà để mở đường

Trên tuyến cầu đường Binh Tien, điều dễ thấy nhất là người dân không chờ lực lượng cưỡng chế: họ tự tháo dỡ nhà cửa, dọn dẹp tài sản để nhường đất cho dự án gần 6.300 tỷ đồng, dự kiến triển khai giai đoạn 2026–2028. Tại phường Binh Tien, 121 hộ bị ảnh hưởng, đến cuối tháng 8 đã có 68 trường hợp bàn giao mặt bằng; hơn 566 tỷ đồng đã được chi trả, trong đó cá nhân nhận bồi thường cao nhất là hơn 15,9 tỷ đồng. “Con số” ở đây đủ lớn để người dân cảm thấy được tôn trọng, nhưng điều đáng nói hơn là cách tổ chức. UBND phường tập trung mời 88 hộ đến nhận bồi thường, hỗ trợ, đồng thời tháo gỡ vướng mắc pháp lý về thừa kế cho một số trường hợp. Khi người dân thấy mình được đối thoại, được xử lý hồ sơ thấu tình đạt lý, họ sẵn sàng nói như một cư dân Binh Tien: “Nếu Nhà nước cần đất, chúng tôi sẵn sàng đi ngay”. Thực tế này cho thấy, với những gói bồi thường rõ ràng và thủ tục minh bạch, người dân không chỉ đồng thuận mà còn trở thành đồng tác giả của quá trình xây dựng hạ tầng đô thị.

Thanh Đa và quốc lộ 13: khi tái định cư tốt tạo đồng thuận cao

Ở cụm chung cư Thanh Đa, câu chuyện không phải đất nông nghiệp mà là an toàn nhà ở. Sau nhiều năm xuống cấp nghiêm trọng, dự án xây lại 8 lô chung cư bị treo vì vướng pháp lý đất đai, đến tận tháng 6 phương án bồi thường, tái định cư mới được phê duyệt. Nhưng một khi chính sách rõ ràng, người dân đã phản ứng tích cực: 739/1.001 hộ đồng ý di dời, 698 hộ bàn giao mặt bằng, tương đương tỷ lệ đồng thuận gần 74%. Một hộ dân cho biết, gia đình giao căn hộ 44m², được bố trí tái định cư tại chỗ với căn hộ hơn 50m², nhận hơn 300 triệu đồng hỗ trợ tạm cư để thuê chỗ ở trong thời gian chờ xây dựng. Tại dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 13 đoạn qua Hiệp Bình, 1.041 trường hợp bị ảnh hưởng nhưng đã có 759 trường hợp nhận trực tiếp tiền bồi thường, 544 trường hợp bàn giao mặt bằng. Đơn giá bồi thường hơn 50 triệu đồng/m², hệ số K 1,29 cho tầng trệt và 1,17 cho các tầng trên, cho thấy sự công bằng giữa vị trí khác nhau trong cùng tòa nhà. Đây là minh chứng rằng tái định cư dự án hạ tầng nếu được thiết kế với hai lựa chọn linh hoạt – nhận tiền tự lo chỗ ở hoặc được bố trí căn hộ mới kèm hỗ trợ tạm cư – sẽ kéo tỷ lệ đồng thuận lên cao một cách tự nhiên.

Từ chính sách riêng lẻ đến một khung bồi thường thống nhất, nhân văn

Các ví dụ từ đại lộ Nguyễn Hữu Cảnh, cầu đường Binh Tien, chung cư Thanh Đa và quốc lộ 13 cho thấy một điểm chung: khi quyền lợi được bảo đảm, tỷ lệ đồng thuận của người dân tăng rõ rệt. Tuy nhiên, việc mỗi địa phương linh hoạt theo cách riêng cũng đặt ra nhu cầu xây dựng một khung chính sách bồi thường Việt Nam thống nhất hơn, dựa trên Luật Phát triển đô thị và cho phép tách riêng công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành một dự án độc lập. Theo dự thảo nghị quyết đang được lấy ý kiến, mục tiêu là rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng, vừa bảo vệ quyền lợi của người có đất bị thu hồi, vừa bảo đảm tiến độ các dự án hạ tầng và chỉnh trang đô thị. Điểm mấu chốt không nằm ở chuyện “3 tỷ/ha có cao không?”, mà là: người dân có nhận được cơ hội tái lập cuộc sống tốt hơn sau khi giao đất hay không. Một khung chính sách nhân văn phải coi tái định cư là quá trình tái thiết cộng đồng, chứ không chỉ là chuyển hộ khẩu sang nơi khác. Hạ tầng lớn chỉ thực sự là tài sản chung khi người dân thấy mình là người đồng sở hữu, không phải là bên phải hy sinh trong thế bị động.