Định nghĩa lại thế nào là một dự án hạ tầng “hiệu quả”
Tiêu chí đánh giá hạ tầng là tập hợp các tiêu chuẩn dùng để đo lường mức độ thành công của một công trình, không chỉ ở số vốn đã chi mà còn ở tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác mang lại cho người dân, doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế. Trong buổi làm việc sáng 6/8 với Đảng ủy Chính phủ về thực hiện các nghị quyết và kết luận liên quan tới xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt lại câu hỏi cốt lõi: hạ tầng phục vụ ai, và có thực sự nâng năng lực cạnh tranh quốc gia hay không. Ông nhấn mạnh hiệu quả đầu tư phải được đo bằng lợi ích thực tế, thay vì chỉ nhìn vào báo cáo giải ngân đẹp mắt nhưng đường xá kẹt xe, logistics đắt đỏ, hay công trình hoạt động èo uột.
Thông điệp trách nhiệm: không còn vùng an toàn cho dự án chậm tiến độ
Điểm đột phá của thông điệp lần này nằm ở yêu cầu làm rõ trách nhiệm với mọi dự án hạ tầng chậm tiến độ, nhiều lần điều chỉnh, đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả. Thay vì coi việc trễ hẹn, xin thêm vốn là “chuyện thường năm nào”, Tổng Bí thư khẳng định trách nhiệm phải được xác định cụ thể – đây là lời cảnh báo trực diện tới trách nhiệm lãnh đạo dự án và người đứng đầu bộ, ngành, địa phương. Quan điểm đổi mới căn bản quản lý đầu tư, quản trị tài sản kết cấu hạ tầng đi kèm yêu cầu đề cao trách nhiệm cá nhân trong toàn bộ vòng đời công trình, từ chuẩn bị đầu tư, thi công đến khai thác. Nếu tiêu chí mới được áp dụng nghiêm, “bệnh” xin – cho, làm dở rồi sửa, đội vốn vô hạn sẽ khó còn đất sống, và mỗi quyết định đầu tư sẽ bớt mang tính thử nghiệm bằng tiền ngân sách.
Từ chạy giải ngân sang đo tiến độ, chất lượng và kết nối
Lâu nay, không ít dự án hạ tầng được ca ngợi chỉ vì hoàn thành tỉ lệ giải ngân, bất chấp tiến độ ì ạch hay chất lượng còn tranh cãi. Lần này, người đứng đầu Đảng, Nhà nước khẳng định rõ: “Hiệu quả không chỉ là tỷ lệ giải ngân mà là tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm”. Điều đó đồng nghĩa với việc một dự án hạ tầng chậm tiến độ nhưng “giải ngân tốt” sẽ không còn được coi là thành tích, mà trở thành dấu hiệu yếu kém quản trị. Ngược lại, dự án hoàn thành đúng kế hoạch, đảm bảo kỹ thuật, kết nối tốt giữa các vùng, giữa giao thông với năng lượng, logistics, đô thị và các hạ tầng kinh tế – xã hội khác mới thực sự được đánh giá cao. Tiêu chí đánh giá hạ tầng vì thế dịch chuyển từ “chi bao nhiêu” sang “mang lại được gì”.
Hiệu quả khai thác công trình: trọng tâm mới của phát triển hạ tầng
Yêu cầu soi kỹ hiệu quả khai thác công trình cho thấy tư duy phát triển hạ tầng đang chuyển từ “xây cho có” sang “xây để vận hành hiệu quả”. Tổng Bí thư nhấn mạnh hạ tầng phải được đánh giá bằng hiệu quả mà người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế nhận được, chứ không phải ở quy mô hay tính phô trương. Những công trình đội vốn nhiều lần, đưa vào khai thác nhưng ít người sử dụng hoặc không tạo ra động lực phát triển vùng sẽ phải xem xét lại trách nhiệm. Từ vận tải thủy, đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị tới nguồn điện, lưới điện, hạ tầng số, đô thị và hạ tầng xã hội, tất cả đều được đặt trong yêu cầu vận hành đồng bộ, liên thông để giảm chi phí logistics, tăng năng lực cạnh tranh và cải thiện chất lượng sống.
Đích đến 2045: hạ tầng thông minh, xanh và có trách nhiệm
Tiêu chí mới không chỉ để “siết” hiện tại mà còn mở đường cho mục tiêu dài hạn: đến năm 2045, nước ta phải có hệ thống hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao, kết nối thông suốt các vùng lãnh thổ, nền kinh tế với thị trường thế giới và mọi người dân với các dịch vụ thiết yếu. Để đi tới đích đó, Tổng Bí thư yêu cầu chỉ quyết định đầu tư khi đã đủ điều kiện về quy hoạch, đất đai, mặt bằng, vốn, vật liệu, công nghệ, nhân lực và hạ tầng kết nối. Các cơ quan được giao xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về quy hoạch, dự án và tài sản hạ tầng, tăng ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong đầu tư, quản lý, vận hành. Nói cách khác, kỷ nguyên “xây rồi tính sau” phải khép lại; thay vào đó là một giai đoạn mới, nơi mọi quyết định hạ tầng đều gắn chặt với trách nhiệm và hiệu quả thực tế.
