Tầm nhìn hạ tầng 2045: Không chỉ là thêm đường, thêm cầu
Hạ tầng thông minh xanh đến 2045 là tầm nhìn xây dựng một hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, thân thiện môi trường, tích hợp công nghệ số, có khả năng chống chịu cao, bảo đảm an toàn và kết nối trơn tru toàn bộ không gian kinh tế – xã hội với thị trường quốc tế. Đó không phải là vài tuyến đường cao tốc hay vài cây cầu biểu tượng, mà là một mạng lưới hạ tầng xanh Việt Nam được thiết kế như một hệ sinh thái thống nhất, từ giao thông, năng lượng, đô thị đến hạ tầng số và hạ tầng xã hội. Chính trong bối cảnh đó, sáng 6/8, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chủ trì buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan để rà soát việc thực hiện Nghị quyết 13-NQ/TW và Kết luận 72-KL/TW về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Việc nhấn mạnh lại tầm nhìn này cho thấy hạ tầng nay được xem là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, không còn là hạng mục phụ trợ cho sản xuất và đời sống.
Quy hoạch hạ tầng 2045: Đòi hỏi một cuộc "đại phẫu" tư duy
Điểm mấu chốt trong quy hoạch hạ tầng 2045 không phải là vẽ thêm bản đồ, mà là thay đổi cách nhìn về tổ chức không gian phát triển. Hạ tầng phải được quy hoạch thống nhất với chiến lược phát triển của đất nước, gắn chặt với tổ chức không gian kinh tế và mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo đảm tầm nhìn dài hạn, liên kết ngành, vùng và thích ứng với biến đổi công nghệ, thị trường, dân số và khí hậu. Nếu tiếp tục quy hoạch manh mún theo ranh giới hành chính, mỗi địa phương một kiểu, hạ tầng xanh Việt Nam sẽ chỉ là khẩu hiệu đẹp trên giấy. Yêu cầu mới là đồng bộ giữa hạ tầng kinh tế, hạ tầng xã hội, hạ tầng số, dữ liệu khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều đó đồng nghĩa mọi dự án hạ tầng thông minh trong tương lai phải được thiết kế như một phần của mạng lưới tích hợp, chứ không phải công trình đơn lẻ để ghi nhận thành tích.
Hạ tầng thông minh xanh phải kết nối xuyên biên giới
Tầm nhìn đến 2045 đặt ra một chuẩn mới: hệ thống hạ tầng đồng bộ, thông minh xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao, kết nối thông suốt lãnh thổ, nền kinh tế với thị trường thế giới và mọi người dân với các dịch vụ thiết yếu. Nói cách khác, một tuyến cao tốc hay cảng biển không còn được đo bằng chiều dài hay quy mô, mà bằng khả năng kết nối chuỗi giá trị toàn cầu. Muốn vậy, đổi mới phát triển hạ tầng phải song hành với tái thiết cơ chế liên kết vùng. Yêu cầu hoàn thiện cơ chế phối hợp tài chính vùng, bảo đảm các địa phương cùng quyết định góp vốn, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi ở các công trình liên vùng, là thông điệp rõ: kỷ nguyên đầu tư cục bộ, “mạnh ai nấy làm” phải chấm dứt. Hạ tầng thông minh chỉ xuất hiện khi hệ thống giao thông, năng lượng, logistics, đô thị và hạ tầng xã hội được thiết kế để liên thông với nhau, thay vì chắp vá.
Đổi mới cách đầu tư: Từ giải ngân sang quản trị vòng đời dự án
Một trong những chuyển đổi quan trọng nhất là thay đổi tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: hiệu quả không chỉ là tỷ lệ giải ngân mà còn là tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm. Đây là lời cảnh báo với thói quen chạy theo con số giải ngân, nhưng bỏ ngỏ chất lượng và khả năng vận hành. Quan điểm mới yêu cầu nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, quản trị toàn bộ vòng đời công trình; chỉ quyết định đầu tư khi bảo đảm đầy đủ điều kiện về quy hoạch đất đai, mặt bằng, vốn, vật liệu, công nghệ, nhân lực và hạ tầng kết nối. Với hạ tầng thông minh, nếu không có dữ liệu, không có chuẩn kết nối và không tính đến khả năng nâng cấp công nghệ, dự án sẽ nhanh chóng lạc hậu. Đổi mới phát triển hạ tầng vì thế phải đi kèm một chương trình hiện đại hóa quản trị tài sản công theo chuẩn số và chuẩn xanh.
Kỷ luật trách nhiệm: Điều kiện tiên quyết để tránh lãng phí
Tuyên bố làm rõ trách nhiệm đối với các dự án chậm tiến độ, điều chỉnh nhiều lần đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả là một bước ngoặt nếu được thực thi nghiêm túc. Bởi không có kỷ luật trách nhiệm, mọi khẩu hiệu về hạ tầng thông minh, hạ tầng xanh Việt Nam hay mục tiêu 2045 đều có nguy cơ biến thành những bản báo cáo đẹp. Yêu cầu đổi mới căn bản quản lý đầu tư và quản trị tài sản kết cấu hạ tầng, đề cao trách nhiệm người đứng đầu, cùng với việc sớm xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về quy hoạch, dự án và tài sản hạ tầng, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý, chính là bộ khung thể chế cần thiết. Kết luận hợp lý nhất lúc này là: nếu không chấp nhận một “kỷ luật sắt” về tiến độ, chất lượng và minh bạch thông tin, mọi nỗ lực quy hoạch hạ tầng 2045 sẽ không đủ sức kéo Việt Nam vào nhóm quốc gia có hạ tầng xanh, thông minh và an toàn.
