Định nghĩa lại “hiệu quả” trong đầu tư hạ tầng
Khung trách nhiệm mới trong quản lý các dự án hạ tầng ở Việt Nam là cách tiếp cận coi hiệu quả không còn đồng nghĩa với tỉ lệ giải ngân, mà là sự tổng hòa giữa tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác thực tế của công trình đối với người dân và doanh nghiệp. Sáng 6/8, làm việc với Đảng ủy Chính phủ về nhiệm vụ xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa đất nước trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh hạ tầng là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Ông khẳng định hiệu quả đầu tư phải đo bằng lợi ích thực tế mang lại cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế, chứ không chỉ bằng các báo cáo giải ngân trên giấy tờ. Đây là bước “chuyển làn” quan trọng trong tư duy quản lý giải ngân hạ tầng, buộc bộ máy phải trả lời câu hỏi: công trình phục vụ ai, kết nối gì và khai thác ra sao.
Từ dự án chậm tiến độ, đội vốn đến trách nhiệm cá nhân
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu làm rõ trách nhiệm với mọi dự án hạ tầng chậm tiến độ, nhiều lần điều chỉnh, dự án đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả. Nói cách khác, kỷ luật không còn dừng ở “rút kinh nghiệm” tập thể mà phải chỉ rõ ai chịu trách nhiệm quản lý dự án, từ khâu chuẩn bị đến vận hành. Ông nhấn mạnh, chỉ quyết định đầu tư khi đảm bảo đầy đủ điều kiện về quy hoạch, đất đai, mặt bằng, vốn, vật liệu, công nghệ, nhân lực và hạ tầng kết nối. Nếu vẫn để dự án hạ tầng chậm tiến độ, đội vốn, thì lỗi không thể đổ cho “khách quan” mãi. Đây là thông điệp chính trị rất rõ: chấp nhận rủi ro sáng tạo nhưng không chấp nhận cẩu thả, lãng phí và vô trách nhiệm trong hiệu quả khai thác công trình.
Hạ tầng mang sứ mệnh mới: không chỉ là bê tông và nhựa đường
Điểm đáng chú ý là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt hạ tầng vào sứ mệnh lớn hơn trong chặng đường phát triển mới của đất nước. Ông khẳng định những công trình được quyết định hôm nay sẽ định hình Việt Nam trong nhiều thập niên tới, nên hạ tầng phải đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tương lai, công nghệ mới và rủi ro khí hậu ngày càng lớn. Hạ tầng trong giai đoạn mới phải góp phần hình thành năng lực sản xuất hiện đại, nâng cao năng suất, thúc đẩy làm chủ công nghệ, tăng sức chống chịu và mở ra không gian phát triển mới cho đất nước. Đến năm 2045, mục tiêu là có hệ thống hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, khả năng chống chịu cao, kết nối thông suốt lãnh thổ, nền kinh tế với thị trường thế giới và mọi người dân với các dịch vụ thiết yếu. Đây là kỳ vọng trực tiếp gắn với đời sống hàng ngày của người dân, từ giao thông, năng lượng đến hạ tầng số.
Quản trị toàn vòng đời công trình: từ quy hoạch đến khai thác
Khung trách nhiệm mới không chỉ siết ở giai đoạn thi công mà trải suốt vòng đời công trình. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị trong toàn bộ vòng đời dự án; đổi mới căn bản quản lý đầu tư và quản trị tài sản kết cấu hạ tầng, đề cao trách nhiệm người đứng đầu. “Hiệu quả không chỉ là tỉ lệ giải ngân, mà là tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm”. Ông yêu cầu khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về quy hoạch, dự án và tài sản hạ tầng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong đầu tư, quản lý, vận hành. Cùng với đó là kiểm soát rủi ro, không vì tiến độ mà coi nhẹ chất lượng, an toàn, tăng cường phòng chống tham nhũng, lãng phí và giữ nghiêm kỷ luật đầu tư. Nếu làm được, câu chuyện “xong là xong” sẽ nhường chỗ cho chuẩn mực mới: khai thác được gì và phục vụ ai.
Đầu tư công dẫn dắt, hạ tầng liên thông và trách nhiệm chia đều
Cuộc làm việc ngày 6/8 diễn ra trong bối cảnh thực hiện các nghị quyết về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, hướng tới một nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đầu tư công phải tạo hiệu ứng dẫn dắt, tập trung cho hạ tầng nền tảng liên vùng, công trình quan trọng quốc gia, hạ tầng công ích và hạ tầng xã hội thiết yếu, đặc biệt ở các vùng khó khăn. Ông nhấn mạnh phải tăng cường liên thông giữa các loại hình vận tải, giữa giao thông với năng lượng, logistics, đô thị và các lĩnh vực hạ tầng kinh tế – xã hội khác. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực và trách nhiệm giải trình; việc gì địa phương làm tốt thì giao địa phương làm. Tầm nhìn này chỉ có thể thành hiện thực nếu cả trung ương, địa phương, cơ quan quản lý và chủ đầu tư cùng chia sẻ trách nhiệm quản lý dự án, không để “cha chung không ai khóc” mỗi khi dự án hạ tầng chậm tiến độ hay hiệu quả khai thác công trình thấp.
