Đòn thuế kép của Trump: từ polysilicon Trung Quốc đến ôtô Canada
Chiến lược thuế Trump Trung Quốc và thuế ôtô Canada là cách tiếp cận đối đầu kép, nhắm đồng thời vào vật liệu công nghệ cao như polysilicon và ngành ôtô ở chuỗi cung ứng Bắc Mỹ, với mục tiêu được tuyên bố là giành lại năng lực sản xuất trong nước nhưng tạo ra nguy cơ gián đoạn thương mại, tăng chi phí và làm méo mó cạnh tranh khu vực. Trump không còn ứng xử như một tổng thống chỉ phản ứng với chiến tranh thương mại Mỹ, mà chủ động mở thêm mặt trận. Một bên là sắc lệnh áp polysilicon tariff 15% cùng giá nhập khẩu tối thiểu nhằm kìm hãm ưu thế của Trung Quốc trong chất bán dẫn và năng lượng mặt trời. Bên kia là đe dọa đánh 100% thuế quan lên ôtô từ Canada, coi đó như đòn bẩy ép các hãng dịch chuyển về Detroit. Điểm chung: ưu tiên “America First” được đặt lên trên tính ổn định của chuỗi cung ứng và lợi ích người tiêu dùng.
Polysilicon: mắt xích công nghệ bị chính trị hóa
Sắc lệnh polysilicon tariff là ví dụ rõ nhất cho thấy Trump sẵn sàng dùng thuế để tái vẽ bản đồ công nghệ. Polysilicon là nguyên liệu cốt lõi của chất bán dẫn và tấm pin mặt trời, trong khi Trung Quốc đang chiếm hơn 90% sản lượng toàn cầu. Theo Đài RT được Nhà Trắng trích dẫn, tỷ trọng công suất sản xuất polysilicon của Mỹ đã rơi từ 50% năm 2005 xuống dưới 2% vào năm 2024. Con số này là lời biện minh cho lập luận an ninh quốc gia, nhưng không che được thực tế rằng thuế mới sẽ khiến thiết bị điện tử và năng lượng sạch trở nên đắt đỏ hơn trong ngắn hạn. Bắc Kinh phản ứng bằng cáo buộc Washington “mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia”, đồng thời siết xuất khẩu UAV và áp trừng phạt với doanh nghiệp Mỹ. Chính sách thuế Trump Trung Quốc vì thế không chỉ là quyết định kinh tế, mà là đòn leo thang mới trong cuộc chiến tranh thương mại Mỹ – Trung, với nguy cơ khép kín chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
Tăng gấp đôi thuế bổ sung: duy trì sức ép, khuếch đại rủi ro
Việc Trump tăng gấp đôi mức thuế bổ sung với hàng hóa Trung Quốc, từ 10% lên 20%, cho thấy Nhà Trắng không có ý định hạ nhiệt mặt trận thương mại. Sắc lệnh mới được lý giải bằng lý do Trung Quốc không kiểm soát đủ việc vận chuyển trái phép các loại thuốc gây nghiện, nhưng về bản chất, đây là sự kéo dài chiến lược gây sức ép kinh tế. Mức thuế 10% trước đó đã áp trên khối hàng nhập khẩu khổng lồ từ Trung Quốc; nay nhân đôi lên 20% sẽ đánh thẳng vào chi phí đầu vào của doanh nghiệp Mỹ và giá bán cho người tiêu dùng. Trung Quốc đáp trả bằng thuế 15% lên một số loại than, khí tự nhiên hóa lỏng và 10% lên dầu thô, máy móc nông nghiệp, một số ôtô từ Mỹ. Đòn ăn miếng trả miếng này khiến chiến tranh thương mại Mỹ chuyển từ xung đột thuế đơn lẻ sang cuộc đối đầu cấu trúc, nơi cả hai bên đều chấp nhận tổn thất để giữ vị thế.
Thuế ôtô Canada 100%: đánh cược với chuỗi cung ứng Bắc Mỹ
Nếu chiến lược với Trung Quốc là siết công nghệ, thì thuế ôtô Canada là cú đánh trực diện vào chuỗi cung ứng Bắc Mỹ. Trong phỏng vấn với Fox News, Trump đe dọa áp mức thuế lên tới 100% với ôtô sản xuất ở Canada và khẳng định: “Chúng tôi không muốn ôtô của họ. Chúng tôi muốn sản xuất ôtô ở Detroit”. Tuyên bố này phản ánh mong muốn buộc ôtô bán tại Mỹ phải được lắp ráp trong nước, nhưng lại bỏ qua thực tế rằng các mẫu Chevrolet Silverado, Dodge Charger Daytona, Chrysler Pacifica… đang dựa vào nhà máy Canada như một mắt xích không thể tách rời. Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất phụ tùng ôtô Mỹ Flavio Volpe cảnh báo, chỉ riêng mức thuế 25% đã đủ khiến ngành ôtô Mỹ “đóng cửa trong vòng một tuần”. Đe dọa 100% chẳng khác nào tuyên chiến với chính chuỗi cung ứng Bắc Mỹ mà các hãng xe đã dày công xây dựng.
Học thuyết "America First" và cái giá của độc lập công nghiệp
Nhìn tổng thể, các bước đi thuế quan – từ polysilicon tariff, thuế Trump Trung Quốc, đến thuế ôtô Canada – không phải những động thái rời rạc, mà là một học thuyết công nghiệp: ưu tiên độc lập sản xuất hơn ổn định thương mại. Trump muốn Mỹ tự chủ trong vật liệu chiến lược và sản xuất ôtô, nhưng cách ông theo đuổi mục tiêu này tạo ra vòng xoáy bất ổn chính sách. CEO Ford Jim Farley đã công khai chỉ trích chính quyền vì tạo ra “rất nhiều sự bất ổn về chính sách”. Chuỗi cung ứng Bắc Mỹ vốn được thiết kế để tối ưu chi phí, chia sẻ rủi ro giữa Mỹ, Mexico, Canada, nay đứng trước nguy cơ bị bẻ gãy bởi hàng rào thuế. Người hưởng lợi tiềm năng là một số nhà sản xuất nội địa, song cái giá phải trả sẽ là giá xe tăng, lựa chọn ít đi, và khả năng cạnh tranh toàn cầu suy giảm. Kết cục, “America First” có thể biến thành “America mắc kẹt” nếu chính sách thuế không được điều chỉnh theo hướng dài hạn, minh bạch và bớt đối đầu.
