Chính quyền hai cấp và thông điệp chính của Diễn đàn Việt Nam–Australia
Quản trị công cộng hai cấp là cách tổ chức bộ máy chính quyền địa phương gồm hai tầng rõ ràng, phân định trách nhiệm và nguồn lực, trong đó cấp vùng/đô thị chịu trách nhiệm hoạch định và điều phối, còn cấp cơ sở tập trung cung ứng dịch vụ trực tiếp, bảo đảm người dân được phục vụ nhất quán nhưng linh hoạt theo đặc thù địa phương. Mô hình này nhấn mạnh hiệu quả, minh bạch và sự hài lòng của người dân, trên nền tảng đội ngũ công chức có năng lực lãnh đạo địa phương và văn hóa công vụ chuyên nghiệp. Cốt lõi của Diễn đàn Việt Nam–Australia lần này không phải giới thiệu thêm một khái niệm kỹ thuật, mà là đặt câu hỏi: liệu hệ thống chính quyền hai cấp, như cách Australia đang vận hành, có thể trở thành chất xúc tác cải cách cho các địa phương Việt Nam? Diễn đàn tập trung thảo luận những yêu cầu mới về năng lực lãnh đạo, quản trị tổ chức và thực thi chính sách nhằm hỗ trợ mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả. Góc nhìn xuyên suốt là cải cách không dừng ở thay đổi cấu trúc, mà bắt đầu từ chất lượng lãnh đạo khu vực công.
Vì sao mô hình chính quyền hai cấp của Australia đáng để Việt Nam học hỏi?
Điểm đáng chú ý trong hệ thống chính quyền hai cấp của Australia là trọng tâm dịch chuyển rõ ràng sang đo lường chất lượng dịch vụ và niềm tin công chúng, thay vì chỉ quản lý theo thủ tục. Tại Diễn đàn, đại diện Ủy ban Dịch vụ Công Australia và Cơ quan Dịch vụ Australia chia sẻ kinh nghiệm xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, hiệu quả, thúc đẩy văn hóa tổ chức, nâng cao năng lực thực thi và cải thiện hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước. Những yếu tố này là "phần mềm" không thể thiếu nếu Việt Nam muốn mô hình hai cấp đi vào thực chất thay vì chỉ là thay biển tên. Theo bà Naomi Cook, cải cách khu vực công là một quá trình liên tục khi kỳ vọng của người dân, công nghệ và xã hội không ngừng thay đổi. Câu nói này là lời nhắc rằng nếu Việt Nam chỉ dừng ở sửa luật và sơ đồ tổ chức, mà không đầu tư cho năng lực lãnh đạo địa phương, thì mọi mô hình – dù là một cấp hay hai cấp – đều sẽ nhanh chóng lạc hậu trước nhịp thay đổi của xã hội.
Năng lực lãnh đạo địa phương: khâu yếu phải được đặt ở trung tâm cải cách
Các đại biểu tại Diễn đàn dành nhiều thời gian cho chủ đề năng lực lãnh đạo địa phương, bởi đây là khâu yếu quyết định thành công của quản trị công cộng hai cấp. Một nội dung được các đại biểu quan tâm là xây dựng đội ngũ lãnh đạo trong khu vực công có đủ kỹ năng, năng lực và phẩm chất để nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ, đáp ứng kỳ vọng của người dân và củng cố niềm tin của công chúng. Nếu thiếu nhóm cán bộ có tư duy chiến lược ở cấp "trên" và năng lực vận hành ở cấp "dưới", mô hình hai cấp dễ bị biến thành thêm tầng nấc giấy tờ. Từ góc nhìn cải cách, việc nhấn mạnh năng lực lãnh đạo địa phương cho thấy Diễn đàn không cổ vũ một cuộc "cách mạng cơ học" về bộ máy. Thay vào đó, hợp tác Việt Nam Australia được đặt lên hàng đầu như một kênh để chuyển giao các tiêu chuẩn năng lực, công cụ quản trị và văn hóa trách nhiệm mới, từ cấp tỉnh đến các đơn vị trực tiếp cung ứng dịch vụ công. Câu hỏi cho các địa phương Việt Nam là: có dám gắn trách nhiệm cá nhân lãnh đạo với thước đo hài lòng của người dân hay không?
Hợp tác Việt Nam Australia: từ diễn đàn chính sách đến cải cách thể chế dài hạn
Điểm tích cực của Diễn đàn không nằm ở sự kiện một ngày, mà ở cam kết chính trị và thể chế phía sau. Là đối tác lâu dài và tin cậy của Việt Nam, Australia cam kết tiếp tục hợp tác với Việt Nam trong các lĩnh vực như lãnh đạo khu vực công, quản trị và tăng cường năng lực thể chế, góp phần hỗ trợ quá trình phát triển và tăng trưởng kinh tế bền vững của Việt Nam. Đây là hợp tác Việt Nam Australia mang tính chiến lược, đặt cải cách khu vực công ngang hàng với các ưu tiên kinh tế – thay vì coi đó là chuyện nội bộ, chậm bàn tính. Diễn đàn là một sáng kiến trọng tâm của Trung tâm Việt–Úc, với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Australia tại Việt Nam và Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Từ năm 2023, Diễn đàn trở thành không gian trao đổi giữa các nhà lãnh đạo, hoạch định chính sách hai nước về những giải pháp thực tiễn đối với các thách thức quản trị chung, đồng thời góp phần thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam–Australia. Nói cách khác, cải cách thể chế và hệ thống chính quyền hai cấp đã bước ra khỏi phạm vi thảo luận nội bộ, để trở thành một phần của ngoại giao chiến lược.
Từ Diễn đàn đến hành động: các bước tiếp theo cho địa phương Việt Nam
Nếu chỉ dừng ở trao đổi kinh nghiệm, Diễn đàn sẽ khó tạo ra thay đổi. Điểm đáng mừng là trong khuôn khổ hợp tác, Trung tâm Việt–Úc sẽ thúc đẩy phát triển năng lực lãnh đạo, đối thoại chính sách và hợp tác thể chế, đồng thời kết nối chuyên môn của hai nước nhằm hỗ trợ giải quyết những thách thức trong lĩnh vực chính sách công hiện nay và thời gian tới. Đó là một lộ trình rõ ràng: từ diễn đàn, tiến tới chương trình đào tạo, mạng lưới chuyên gia và các thử nghiệm cải cách ở một số địa phương. Quan trọng hơn, theo bà Naomi Cook, Australia cũng đang không ngừng tiếp tục học hỏi từ các đối tác trong quá trình cải cách khu vực công. Điều này gợi mở một quan hệ hai chiều: Việt Nam không chỉ "học mô hình" mà có thể chia sẻ kinh nghiệm về quản trị trong bối cảnh chuyển đổi nhanh, từ đô thị hóa đến số hóa. Kết luận hợp lý cho các địa phương là: hãy dùng hợp tác Việt Nam Australia như một phòng thí nghiệm thể chế, nơi mô hình chính quyền hai cấp được thử nghiệm, điều chỉnh và gắn chặt với mục tiêu nâng cao chất lượng sống của người dân – thay vì coi đó chỉ là một đề tài hội thảo.
