Chính quyền địa phương hai cấp: Không chỉ là chuyện tổ chức bộ máy
Chính quyền địa phương hai cấp là mô hình tổ chức mà cấp tỉnh và cấp cơ sở được phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm, nhằm phân quyền, phối hợp và giám sát hiệu quả hơn trong cung cấp dịch vụ công và thực thi chính sách, thay vì dồn mọi quyền lực vào một cấp hành chính duy nhất tạo ra chồng chéo và quan liêu. Diễn đàn Việt Nam - Australia tại Học viện Chính trị khu vực III, thành phố Đà Nẵng ngày 16/9 quy tụ gần 300 nhà hoạch định chính sách, cán bộ, nhà nghiên cứu và lãnh đạo địa phương của hai nước để thảo luận về cách vận hành mô hình này trong bối cảnh cải cách khu vực công và yêu cầu mới về năng lực lãnh đạo, quản trị và thực thi chính sách.
Vì sao kinh nghiệm Australia quan trọng với cải cách hành chính Việt Nam?
Nếu không thay đổi cách quản lý, mô hình hai cấp có thể trở thành thêm một tầng nấc hành chính. Điểm then chốt nằm ở chất lượng lãnh đạo, nền công vụ và cách thiết kế quy trình. Australia đã xây dựng nhiều mô hình thành công trong cải cách hành chính, nâng cao hiệu quả vận hành bộ máy nhà nước và quản trị địa phương, trở thành nguồn tham khảo quan trọng cho Việt Nam trong cải cách thể chế và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Tại diễn đàn, đại diện Ủy ban Dịch vụ Công và Cơ quan Dịch vụ Australia chia sẻ kinh nghiệm xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, hiệu quả, phát triển văn hóa tổ chức và tăng năng lực hoạt động của chính phủ. Một phát biểu đáng chú ý là nhận định cải cách khu vực công là quá trình liên tục, khi kỳ vọng của người dân, công nghệ và xã hội luôn thay đổi.
Từ mô hình hai cấp đến dịch vụ công hiệu quả: Trọng tâm là con người và bằng chứng
Diễn đàn không dừng ở thiết kế bộ máy mà đi thẳng vào câu hỏi: làm sao cung cấp dịch vụ công hiệu quả, đáp ứng kỳ vọng người dân và duy trì niềm tin công chúng trong bối cảnh cải cách thể chế và tổ chức bộ máy. Các đại biểu nhấn mạnh phát triển năng lực lãnh đạo, quản lý nguồn nhân lực, ra quyết định dựa trên bằng chứng là điều kiện bắt buộc để quản lý địa phương hai cấp tránh tình trạng hình thức. Nói cách khác, tinh giản thủ tục, minh bạch dữ liệu và trách nhiệm giải trình phải đi kèm tái đào tạo đội ngũ công chức. Nếu các cơ quan nhà nước không xây dựng được kỹ năng và phẩm chất lãnh đạo phù hợp, mọi khẩu hiệu về dịch vụ công hiệu quả sẽ chỉ dừng ở văn bản, thay vì cải thiện trải nghiệm thực tế của người dân và doanh nghiệp.
Diễn đàn thường niên và hàm ý cho hợp tác Việt Nam - Australia
Từ năm 2023, diễn đàn Việt Nam - Australia do Trung tâm Việt-Úc phối hợp tổ chức đã trở thành không gian trao đổi giữa các nhà lãnh đạo và hoạch định chính sách hai nước về giải pháp thực tiễn cho những thách thức quản trị chung, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Australia. Đây không phải hoạt động trao đổi xã giao, mà là kênh chính thức để thúc đẩy hợp tác về lãnh đạo khu vực công, quản trị và tăng cường năng lực thể chế, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững. Việt Nam cần tận dụng diễn đàn này như phòng thí nghiệm chính sách: thử nghiệm cách tiếp cận mới, so sánh kết quả, chỉnh sửa liên tục thay vì chỉ tiếp thu kinh nghiệm một chiều.
Kết luận: Mô hình hai cấp chỉ có ý nghĩa khi gắn với dịch vụ công lấy người dân làm trung tâm
Thông điệp quan trọng nhất từ chuỗi thảo luận là: mô hình quản lý địa phương hai cấp không tự động mang lại hiệu quả, mà phụ thuộc vào cách tổ chức quyền lực, trách nhiệm và dịch vụ công. Việt Nam đang có lợi thế khi có một đối tác giàu kinh nghiệm trong cải cách hành chính và quản trị địa phương như Australia, nhưng việc còn lại là nội lực cải cách và cam kết lấy người dân làm tiêu chí đánh giá. Nếu diễn đàn tiếp tục duy trì vai trò cầu nối chính sách, còn các địa phương coi đây là cơ hội học hỏi lẫn nhau, thì hợp tác Việt Nam Australia trong quản lý địa phương hai cấp có thể trở thành một trụ cột quan trọng của tiến trình hiện đại hóa nền hành chính và xây dựng dịch vụ công hiệu quả, gần gũi hơn với người dân.
