Diễn đàn Huế: từ thỏa thuận cấp cao đến trụ cột hợp tác địa phương
Diễn đàn hợp tác địa phương Việt Nam – Nhật Bản tại Huế là cơ chế đối thoại định kỳ giữa chính quyền và doanh nghiệp hai nước, nhằm kết nối nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm và chuyển các cam kết chiến lược thành chương trình hợp tác cụ thể đem lại lợi ích trực tiếp cho người dân và địa phương. Ngày 6/9, tại TP Huế, Bộ Ngoại giao cùng các cơ quan đại diện hai bên và UBND TP Huế đã tổ chức Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam – Nhật Bản với chủ đề “Kiến tạo tương lai số, xanh và bền vững: Từ cam kết chiến lược đến hành động thực chất”. Thủ tướng Lê Minh Hưng dự, phát biểu chỉ đạo và gợi mở 5 định hướng hợp tác Việt Nam Nhật Bản ở cấp địa phương, khẳng định đây là trụ cột quan trọng của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước.
Điểm đáng chú ý là diễn đàn diễn ra ngay sau chuyến thăm chính thức của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tới Việt Nam đầu tháng 5, đóng vai trò cụ thể hóa các nội dung làm việc, đặc biệt là tăng gắn kết nguồn nhân lực và giao lưu nhân dân thông qua hợp tác địa phương, lao động, y tế, văn hóa và du lịch. Việc chọn Huế – cố đô sở hữu nhiều di sản văn hóa thế giới – được Thủ tướng nhấn mạnh như một thông điệp về yêu cầu kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, bảo tồn và phát triển, văn hóa và công nghệ, con người và tăng trưởng. Huế vì thế trở thành biểu tượng cho một mô hình diễn đàn địa phương Huế: vừa tôn trọng chiều sâu văn hóa, vừa mở cửa cho đổi mới sáng tạo công nghệ và phát triển bền vững xanh.
Định hướng 1: cùng xây dựng đối tác tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược
Định hướng đầu tiên mà Thủ tướng Lê Minh Hưng đưa ra là Việt Nam và Nhật Bản phải coi nhau là đối tác tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược, dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là sự chuyển dịch tư duy hợp tác Việt Nam Nhật Bản: từ nhấn mạnh thương mại hai nước và dòng vốn đầu tư sang xây dựng chung năng lực công nghệ cốt lõi, giảm phụ thuộc và nâng chuẩn cạnh tranh của cả hai nền kinh tế. Theo Bộ Ngoại giao, Nhật Bản hiện đứng đầu về hợp tác ODA và lao động, thứ ba về đầu tư, thứ tư về thương mại và du lịch với Việt Nam. Khi kim ngạch thương mại hai chiều lần đầu vượt 50 tỉ USD vào năm 2025, mục tiêu 60 tỉ USD vào năm 2030 cho thấy dư địa hợp tác không còn nằm ở số lượng dự án, mà ở chất lượng chuỗi giá trị.
Thủ tướng gợi ý hai bên cần nghiên cứu thúc đẩy các mô hình hợp tác chung về công nghệ số, AI, bán dẫn, đô thị thông minh, nông nghiệp bền vững, vườn ươm khởi nghiệp và trung tâm nghiên cứu – phát triển. Đây là những lĩnh vực mà đổi mới sáng tạo công nghệ sẽ quyết định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời phù hợp với mục tiêu Việt Nam đặt ra là tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026–2030 trên nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô và chuyển đổi số. Doanh nghiệp Nhật Bản đã hiện diện tại nhiều địa phương, chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và nâng năng lực sản xuất của Việt Nam. Nếu các liên kết mới tập trung vào AI, bán dẫn, đô thị thông minh, tác động lan tỏa tới người lao động, kỹ sư, startup sẽ mạnh hơn nhiều so với mô hình gia công truyền thống.
Định hướng 2 và 3: chọn đúng – làm nhanh, đặt người dân và doanh nghiệp vào trung tâm
Định hướng thứ hai, Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần “Lựa chọn đúng – Triển khai nhanh – Làm đến cùng – Đo lường bằng kết quả” đối với hợp tác địa phương. Đây không phải khẩu hiệu, mà là yêu cầu thực tiễn khi cả hai bên đều đối mặt thách thức: địa phương Việt Nam thiếu nhân lực chất lượng cao, công nghiệp phụ trợ còn yếu; địa phương Nhật Bản lại chịu áp lực dân số già, thiếu lao động và suy giảm động lực tăng trưởng. Thay vì ký thêm những biên bản ghi nhớ rộng và khó thực hiện, các tỉnh thành cần tập trung vào thế mạnh bổ trợ lẫn nhau, xác định lĩnh vực ưu tiên, mũi nhọn rồi đề xuất dự án hợp tác cụ thể, khả thi, có thể triển khai ngay. Với gần 120 thỏa thuận cấp địa phương đã được ký kết, trải từ thương mại, đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực đến văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân, vấn đề không còn là thiếu khuôn khổ, mà là thiếu “đầu việc” rõ ràng gắn với mục tiêu đo đếm được.
Định hướng thứ ba đặt ra yêu cầu “lấy địa phương, doanh nghiệp và người dân làm trung tâm của hợp tác”. Ở góc nhìn thực tế, điều này là lời nhắc rằng mọi dự án hợp tác Việt Nam Nhật Bản phải tạo ra nhiều việc làm hơn, thu nhập cao hơn và kỹ năng tốt hơn cho người lao động, chứ không chỉ là các con số trên báo cáo. Theo Bộ Ngoại giao, doanh nghiệp Nhật Bản đang đóng góp đáng kể vào phát triển kinh tế – xã hội địa phương Việt Nam, từ chuyển giao công nghệ đến tạo việc làm và nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa. Nếu các tỉnh, thành dùng tinh thần “chọn đúng – làm nhanh” để xây các chuỗi liên kết mới trong thương mại hai nước và đầu tư, đồng thời yêu cầu tất cả dự án phải chứng minh lợi ích trực tiếp cho người dân, hợp tác địa phương sẽ trở thành kênh giảm bất bình đẳng vùng miền, chứ không chỉ tăng trưởng số liệu.
Định hướng 4: giao lưu văn hóa – nền tảng của hợp tác lâu dài
Khác với cách tiếp cận thuần kinh tế, định hướng thứ tư của Thủ tướng coi giao lưu văn hóa và sự hiểu biết lẫn nhau là nền tảng cho quan hệ hợp tác lâu dài. Điều này hợp lý nếu nhìn vào Huế: một thành phố được Nhật Bản hỗ trợ sớm trong phục dựng di sản và nhiều dự án ODA phục vụ dân sinh, đồng thời là thị trường khách du lịch quốc tế truyền thống, trọng điểm từ Nhật. Văn hóa và du lịch không chỉ mang lại lượng khách, mà còn tạo “vốn xã hội” – niềm tin, sự quen thuộc và mạng lưới nhân lực – giúp các dự án kinh tế, công nghệ được chấp nhận và triển khai suôn sẻ hơn. Diễn đàn địa phương Huế vì thế là không gian giao thoa nơi lãnh đạo, doanh nghiệp và người dân hai nước cùng nhận diện giá trị chung, từ di sản, công nghiệp văn hóa đến phong cách sống đô thị xanh.
Thủ tướng đề nghị hai bên thảo luận và đề xuất sáng kiến nhằm tăng cường kết nối văn hóa, du lịch, giao lưu nhân dân, trong đó có các sản phẩm du lịch chung, thêm đường bay trực tiếp giữa địa phương, chương trình du lịch học tập, trao đổi sinh viên, chia sẻ kinh nghiệm phát huy giá trị di sản và phát triển công nghiệp văn hóa. Ở tầm chiến lược, đây là cách gắn giao lưu văn hóa với đổi mới sáng tạo công nghệ: di sản và câu chuyện văn hóa là nguồn chất liệu để xây thương hiệu địa phương, nội dung sáng tạo, sản phẩm số – từ game, phim, triển lãm đến đô thị thông minh có bản sắc. Khi văn hóa được đặt đúng vị trí trong hợp tác Việt Nam Nhật Bản, những cam kết về phát triển bền vững xanh và tương lai số sẽ có nền tảng xã hội vững vàng hơn, giảm nguy cơ trở thành các dự án xa lạ với cộng đồng sở tại.
Định hướng 5 và bước tiếp theo: từ chuyển đổi xanh đến cơ chế giám sát cam kết
Định hướng cuối cùng tập trung vào phát triển bền vững xanh: tăng hợp tác chuyển đổi xanh, ứng phó biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai. Thủ tướng nêu rõ đây là những lĩnh vực địa phương Nhật Bản có thể chia sẻ kinh nghiệm thông qua các dự án hạ tầng xanh, chống ngập đô thị, xử lý rác, nước thải, nông nghiệp thông minh thích ứng biến đổi khí hậu, năng lượng tái tạo và phòng chống thiên tai. Trong bối cảnh Việt Nam kiên định phương châm “ổn định để phát triển và phát triển để củng cố ổn định”, phát triển bền vững xanh không chỉ là nghĩa vụ môi trường, mà là điều kiện để tăng trưởng hai con số không gây áp lực quá mức lên tài nguyên, cơ sở hạ tầng và cộng đồng. Huế, với các dự án công nghiệp xanh, logistics và dịch vụ gắn với thị trường Nhật, là minh chứng cho việc địa phương hoàn toàn có thể đi đầu trong chuyển đổi mô hình phát triển.
Điểm đáng giá trong phát biểu của Thủ tướng là không dừng ở định hướng, ông yêu cầu thiết lập cơ chế theo dõi và xử lý vướng mắc. Việt Nam sẽ chủ động tháo gỡ trở ngại, cải thiện mạnh môi trường đầu tư kinh doanh, xây dựng thể chế thông thoáng để hợp tác địa phương ngày càng hiệu quả, thực chất trong giai đoạn mới. Thủ tướng đề nghị Bộ Ngoại giao phối hợp với các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp phía Nhật định kỳ rà soát, tổng hợp, báo cáo về việc thực hiện các cam kết, thỏa thuận tại diễn đàn. Ông cũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương rà soát tiến độ, chủ động xử lý dứt điểm những vấn đề thuộc thẩm quyền theo lộ trình cụ thể, với tinh thần đồng hành, phục vụ và trách nhiệm cao nhất. Nếu cơ chế đó vận hành thực chất, diễn đàn Huế sẽ không chỉ là một sự kiện, mà là điểm khởi đầu cho chu kỳ hợp tác Việt Nam Nhật Bản mới: tập trung, đo đếm được, lấy người dân và doanh nghiệp làm thước đo cuối cùng.
