Ngưỡng 5%: Tín hiệu đầu tiên của một trật tự lãi suất mới
Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm là lãi suất mà chính phủ Mỹ phải trả để vay vốn trong 10 năm, đồng thời là thước đo tham chiếu quan trọng cho chi phí vay của hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ trên thị trường trái phiếu toàn cầu. Khi lợi suất này tăng mạnh, nó kéo mặt bằng lãi suất lên, làm thay đổi định giá tài sản và hướng dịch chuyển dòng vốn trên khắp hệ thống tài chính. Vì vậy, việc lợi suất tăng hay giảm không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là chỉ dấu về kỳ vọng lạm phát, chính sách Fed và sức khỏe của nền kinh tế toàn cầu.
Ngày 14/9, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm đã vượt 5% lần đầu tiên kể từ năm 2023. Đây không phải là dao động nhỏ: mốc 5% từng vắng bóng suốt từ sau giai đoạn trước khủng hoảng tài chính toàn cầu. Cùng thời điểm, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm tăng lên hơn 5,37%, mức cao nhất kể từ 2007. Ngưỡng 5% ở lãi suất kho bạc 10 năm được giới đầu tư coi là cột mốc tâm lý lớn, vì nó thường đánh dấu bước nhảy vọt của chi phí vay tăng trong toàn hệ thống tài chính. Tóm lại, chúng ta đã rời “thời kỳ tiền rẻ” và bước vào kỷ nguyên lãi suất cao kéo dài – và điều này sẽ không trôi qua êm ái.
Vì sao lợi suất trái phiếu Mỹ bùng lên trên 5%?
Để hiểu cú nhảy của lợi suất trái phiếu Mỹ, chỉ nhìn vào biểu đồ là chưa đủ; phải nhìn vào những lực kéo phía sau: lạm phát, nợ công, năng lượng và chính sách Fed. Thực tế, lợi suất không tăng trong chân không, mà phản chiếu một nền kinh tế được bơm chi tiêu công trong khi Fed chưa thể nới lỏng vì lạm phát vẫn bướng bỉnh. Khi thị trường trái phiếu bắt đầu nghi ngờ khả năng quay lại lãi suất thấp, yêu cầu lợi suất cao hơn chỉ là vấn đề thời gian.
Các chuyên gia cho rằng có nhiều nguyên nhân cùng lúc đẩy lợi suất trái phiếu Mỹ lên: lo ngại lạm phát từ xung đột Trung Đông, thâm hụt ngân sách gia tăng và kỳ vọng Fed sẽ tiếp tục tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát. Thị trường hợp đồng hoán đổi đang phản ánh kỳ vọng về nhiều lần tăng lãi suất nữa trong 12 tháng tới. Trên nền đó, chi tiêu cho AI, giá năng lượng tăng và tổng nợ công phình to khiến chi phí vay của chính phủ bị đẩy lên thêm. Lợi suất của hầu hết trái phiếu Chính phủ Mỹ hiện đã quanh hoặc trên 5%, và trái phiếu kỳ hạn 5 năm cũng vừa vượt mốc 5% lần đầu kể từ 2007. Nói cách khác, đây không phải cú sốc nhất thời mà là sự tái định giá toàn bộ rủi ro lãi suất.
Chi phí vay tăng: Người vay, bất động sản và chứng khoán cùng chịu đòn
Khi lợi suất kho bạc 10 năm tăng, chi phí vay tăng lan theo dây chuyền; và điểm yếu nhất của dây xích này luôn là người đi vay. Việc coi lợi suất trái phiếu Mỹ là chuyện xa vời trên Phố Wall là sai lầm: nó len vào từng khoản vay mua nhà, mua ô tô, thẻ tín dụng và cả khả năng chi tiêu của chính phủ. Đó là lý do cú nhảy lên 5% lần này nhanh chóng trở thành áp lực vĩ mô chứ không chỉ là cú sốc của giới giao dịch trái phiếu.
Lợi suất trái phiếu 10 năm tăng mạnh đang kéo chi phí đi vay của người tiêu dùng, doanh nghiệp và chính phủ Mỹ đi lên. Đà tăng này có thể khiến các khoản vay mua nhà, mua ôtô và các khoản vay khác trở nên đắt đỏ hơn. Lãi suất thế chấp cố định 30 năm đã nhích từ 6,15% đầu năm lên 6,76% gần đây, siết chặt khả năng tiếp cận nhà ở. Một chuyên gia nhận định đây là “câu chuyện tin xấu đối với bất kỳ ai đang có nợ thẻ tín dụng, khoản vay mua ô tô hoặc muốn vay thế chấp” vì họ ở phía chịu thiệt và gần như không có cách giảm bớt áp lực. Với chính phủ Mỹ, mặt bằng lợi suất cao hơn kéo dài đồng nghĩa chi phí vay tăng đáng kể, gây áp lực ngày càng nặng lên ngân sách.
Thị trường trái phiếu toàn cầu trước nguy cơ “bình thường mới” 5–6%
Điều đáng lo nằm ở chỗ lợi suất 5% có thể không còn là đỉnh, mà trở thành ngưỡng sàn mới. Khi lợi suất trung bình trái phiếu chính phủ toàn cầu leo lên vùng cao nhất kể từ trước khủng hoảng tài chính gần đây, thế hệ nhà đầu tư quen với tiền rẻ buộc phải học lại cách định giá rủi ro. Lãi suất thực dương dài hạn sẽ buộc thị trường cổ phiếu, bất động sản và cả tài chính công phải “tính lại từ đầu” thay vì trông chờ Fed cứu giá tài sản.
Lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều nền kinh tế lớn đã lên mức cao nhất trong nhiều năm, khiến chi phí huy động vốn tăng mạnh và làm dấy lên lo ngại về gánh nặng nợ công cũng như rủi ro cho thị trường chứng khoán. Lịch sử cho thấy lần gần nhất lợi suất kho bạc 10 năm vượt 5%, chỉ số chứng khoán toàn cầu MSCI đã mất một nửa giá trị, và trước đó, cú nhảy gần 6,8% từng góp phần làm vỡ bong bóng dotcom. Một số phân tích cho rằng với sự trỗi dậy của các ngành như AI, ngưỡng lợi suất bắt đầu “bóp nghẹt” thị trường cổ phiếu có thể đã bị đẩy lên vùng 5,5–6%. Nói thẳng: 5% có vẻ không còn là trần, mà là điểm bắt đầu của vùng rủi ro mới.
Fed, lạm phát và hướng đi tiếp theo của tài sản rủi ro
Mấu chốt nằm trong tay Fed, nhưng Fed lại đang bị kẹt giữa hai ngọn lửa: lạm phát bướng bỉnh và rủi ro tài chính. Nếu Fed nới tay quá sớm, lạm phát có thể quay lại; nếu cứng rắn quá lâu, chi phí vay tăng tiếp sẽ bóp nghẹt tăng trưởng và châm ngòi cho điều chỉnh tài sản. Ngưỡng 5% ở lãi suất kho bạc 10 năm vì thế là bài kiểm tra xem Fed ưu tiên ổn định giá cả hay ổn định thị trường tài sản.
Các nhà đầu tư đang dồn sự chú ý vào cuộc họp chính sách của Fed trong tuần này, với kỳ vọng cơ quan này tiếp tục tăng lãi suất để đối phó lạm phát. Sau lần tăng lãi suất đầu tiên trong hơn ba năm, thông điệp từ Fed vẫn rất cứng rắn. Thị trường hoán đổi hiện phản ánh hoàn toàn khả năng có ba lần tăng lãi suất nữa trong 12 tháng tới. Nếu lợi suất trái phiếu chính phủ tiếp tục đi lên, nguy cơ sụt giảm của thị trường chứng khoán trong vòng 12 tháng tới là rất rõ ràng. Tóm lại, lợi suất trái phiếu Mỹ vượt 5% là lời nhắc rằng tiền đã trở nên đắt đỏ hơn, và kỷ nguyên mọi thứ cùng tăng giá nhờ lãi suất thấp đã khép lại.
