Từ cộng điểm tuyển sinh đại học đến chuẩn hóa cuộc chơi
Chính sách bỏ cộng điểm tuyển sinh đại học đối với chứng chỉ ngoại ngữ và thành tích học sinh giỏi là chủ trương điều chỉnh cách đánh giá thí sinh, chuyển từ hệ thống ưu đãi cộng điểm rời rạc sang một thang đo thống nhất, trong đó mọi năng lực đều được quy đổi minh bạch, hạn chế đặc quyền dựa trên giấy tờ và buộc các trường đại học phải sử dụng cùng tiêu chí cho những người cùng dự tuyển một ngành, tạo ra sân chơi ít chênh lệch hơn về điểm số nhưng đòi hỏi cao hơn về năng lực thực chất.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi các quy chế liên quan tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục mầm non, đại học và sau đại học, với một điểm nhấn là đề xuất không cộng điểm thêm cho chứng chỉ ngoại ngữ và thành tích học sinh giỏi khi xét tuyển từ năm 2027. Đây không phải động thái kỹ thuật đơn thuần, mà là tín hiệu chính sách: cuộc chơi vào đại học sẽ bớt phụ thuộc vào "điểm thưởng" và quay về trọng tâm là năng lực học thuật cốt lõi. Từ góc nhìn người học, quyết định này xáo trộn thói quen xây dựng hồ sơ, nhưng về dài hạn tạo cơ hội cạnh tranh công bằng hơn cho những thí sinh không có điều kiện đầu tư mạnh vào chứng chỉ.
Chuẩn hóa chứng chỉ ngoại ngữ, thành tích học sinh giỏi: bỏ điểm thưởng, giữ giá trị
Điểm gây tranh luận lớn nhất là việc không còn cộng điểm ngoài thang đánh giá chính cho chứng chỉ ngoại ngữ 2027 và thành tích học sinh giỏi điểm thưởng. Dự thảo nêu rõ: từ thời điểm này, các cơ sở đào tạo không được tự đặt mức điểm thưởng cho chứng chỉ, thành tích hay tiêu chí bổ sung, mà phải dùng chúng đúng vai trò là công cụ xác nhận năng lực, quy đổi tương đương trong tổ hợp xét tuyển hoặc phục vụ công nhận học phần, chuẩn đầu ra.
Điều quan trọng: chứng chỉ ngoại ngữ không bị loại khỏi tuyển sinh. Các chứng chỉ như IELTS vẫn được dùng để thay thế điểm môn ngoại ngữ trong các tổ hợp xét tuyển có thành phần ngoại ngữ, nhưng sẽ là điểm chính thức chứ không phải điểm thưởng cộng thêm. Thành tích học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn là cửa xét tuyển thẳng nếu đáp ứng điều kiện quy định, và diện xét tuyển thẳng không tính vào giới hạn số phương thức tuyển sinh của từng ngành. Nói cách khác, hệ thống mới không phủ nhận nỗ lực của nhóm học sinh giỏi, mà yêu cầu đánh giá năng lực của họ một lần, theo cùng quy tắc, thay vì cộng chồng ưu đãi.
Ba phương thức tuyển sinh mới: siết sự tùy tiện, buộc trường đại học tự chịu trách nhiệm
Động thái thứ hai mang tính tái cấu trúc là giới hạn phương thức tuyển sinh mới: mỗi ngành đại học chỉ được sử dụng tối đa 3 phương thức tuyển sinh từ năm 2027 và còn 1 phương thức từ năm 2028, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển. Thay vì "rừng" phương thức cộng điểm tuyển sinh đại học, các trường phải chọn vài cách đánh giá chủ đạo, chứng minh được mối liên hệ rõ ràng giữa yêu cầu đầu vào và năng lực cần thiết của người học.
Dữ liệu tuyển sinh 2026 cho thấy hơn 37.300 thí sinh dùng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó trên 35.900 sử dụng IELTS; riêng IELTS 6.0 có 8.318 thí sinh nhưng các trường quy đổi thành 26 mức điểm thưởng khác nhau. Đây là ví dụ sống động về sự tùy tiện: cùng một năng lực, nhưng giá trị điểm số lệch nhau tùy trường. Bộ đã từng yêu cầu quy đổi tương đương từ 2023 và hạn chế tổng điểm thưởng tối đa 10% tổng điểm xét tuyển, song chênh lệch vẫn lớn. Việc xóa hẳn điểm thưởng và siết số phương thức xét tuyển là bước tiếp theo, buộc tự chủ tuyển sinh phải đi kèm trách nhiệm giải trình bằng dữ liệu.
Tác động thực tế: học sinh phải bỏ tư duy "săn chứng chỉ", quay về nền tảng học thuật
Khi điểm thưởng không còn, chiến lược chuẩn bị của học sinh và phụ huynh cần một cuộc tái thiết. Nhiều năm qua, không ít gia đình dồn lực vào chứng chỉ ngoại ngữ như một "tấm vé cộng điểm", chấp nhận hy sinh thời gian củng cố kiến thức nền để chạy theo kỳ thi lấy điểm số nhất định. Con số đáng chú ý: trong ba phương thức xét tuyển không có thành phần ngoại ngữ riêng (thi tốt nghiệp THPT, học bạ, kết hợp hai hình thức), 51,42% thí sinh được cộng điểm có điểm gốc thấp hơn ngưỡng trúng tuyển ngành mình chọn. Điều này cho thấy điểm thưởng từng là nhân tố đủ sức đảo chiều kết quả ở các ngành cạnh tranh.
Khi cộng điểm bị loại bỏ, chứng chỉ ngoại ngữ 2027 nếu được dùng sẽ là một thành phần bắt buộc trong phương thức tuyển sinh, không phải "phụ kiện" điểm số. Việc học tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nhật… vì thế cần được định vị lại: đó là khoản đầu tư cho khả năng học tập ở bậc đại học, cho cơ hội việc làm, chứ không còn là mục tiêu "học để lấy thêm 1 – 1,5 điểm" như một số ngành từng áp dụng. Với học sinh, điều này đồng nghĩa phải ưu tiên củng cố lực học các môn trong tổ hợp xét tuyển, song vẫn duy trì ngoại ngữ và hoạt động ngoại khóa theo chiều sâu, thay vì chạy theo những thành tích dễ đo bằng điểm nhưng khó chứng minh bằng năng lực.
Kết luận: Tuyển sinh bớt ưu đãi, thêm công bằng – ai thích nghi sớm sẽ có lợi thế
Cải cách cộng điểm tuyển sinh đại học không nhằm "tước quyền lợi" của người có chứng chỉ hay thành tích, mà mục tiêu là đưa mọi năng lực về đúng vị trí trong hệ thống đánh giá. Học sinh giỏi vẫn có cánh cửa xét tuyển thẳng; người giỏi ngoại ngữ vẫn có lợi thế ở những ngành yêu cầu ngoại ngữ làm thành phần đầu vào hoặc chuẩn đầu ra; nhưng không ai được cộng thêm điểm ngoài thang đo chung chỉ vì có thêm một tờ giấy chứng nhận.
Về phía người học, cuộc chơi mới khắc nghiệt hơn nhưng minh bạch hơn. Những bạn xây dựng năng lực học thuật toàn diện, biết chọn phương thức tuyển sinh mới phù hợp, hiểu ngành học cần gì, sẽ không còn lo bị "thua" bởi điểm thưởng của người khác. Ngược lại, nếu giữ thói quen "săn chứng chỉ" để lấy lợi thế điểm số, bạn sẽ bước vào kỳ tuyển sinh 2027 với một chiến lược đã lỗi thời. Thích nghi sớm, nhìn ngoại ngữ và thành tích như năng lực thực chứ không phải điểm thưởng, sẽ là lợi thế quyết định trong thế hệ tuyển sinh mới.
