Mượn sách giáo khoa miễn phí là gì và vì sao quan trọng với học sinh TP.HCM?
Mượn sách giáo khoa miễn phí là chính sách cho phép học sinh TP.HCM được mượn một bộ sách giáo khoa đầy đủ tại thư viện trường, không phải trả bất kỳ khoản phí đặt cọc, phí bảo quản hay phí dịch vụ thư viện trái quy định, miễn là sử dụng đúng quy định và hoàn trả đầy đủ, nguyên vẹn sau mỗi năm học hoặc học kỳ.
Điểm cốt lõi cần nhớ: đây là quyền lợi, nhưng cũng là trách nhiệm. Thành phố chi ngân sách lớn để cấp sách cho 100% học sinh yếu thế và cho mượn đối với toàn bộ học sinh công lập, tư thục có nhu cầu trên cơ sở mượn – trả. Nếu học sinh không tuân thủ quy định mượn SGK, làm mất hoặc làm hư hỏng, phụ huynh sẽ phải bồi hoàn và hệ thống mượn sách giáo khoa miễn phí khó duy trì lâu dài. Chính sách này không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí cho gia đình, mà còn rèn cho học sinh thói quen giữ gìn tài sản chung – điều nhiều lớp học vẫn còn xem nhẹ.
Quy trình mượn – trả: làm đúng ngay từ đầu để khỏi lo bồi hoàn
Trước khi áp dụng, các cơ sở giáo dục phải khảo sát nhu cầu mượn sách của học sinh, rà soát số lượng sách hiện có và khả năng tái sử dụng để xác định nhu cầu thực tế. Hiệu trưởng ban hành nội quy mượn – trả, kế hoạch sử dụng, bảo quản, thu hồi, kiểm kê sách và phân công trách nhiệm cụ thể cho từng bộ phận. Nghĩa là quy định đã có, việc của học sinh là nắm cho rõ và làm cho đúng.
- Đầu năm học hoặc đầu học kỳ, học sinh đăng ký nhu cầu tại trường; mỗi em được mượn một bộ sách giáo khoa đầy đủ các môn, mượn tại thư viện nhà trường.
- Khi nhận sách, nên kiểm tra tình trạng từng cuốn; nếu rách, mất trang phải báo ngay để thư viện ghi nhận, tránh sau này bị xem là mình làm hư.
- Trong quá trình học, học sinh sử dụng bình thường nhưng không viết, vẽ bậy, không làm ướt, quăn góc, rách bìa.
- Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ khi kết thúc năm học hoặc khi chuyển trường, thôi học, học sinh phải trả toàn bộ sách giáo khoa đã mượn.
- Nếu cần giữ sách để ôn tập, kiểm tra lại hoặc hoàn thành chương trình, có thể tiếp tục mượn theo quy định của trường.
Lưu ý quan trọng: học sinh chuyển trường phải trả sách cho trường cũ trước khi hoàn tất thủ tục; trường mới sẽ cho mượn bổ sung để việc học không bị gián đoạn. Ai cố tình “quên” trả sách, về bản chất là đang làm khó chính mình và bạn học khóa sau.
Bảo quản sách giáo khoa: những việc nên làm và các lỗi thường gặp
Bảo quản sách giáo khoa không phải chuyện hình thức; đây là điều kiện để hệ thống mượn sách giáo khoa miễn phí vận hành bền vững. Hiệu trưởng có trách nhiệm xây dựng kế hoạch sử dụng, bảo quản, thu hồi, kiểm kê sách; trường phải phổ biến quyền lợi, trách nhiệm trong việc sử dụng và bảo quản sách đến học sinh, phụ huynh. Nếu học sinh coi sách mượn như sách bỏ đi, cả hệ thống sẽ nhanh chóng xuống cấp.
- Việc nên làm: bọc bìa nylon, dán nhãn tên nhẹ nhàng, dùng bút chì đánh dấu, để sách ở nơi khô ráo, tránh nước và ánh nắng trực tiếp.
- Không nên: nhét sách vào cặp cùng chai nước chưa vặn chặt, để sách dưới nền ẩm, gấp góc, xé trang làm giấy nháp.
- Tuyệt đối tránh: viết, vẽ, tô màu trong sách; nguồn tin nhấn mạnh “học sinh không nên viết, vẽ hoặc làm hư hại sách”.
- Khi học xong, nên xếp sách ngay ngắn, không bỏ lung tung ở lớp hoặc nhà, tránh thất lạc.
Hai lỗi phổ biến nhất là làm mất sách và làm hỏng do nguyên nhân chủ quan; khi đó học sinh hoặc cha mẹ, người giám hộ phải bồi hoàn. Ngược lại, nếu sách mất, hỏng do thiên tai, hỏa hoạn hoặc trường hợp bất khả kháng, học sinh không phải bồi hoàn. Ranh giới giữa “do mình” và “bất khả kháng” khá rõ; cố viện cớ chỉ khiến quy định trở nên khó thực thi hơn.
Mất, hư sách sẽ bị xử lý ra sao và nhà trường làm gì với sách cũ?
Trong quá trình sử dụng, nếu sách bị mất hoặc hư hỏng do chủ quan, học sinh phải bồi hoàn, ưu tiên bằng sách cùng loại, đúng danh mục và quy chuẩn kỹ thuật. Nếu bồi hoàn bằng tiền, nhà trường xác định mức thu theo quy định hiện hành, lập biên bản ghi nhận tình trạng sách, công khai mức bồi hoàn và sử dụng khoản tiền này để mua sắm, sửa chữa, bổ sung sách giáo khoa. Đây không phải “phí phạt” vô lý, mà là cách giữ vòng quay sách không bị đứt gãy.
Ở phía nhà trường, mỗi năm phải kiểm tra, đánh giá tình trạng sách thu hồi; phân loại sách tiếp tục dùng, sách cần bảo quản, sửa chữa và sách đề nghị thanh lý theo quy định quản lý tài sản công. Trường lập Hội đồng kiểm kê để kiểm kê, phân loại, đánh giá mức độ hao mòn; với sách còn sử dụng được, trường vệ sinh, sắp xếp, bảo quản để dùng cho các khóa sau. Nhờ vậy, sách giáo khoa có thể dùng qua nhiều khóa thay vì bị bỏ đi sau một năm, giúp tiết kiệm và sử dụng hiệu quả nguồn lực công.
Một câu có thể trích dẫn rõ ràng là: “Thành phố dự kiến chi khoảng 288 tỉ đồng để cấp sách giáo khoa cho 100% học sinh yếu thế và cho mượn cho tất cả học sinh có nhu cầu trên cơ sở mượn – trả”. Con số này nhắc thẳng trách nhiệm: nếu học sinh sử dụng cẩu thả, đó là lãng phí ngân sách ở quy mô rất lớn.
Kết luận: Giữ sách đẹp là giữ quyền mượn sách giáo khoa miễn phí cho chính mình
Khi các trường bị cấm thu phí đặt cọc, phí bảo quản hay bất kỳ khoản phí trái quy định nào liên quan đến sử dụng sách giáo khoa, mượn sách giáo khoa miễn phí trở thành một quyền lợi hiếm có. Nhưng quyền lợi ấy gắn chặt với ý thức và hành vi hằng ngày của học sinh TP.HCM. Nếu đa số học sinh trả sách nguyên vẹn, sạch sẽ, hệ thống sẽ đủ sách cho khóa sau, ngân sách được dùng hiệu quả, phụ huynh giảm áp lực mua sách mỗi năm. Ngược lại, nếu tình trạng mất, hư hỏng vì chủ quan diễn ra thường xuyên, việc bồi hoàn sẽ trở thành gánh nặng và niềm tin vào mô hình mượn – trả sẽ suy giảm.
Cách tốt nhất để tránh tiền phạt và phiền phức là coi sách mượn như sách của chính mình: mượn đúng quy định, bảo quản cẩn thận, trả đủ, trả đúng hạn. Từ đó, học sinh không chỉ “tiết kiệm tiền sách”, mà còn học được bài học lớn hơn về trách nhiệm với tài sản chung – một kỹ năng công dân mà nhà trường khó có cơ hội dạy bằng lý thuyết thuần túy.
