Miễn phí sách giáo khoa: Chính sách tốt nhưng cần hiểu đúng
Chính sách miễn phí sách giáo khoa tại TP.HCM là việc nhà nước dùng ngân sách mua sách giáo khoa, cho học sinh mượn sử dụng trong năm học rồi hoàn trả lại thư viện trường để tiếp tục phục vụ những học sinh khác, qua đó giảm chi phí cho gia đình và hạn chế lãng phí sách. Đây không phải là phát sách “mang về luôn”, mà là chuyển từ thói quen mua mới sang mượn – trả – tái sử dụng. Chính sách được triển khai từ năm học 2026-2027 cho giáo dục phổ thông và các chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Nói cách khác, nếu phụ huynh không chủ động tìm hiểu, rất dễ bỏ lỡ quyền lợi mượn sách miễn phí và tiếp tục tốn tiền mua sách như cũ, trong khi ngân sách đã chi để xây dựng kho sách dùng chung.
Chính sách mượn sách miễn phí vận hành như thế nào?
Cốt lõi của chính sách là sách giáo khoa được ngân sách nhà nước mua sắm tập trung, sau đó tổ chức cho học sinh mượn trong năm học và hoàn trả cho thư viện nhà trường để tái sử dụng. Vào đầu mỗi năm học hoặc học kỳ, mỗi học sinh được mượn một bộ sách giáo khoa đầy đủ theo chương trình lớp học tại thư viện trường. Việc bàn giao sách phải hoàn thành chậm nhất 15 ngày trước ngày khai giảng, nhằm đảm bảo tất cả học sinh có đủ sách ngay từ đầu. Một câu trích dẫn quan trọng là: “Việc chuyển từ mua mới sang mượn - trả và tái sử dụng không chỉ giảm áp lực chi phí mà còn đặt ra yêu cầu các trường phải quản lý chặt chẽ nguồn sách”. Điều đó nghĩa là cả nhà trường và phụ huynh đều phải thay đổi cách nghĩ: sách giáo khoa trở thành tài sản chung, cần được bảo quản để nhiều khóa học sinh cùng sử dụng.
Hướng dẫn mượn sách: Phụ huynh và học sinh phải làm gì?
Từ năm học 2026-2027, Sở GD-ĐT đã hướng dẫn các trường quy trình mượn miễn phí sách giáo khoa và yêu cầu tổ chức cho học sinh mượn tại thư viện vào đầu năm học hoặc đầu mỗi học kỳ. Phụ huynh cần đăng ký nhu cầu mượn sách miễn phí trong các đợt khảo sát của trường; đây là căn cứ để trường lập dự toán kinh phí và đặt mua sách. Sau khi đăng ký, học sinh đến thư viện nhận đủ bộ sách theo lớp, toàn bộ quy trình giao – nhận phải được ghi chép trong sổ hoặc phần mềm quản lý tài sản. Đổi lại, học sinh có nghĩa vụ bảo quản sách trong suốt năm học và hoàn trả đầy đủ cho thư viện trong thời hạn không quá 15 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc năm học hoặc trước khi hoàn tất thủ tục chuyển trường, thôi học. Đây là cam kết hai chiều: nhà trường bảo đảm sách, phụ huynh đảm bảo trách nhiệm sử dụng.
Không đặt cọc, không phí ẩn: Quyền lợi mà phụ huynh cần đòi hỏi
Một điểm mấu chốt của chính sách miễn phí sách giáo khoa là phụ huynh không phải đóng bất kỳ khoản tiền nào để được mượn sách. Hướng dẫn của Sở GD-ĐT nêu rõ: phụ huynh không phải đóng tiền đặt cọc, các trường cũng không được tự đặt thêm phí bảo quản hoặc các khoản phí dịch vụ thư viện liên quan đến việc sử dụng sách giáo khoa. Nghĩa là nếu trường yêu cầu đóng “tiền giữ sách”, “phí thư viện” gắn với bộ sách giáo khoa, phụ huynh hoàn toàn có cơ sở để từ chối. Về phía nhà trường, họ phải khảo sát nhu cầu, rà soát số sách hiện có, xây dựng quy trình tiếp nhận, cho mượn, thu hồi và kiểm kê để quản lý nguồn sách chặt chẽ. Chính sách chỉ phát huy ý nghĩa khi cả hai phía tôn trọng đúng nguyên tắc: mượn sách miễn phí, dùng chung có trách nhiệm, không biến sách giáo khoa thành kênh thu thêm.
Lộ trình đến năm học 2026-2027 và thông điệp cho phụ huynh
Thành phố xây dựng lộ trình rõ ràng: năm học 2026-2027 triển khai miễn phí sách giáo khoa theo nhu cầu mượn sách thực tế của phụ huynh, học sinh để tiết kiệm và tránh lãng phí. Các năm 2027-2028 và 2028-2029, trường tiếp tục khảo sát nhu cầu mượn sách, rà soát số sách hiện có để tái sử dụng và dự báo nhu cầu bổ sung, tiến tới miễn phí sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh theo quy định. Hằng năm, trường phải thống kê số học sinh và số sách hiện có để xác định số lượng cần mua mới, gửi Sở GD-ĐT trình UBND thành phố phê duyệt. Thông điệp dành cho phụ huynh rất rõ: nếu muốn hưởng đúng quyền lợi, hãy ưu tiên đăng ký mượn sách miễn phí thay vì vội vàng mua mới; nếu trường chậm triển khai, hãy chủ động hỏi về kế hoạch thư viện, thời điểm phát sách và các thủ tục mượn – trả. Khi phụ huynh, học sinh và nhà trường cùng thay đổi, chính sách miễn phí sách giáo khoa mới thật sự trở thành công cụ giảm gánh nặng chi phí và xây dựng văn hóa sử dụng sách bền vững.
