Mượn sách giáo khoa miễn phí: Bước ngoặt quan trọng nhưng không tự động
Chính sách mượn sách giáo khoa miễn phí tại TP.HCM là chương trình dùng ngân sách để mua sẵn sách giáo khoa, cho học sinh mượn theo hình thức mượn – trả có thời hạn, không thu tiền đặt cọc hay phí bảo quản, nhằm giảm gánh nặng chi phí học tập và tăng khả năng tái sử dụng sách.
Điểm đáng nói là sách không phát đồng loạt cho mọi học sinh mà được cấp theo nhu cầu mượn sách thực tế của phụ huynh, học sinh nhằm tiết kiệm và tránh lãng phí. Năm học 2026-2027 là thời điểm bắt đầu lộ trình, vì vậy ai hiểu chính sách sớm và đăng ký đúng cách sẽ hưởng lợi nhiều nhất. Ngược lại, nếu tiếp cận theo tâm lý “tới đâu hay tới đó”, phụ huynh rất dễ rơi vào cảnh sát ngày khai giảng vẫn phải chạy khắp nơi mua sách lẻ như những mùa tựu trường trước đây. Vấn đề không còn là có được hỗ trợ hay không, mà là bạn có chủ động biến chính sách thành quyền lợi của con mình hay bỏ lỡ.
Lộ trình triển khai và cách các trường chuẩn bị sách giáo khoa TP.HCM
Ở góc độ hệ thống, TP.HCM không làm phong trào mà đi theo lộ trình rõ: năm học 2026-2027 triển khai miễn phí sách giáo khoa theo nhu cầu mượn thực tế của phụ huynh, học sinh để tránh cấp tràn lan rồi bỏ xó. Các năm 2027-2028 và 2028-2029, các cơ sở giáo dục tiếp tục khảo sát nhu cầu, rà soát sách còn giá trị sử dụng để tái sử dụng, đồng thời dự báo nhu cầu bổ sung, tiến tới hoàn thành việc miễn phí cho toàn bộ học sinh.
Về thực thi, các trường phải chủ động rà soát số lượng học sinh đang theo học, dự báo biến động cho năm tới, kiểm kê số sách giáo khoa trong thư viện, rồi lập danh mục sách cần trang bị mới hoặc bổ sung. Các địa phương còn được yêu cầu điều chuyển sách giữa các trường thông qua cơ chế liên thông thư viện, ưu tiên tái sử dụng trước khi mua thêm. Điều này vừa bảo vệ tài sản công, vừa là thông điệp rõ ràng: sách giáo khoa TP.HCM đang được xem như nguồn lực chung, không phải món đồ dùng “một lần rồi thôi”.
Hướng dẫn mượn sách: Phụ huynh cần làm gì để con có đủ bộ sách?
Về nguyên tắc, các cơ sở giáo dục có trách nhiệm tổ chức cho học sinh mượn sách giáo khoa tại thư viện trường vào đầu năm học hoặc đầu mỗi học kỳ và phải hoàn thành bàn giao chậm nhất 15 ngày trước ngày khai giảng. Toàn bộ quy trình giao nhận giữa nhà trường và học sinh (hoặc người giám hộ) phải được cập nhật, theo dõi chặt chẽ, ghi chép đầy đủ vào sổ quản lý thư viện hoặc phần mềm quản lý tài sản.
Trên thực tế, nhiều trường THPT và THCS đã cho học sinh đăng ký mượn ngay khi làm thủ tục đầu năm: thông qua giáo viên chủ nhiệm, đăng ký trực tiếp tại trường hoặc thông qua phòng tài vụ, tùy cách tổ chức của từng trường. Phụ huynh nên chủ động hỏi rõ ba điểm: thời gian cuối cùng để đăng ký mượn sách giáo khoa miễn phí, hình thức đăng ký (phiếu giấy, đường link, hay ký tại trường), và thời điểm nhận sách. Nếu đã lỡ mua sách mà muốn chuyển sang mượn, một số trường vẫn cho phép phụ huynh đăng ký lại theo nhu cầu thực tế. Ai theo sát thông báo của trường sẽ có bộ sách đủ và đúng thời hạn, tránh cảnh bị động.”
Quy định sử dụng, hoàn trả và trách nhiệm bảo quản sách
Điểm tiến bộ nhất của chính sách là thành phố nghiêm cấm thu các khoản phí trái quy định liên quan đến sử dụng sách giáo khoa, bao gồm phí đặt cọc, phí bảo quản hoặc các khoản phí dịch vụ thư viện khác. Nhiều trường phổ thông khẳng định không thu tiền đặt cọc, không thu phí bảo quản và không đặt ra bất kỳ khoản phí bắt buộc nào gắn với việc mượn sách giáo khoa miễn phí.
Đổi lại, học sinh phải tuân thủ nghiêm quy định bảo quản: giữ sách sạch, khô, nguyên vẹn, không viết vẽ bằng bút mực hay bút dạ, không xé trang hoặc làm biến dạng sách. Học sinh có nghĩa vụ hoàn trả đầy đủ bộ sách đã mượn cho thư viện trong thời hạn không quá 15 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc năm học hoặc trước khi hoàn tất thủ tục chuyển trường, thôi học. Nếu làm mất, hỏng do nguyên nhân chủ quan, người học phải bồi thường bằng hiện vật hoặc tiền mặt theo tỷ lệ giảm trừ giá trị sử dụng còn lại từ 20–80%. Nói thẳng: sách miễn phí không đồng nghĩa với vô trách nhiệm; mỗi cuốn sách bị làm hỏng là bớt đi cơ hội của những lứa học sinh sau.
Chiến lược cho phụ huynh: Khi nào nên mượn, khi nào nên mua?
Nhìn dưới góc độ gia đình, mượn sách giáo khoa miễn phí là lựa chọn hợp lý về tài chính, nhất là với nhà có nhiều con đi học. Tuy vậy, phụ huynh không nên xử lý theo kiểu “mặc kệ, nhà trường lo hết”. Ở những khối lớp có nhiều thay đổi chương trình, nguồn cung sách còn bổ sung theo tiến độ, trường sẽ ưu tiên cấp theo đúng danh sách đăng ký và số sách thực có. Nếu đăng ký mượn không sát nhu cầu – đăng ký cho có hoặc đăng ký rồi lại không dùng – chính phụ huynh đang góp phần làm méo số liệu, khiến năm sau trường khó dự báo và mua sắm phù hợp.
Một hướng đi thực tế là: với các con có thói quen ghi chép, gạch chân trực tiếp lên sách, phụ huynh có thể cân nhắc mua riêng vài môn cần ghi chép nhiều, còn lại đăng ký mượn. Điều quan trọng là trao đổi sớm với con về trách nhiệm giữ gìn sách chung, giải thích rõ lý do phải bồi hoàn khi làm hư hỏng, mất mát. Đây không chỉ là câu chuyện tiết kiệm tiền mua sách giáo khoa TP.HCM, mà là bài học sống về tôn trọng tài sản công và suy nghĩ cho người học sau. Gia đình nào coi sách mượn là tài sản chung đáng trân trọng sẽ tận dụng tốt chính sách mà vẫn giữ được chất lượng sách cho các thế hệ tiếp theo.
