Điện khí LNG: Trụ cột an ninh năng lượng nhưng đang mắc kẹt
Điện khí LNG Việt Nam là hệ thống các dự án nhiệt điện khí sử dụng khí thiên nhiên hóa lỏng nhập khẩu, được quy hoạch thành một nguồn cung điện quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế cao và cân bằng hệ thống điện khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng mạnh. Tinh thần của Quy hoạch điện VIII điều chỉnh rất rõ: đến năm 2030, tổng công suất điện khí LNG khoảng 22.000 MW, chiếm gần 10-12% tổng công suất nguồn điện, với 15 dự án dự kiến vận hành thương mại. Đây không phải con số trang trí quy hoạch, mà là “hợp đồng niềm tin” với mục tiêu tăng trưởng hai con số và an ninh năng lượng quốc gia.
Khoảng cách quy hoạch – thực tế: 22.000 MW trên giấy, vài dự án ngoài đời
Ngày 14/8, Bộ Công Thương phối hợp với UBND TP. Đà Nẵng tổ chức hội thảo quốc gia về phát triển điện khí LNG nhằm bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng hai con số, với hơn 200 đại biểu tham dự. Bối cảnh là Đại hội XIV xác định mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, còn Nghị quyết 70-NQ/TW yêu cầu phát triển mạnh công nghiệp khí và hạ tầng LNG để hình thành các trung tâm năng lượng. Trên giấy, giai đoạn 2025-2035 có 22 dự án nhiệt điện khí, trong đó 15 dự án sẽ vận hành trước 2030 với tổng công suất 22.524 MW. Nhưng ngoài Nhơn Trạch 3, 4 và Hiệp Phước đang triển khai, phần lớn dự án nhiệt điện khí còn ì ạch, có dự án được chấp thuận chủ trương 5-10 năm vẫn chưa xong mặt bằng hay tài chính.
Hai chiếc khóa đang siết chặt: vốn và thị trường điện khí LNG
Điểm nghẽn của năng lượng LNG 2030 không nằm ở công nghệ mà ở cấu trúc kinh tế dự án và nhiên liệu nhập khẩu: giá LNG phụ thuộc thị trường quốc tế, chi phí vận chuyển và biến động địa chính trị khiến chi phí nhiên liệu khó đoán. PGS.TS. Ngô Trí Long chỉ rõ điện khí LNG muốn phát triển phải mở đồng thời “khóa vốn” và “khóa thị trường”. Khóa vốn đòi hỏi dòng tiền dự án rõ ràng, hợp đồng mua bán điện đủ chuẩn tín dụng để ngân hàng dám cho vay; khóa thị trường yêu cầu tín hiệu giá minh bạch, cạnh tranh và cơ chế vận hành hiệu quả. Nếu hợp đồng mua bán điện dài hạn (PPA) không xác định rõ sản lượng, giá, nguyên tắc điều chỉnh và phân chia rủi ro thì nhà đầu tư lẫn tổ chức tài chính đều không thể chấp nhận.
Hạ tầng kết nối và giải phóng mặt bằng: Quỳnh Lập, Hiệp Phước là phép thử
Dù điện khí LNG được xác định là một trong những giải pháp quan trọng của quá trình chuyển dịch năng lượng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, tiến độ các dự án cụ thể vẫn vướng hạ tầng và mặt bằng. Ngoài Nhơn Trạch 3, 4 đã vận hành, Nhà máy điện khí Hiệp Phước đang triển khai nhưng đối mặt bài toán hạ tầng LNG đi kèm và kết nối lưới. Dự án Nhà máy Nhiệt điện LNG Quỳnh Lập đã được tỉnh Nghệ An và liên danh nhà đầu tư khởi công ngày 18/5, được kỳ vọng vận hành vào năm 2030, song tiến độ đang bị kéo chậm bởi nhiều nhiệm vụ chưa hoàn thành như thành lập doanh nghiệp dự án, quy hoạch 1/500, chuẩn bị hồ sơ FS và đặc biệt là giải phóng mặt bằng. Đây là phép thử xem địa phương có thật sự đồng bộ hạ tầng và thủ tục với nhịp Quy hoạch điện VIII điều chỉnh hay không.
Gỡ khóa để kịp 22.000 MW: Ưu tiên dự án sẵn sàng, hoàn thiện PPA và thị trường
Nếu không thay đổi cách làm, mục tiêu hơn 22.000 MW điện khí LNG đến 2030 sẽ chỉ là khẩu hiệu. Bộ Công Thương đã xác định phải rà soát toàn bộ danh mục, phân loại dự án theo mức độ sẵn sàng về đầu tư, đất đai, hạ tầng LNG, nguồn khí, năng lực tài chính và kết nối, đồng thời chọn nhóm ưu tiên có khả năng hoàn thành sớm để tập trung tháo gỡ thay vì dàn trải. Song song, cần phát triển hạ tầng nhập khẩu LNG đồng bộ với các dự án điện, nghiên cứu hình thành trung tâm điện khí LNG dùng chung hạ tầng, và hoàn thiện cơ chế giá, hợp đồng mua bán điện dài hạn. Hội thảo ngày 14/8 chỉ là bước khởi đầu; để điện khí LNG thực sự trở thành trụ cột an ninh năng lượng và nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam phải dứt khoát mở khóa vốn, minh bạch thị trường và kỷ luật tiến độ các dự án nhiệt điện khí ngay từ hôm nay.
