Dự án hạ tầng nước thải Khánh Hòa là gì và vì sao đáng để người dân quan tâm?
Dự án Cải thiện hạ tầng môi trường, thu gom, xử lý nước thải tỉnh Khánh Hòa là chương trình đầu tư xây dựng đồng bộ hệ thống thu gom và nhà máy xử lý nước thải tại nhiều phường, xã ven biển nhằm nâng cao năng lực xử lý nước thải đô thị, bảo vệ nguồn nước ngầm, nước mặt, môi trường biển và sức khỏe cộng đồng trong dài hạn. Khoản hỗ trợ tài chính do Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tài trợ, với UBND tỉnh là cơ quan chủ quản và Ban Quản lý Dự án Phát triển tỉnh làm đầu mối chuẩn bị, triển khai. Điểm đáng chú ý là thông tin về dự án được công bố trong buổi làm việc giữa ADB và UBND tỉnh Khánh Hòa ngày 27-8, với sự tham gia của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Hòa Nam. Đây không chỉ là một dự án kỹ thuật, mà là phép thử về năng lực quản trị đô thị, khi Khánh Hòa phải đối mặt với những hệ lụy ô nhiễm như nước thải tràn ra biển ở khu vực Hòn Chồng mỗi khi mưa lớn. Nếu được triển khai đúng hướng, hạ tầng nước thải Khánh Hòa có thể trở thành cú hích thay đổi chất lượng sống của người dân và diện mạo du lịch ven biển.
Nhà máy xử lý nước thải Cam Linh, Tây Nha Trang: Cỗ máy làm sạch biển hay chỉ là khẩu hiệu?
Trọng tâm của dự án là xây dựng các nhà máy xử lý nước thải tại khu vực Tây Nha Trang và Cam Ranh, trong đó vị trí cụ thể ở phường Cam Linh đã được đoàn ADB xuống khảo sát thực địa. Ở Tây Nha Trang, nhà máy xử lý nước thải được đề xuất công suất 12.000 m³/ngày đêm vào năm 2030, và có kế hoạch nâng lên 30.000 m³/ngày đêm vào 2040. Khu vực Cam Ranh dự kiến đạt 7.500 m³/ngày đêm vào 2030 và 22.500 m³/ngày đêm vào 2040, cho thấy tầm nhìn dài hạn với nhu cầu đô thị hóa và tăng dân số. Đáng lưu ý, ADB yêu cầu địa phương nghiên cứu kỹ phương án đường công vụ cho nhà máy ở Cam Linh để việc thi công thuận lợi. Đây là chi tiết nhỏ nhưng cho thấy, nếu hạ tầng tiếp cận bị xem nhẹ, nhà máy xử lý nước thải có thể rơi vào tình trạng "đẹp trên giấy, tắc ngoài thực tế". Câu hỏi đặt ra là Khánh Hòa có đủ kỷ luật trong khâu quy hoạch và giải phóng mặt bằng để biến những bản vẽ thành hệ thống hoạt động trơn tru, hay hạ tầng nước thải Khánh Hòa lại tiếp tục chắp vá như nhiều dự án môi trường trước đây?
Lợi ích thiết thực: Từ bãi biển sạch đến sức khỏe cộng đồng
Cốt lõi của dự án không phải là những con số công suất, mà là thay đổi mà người dân có thể cảm nhận trong đời sống hằng ngày. Dự án hướng đến cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường, bảo vệ nguồn nước ngầm, nước mặt, môi trường biển và sức khỏe người dân. Khi hệ thống thu gom và nhà máy xử lý nước thải vận hành đồng bộ ở Tây Nha Trang, Cam Ranh, Ninh Chử, Ninh Phước và Ninh Sơn, tình trạng nước thải tràn ra biển sau mỗi đợt mưa lớn – như ở khu vực Hòn Chồng – được kỳ vọng giảm mạnh. Một câu nói có thể trích dẫn từ báo cáo địa phương là: "Dự án được đề xuất nhằm đầu tư đồng bộ hệ thống thu gom, xử lý nước thải… qua đó, góp phần cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường, bảo vệ… môi trường biển và sức khỏe người dân". Đây chính là nội dung phát triển bền vững cụ thể, không phải khẩu hiệu: nếu nước biển sạch hơn, du lịch bãi tắm trở nên hấp dẫn, trong khi người dân ven biển giảm nguy cơ bệnh tật do nguồn nước ô nhiễm.
ADB đầu tư Khánh Hòa: Cơ hội nâng chuẩn quản lý đô thị, không chỉ là chuyện vay vốn
Điểm đáng chú ý trong khoản hỗ trợ hạ tầng nước thải Khánh Hòa là ADB không chỉ đóng vai trò nhà tài trợ tài chính. Đại diện ADB khẳng định sẵn sàng hợp tác, hỗ trợ tỉnh trong quá trình chuẩn bị và triển khai dự án, đồng thời yêu cầu tỉnh xác định rõ một đầu mối điều phối. Ngân hàng này còn cam kết đồng hành trong giai đoạn vận hành công trình, hỗ trợ công nghệ, số hóa quản lý và vận hành hệ thống. Nếu Khánh Hòa tận dụng tốt, đây là cơ hội hiếm để nâng chuẩn quản lý đô thị theo hướng hiện đại thay vì chỉ xây xong rồi "thả nổi". Tuy vậy, ADB cũng đặt ra điều kiện: tỉnh phải chuẩn bị kỹ cơ chế tài chính, giải phóng mặt bằng, khảo sát kỹ các trường hợp bị ảnh hưởng và chủ động quỹ đất tái định cư. Ban Quản lý Dự án Phát triển tỉnh hiện đang giải trình, hoàn thiện hồ sơ theo góp ý của Bộ Tài chính, đồng thời chuẩn bị báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư để thẩm định. Nói cách khác, vốn và chuyên gia đã sẵn; nút thắt còn lại nằm ở sự quyết đoán và phối hợp giữa các sở, ngành địa phương.
Những việc Khánh Hòa cần làm để kỳ vọng không vỡ
Kết luận buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Hòa Nam khẳng định tỉnh sẽ hoàn thiện các nội dung liên quan đến đề xuất đầu tư, khoản vay và phối hợp chặt chẽ với ADB để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh. Điều này nghe quen, nhưng lần này cần được cụ thể hóa bằng lộ trình rõ ràng: từ hoàn thiện hồ sơ, thẩm định, giải phóng mặt bằng đến đào tạo đội ngũ vận hành theo các khóa tập huấn mà ADB dự kiến tổ chức. Ở tầm nhìn dài hạn, dự án hạ tầng nước thải Khánh Hòa không chỉ là công trình kỹ thuật mà là nền tảng cho phát triển bền vững, nơi tăng trưởng du lịch và đô thị không đánh đổi bằng sức khỏe người dân và môi trường biển. Nếu tỉnh kiên quyết xử lý chậm trễ, minh bạch bồi thường, bảo đảm nhà máy xử lý nước thải ở Cam Linh, Tây Nha Trang và các khu vực khác vận hành đúng thiết kế, người dân có quyền kỳ vọng một Khánh Hòa sạch hơn, đáng sống hơn – thay vì tiếp tục làm du lịch trên những bãi biển bị nước thải bủa vây.
