Từ chia sẻ sang cùng kiến tạo: ASEAN đặt AI và bán dẫn vào tâm điểm
Hợp tác AI ASEAN và phát triển công nghệ bán dẫn khu vực là tiến trình các nước Đông Nam Á phối hợp xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo nhân lực và triển khai ứng dụng chung, nhằm biến trí tuệ nhân tạo và bán dẫn thành trụ cột cho đổi mới sáng tạo Đông Nam Á, gắn trực tiếp với nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội và năng lực cạnh tranh toàn cầu của khu vực. Ngày 13/10/2026, tại Đà Nẵng, 5 tiểu ban chuyên môn thuộc Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI) tổ chức phiên họp đầu tiên theo cơ cấu mới. Việc ASEAN đưa AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử, năng lượng sạch và công nghệ sinh học vào nội dung thảo luận trọng tâm cho thấy khu vực không muốn đứng ngoài cuộc chơi công nghệ thế hệ mới. Thay vì chỉ chia sẻ thông tin, ASEAN đang chuyển sang cùng kiến tạo chiến lược, chủ động gắn hợp tác khoa học công nghệ với các ưu tiên phát triển dài hạn.
COSTI ASEAN tinh gọn bộ máy để tập trung nguồn lực cho giai đoạn 2026-2035
Việc cơ cấu lại COSTI ASEAN từ 9 xuống còn 5 tiểu ban chuyên môn là một quyết định mang tính chính trị – chiến lược hơn là thuần túy kỹ thuật. Khi số lượng tiểu ban giảm, mỗi nhóm buộc phải xác định rõ trọng tâm, tránh dàn trải nguồn lực và trùng lặp chương trình. Hội nghị tại Đà Nẵng quy tụ khoảng 250 đại biểu từ các nước ASEAN, Ban Thư ký và nhiều đối tác quốc tế, cho thấy mức độ ưu tiên của khu vực dành cho chiến lược khoa học công nghệ 2026-2035. Theo cơ cấu mới, 5 tiểu ban gồm: Hệ sinh thái KH,CN&ĐMST; Công nghệ chuyên sâu và mới nổi; Công nghệ sinh học và Khoa học thực phẩm; Công nghệ vật liệu và năng lượng; Khoa học Trái đất, Đại dương và Vũ trụ. Quan trọng hơn, mỗi tiểu ban phải xây dựng kế hoạch hằng năm với mục tiêu, chỉ số đánh giá và cơ chế theo dõi cụ thể, thay cho cách làm chung chung trước đây.
Việt Nam: từ nước đăng cai đến vai trò kiến trúc sư chiến lược khu vực
Việc Việt Nam đăng cai phiên họp đầu tiên của 5 tiểu ban chuyên môn COSTI theo cơ cấu mới tại Đà Nẵng không chỉ là câu chuyện hậu cần, mà là tuyên bố về tham vọng trở thành kiến trúc sư chiến lược khoa học công nghệ khu vực. Trong cơ cấu mới, Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Tiểu ban Khoa học Trái đất, Đại dương và Vũ trụ (SC-EOSS), đồng thời chủ động chia sẻ kết quả hoạt động của các mạng lưới và chương trình do mình điều phối hoặc đồng chủ trì. Điều này đặt Việt Nam vào vị trí có tiếng nói trong việc định hình cách ASEAN tiếp cận các lĩnh vực như khí tượng, đại dương, công nghệ vũ trụ – những mảnh ghép quan trọng của hạ tầng dữ liệu phục vụ AI và bán dẫn. Nếu biết tận dụng, Việt Nam có thể dùng vai trò trong COSTI ASEAN để kết nối chiến lược quốc gia về AI, bán dẫn với các sáng kiến chung, qua đó kéo thêm nguồn lực và chuyên gia về phía mình.
Từ ưu tiên trên giấy đến cơ chế huy động nguồn lực thực chất
Điểm đáng chú ý trong giai đoạn mới là ASEAN không muốn dừng lại ở việc liệt kê các lĩnh vực ưu tiên mà đang buộc COSTI phải trả lời câu hỏi: huy động nguồn lực thế nào, triển khai sáng kiến ra sao. Các phiên họp đã rà soát tiến độ dự án, xem xét đề xuất hợp tác mới và đặt yêu cầu nâng cao hiệu quả triển khai, phát huy thế mạnh từng nước thành viên. Nội dung thảo luận trải rộng từ phát triển nguồn nhân lực, hạ tầng nghiên cứu đến trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, bán dẫn, công nghệ sinh học, an ninh lương thực, năng lượng sạch, vật liệu mới, khí tượng, đại dương và công nghệ vũ trụ. Theo chương trình, Cuộc họp lần thứ 21 Hội đồng Tư vấn cho COSTI (BAC-21) sẽ tiếp tục bàn sâu về cơ chế huy động nguồn lực, trước khi phiên toàn thể COSTI-90 diễn ra từ chiều 14/10 đến hết ngày 15/10. Nếu BAC-21 không đưa ra được khung huy động rõ ràng, ưu tiên AI và bán dẫn sẽ khó đi vào thực chất.
Đổi mới sáng tạo Đông Nam Á: cơ hội định vị lại vai trò của khu vực
Việc ASEAN đặt AI và bán dẫn vào trung tâm hợp tác khoa học công nghệ là bước đi đúng hướng, nhưng thành công hay không phụ thuộc vào khả năng biến ưu tiên thành dự án cụ thể, có kết quả đo lường được. Khi các tiểu ban phải báo cáo định kỳ với COSTI và gắn hoạt động với Kế hoạch hành động ASEAN về KH,CN&ĐMST giai đoạn 2026-2035, khu vực có cơ hội xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Đông Nam Á mang tính liên kết thay vì rời rạc. Bên cạnh hợp tác nội khối, việc phối hợp với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, EU, Anh, Hoa Kỳ và Tổ chức Khí tượng Thế giới cho thấy ASEAN muốn bước vào bàn chơi toàn cầu với tư cách một khối có chiến lược. Việt Nam, với vai trò chủ tịch tiểu ban và nước đăng cai, cần chủ động đề xuất sáng kiến cụ thể về hợp tác AI ASEAN và phát triển công nghệ bán dẫn khu vực, thay vì chờ đợi đồng thuận chung rồi mới hành động.
