COSTI-90 Đà Nẵng: Bước đi khẳng định vai trò dẫn dắt của Việt Nam
COSTI-90 Đà Nẵng là Hội nghị lần thứ 90 của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN, cơ chế hợp tác cấp quan chức cao cấp nhằm triển khai các định hướng chiến lược công nghệ ASEAN thông qua việc rà soát, điều phối và thúc đẩy các chương trình hợp tác khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo giữa các nước thành viên, gắn với nhu cầu phát triển dài hạn của khu vực.
Việc Việt Nam, thông qua Bộ Khoa học và Công nghệ, đăng cai tổ chức Hội nghị COSTI-90 và các cuộc họp liên quan từ ngày 13–15/10 tại Furama Resort Đà Nẵng không chỉ là một hoạt động đối ngoại thường kỳ mà là tuyên bố rõ ràng về tham vọng dẫn dắt hợp tác ASEAN khoa học công nghệ. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, quốc gia nào nắm được "luật chơi" hợp tác khu vực sẽ có lợi thế định hình chuẩn mực, ưu tiên và nguồn lực. Việt Nam đang chọn vị thế chủ động, thay vì đứng bên lề các cuộc thảo luận chiến lược công nghệ ASEAN. Đăng cai COSTI-90 vì thế là bước đi chính trị – khoa học có tính tính toán, nhằm đặt Việt Nam vào trung tâm các quyết định về ASEAN khoa học công nghệ và hợp tác đổi mới sáng tạo trong thập kỷ tới.
APASTI 2026–2035: Khung chiến lược công nghệ ASEAN và thời điểm vàng
COSTI-90 diễn ra đúng vào giai đoạn đầu thực hiện Kế hoạch hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026–2035 (APASTI 2026–2035), biến Đà Nẵng thành nơi đặt những viên gạch đầu tiên cho chiến lược công nghệ ASEAN mới.
APASTI 2026–2035 là khung chiến lược dài hạn định hình cách ASEAN khoa học công nghệ sẽ phát triển, kết nối và cạnh tranh trong mười năm tới. Tại COSTI-90, các đại biểu rà soát tiến độ thực hiện các kết luận của Hội nghị Bộ trưởng Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (AMMSTI), đồng thời cụ thể hóa các ưu tiên hợp tác, nhiệm vụ trọng tâm và cập nhật hợp tác với đối tác đối thoại, tổ chức quốc tế. Việc chương trình Hội nghị gồm 7 cuộc họp chính thức, trong đó có cuộc họp lần thứ 21 của Hội đồng tư vấn (BAC-21) và phiên toàn thể COSTI-90, cho thấy đây không phải cuộc gặp mang tính nghi thức mà là diễn đàn ra quyết định với mật độ thảo luận dày đặc. Nếu ASEAN bỏ lỡ giai đoạn khởi động này, chiến lược công nghệ sẽ bị kéo lùi bởi các sáng kiến rời rạc; ngược lại, một khởi đầu chặt chẽ có thể tạo nền tảng cho hợp tác đổi mới sáng tạo sâu rộng.
Từ 9 xuống 5 tiểu ban: Tái cấu trúc để hợp tác hiệu quả hơn
Việc kiện toàn cơ cấu chuyên môn của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN từ 9 xuống 5 tiểu ban, với kỳ họp đầu tiên diễn ra ngay tại COSTI-90 Đà Nẵng, là tín hiệu rõ ràng cho thấy ASEAN đang chọn cách tổ chức lại để hợp tác khoa học công nghệ bớt phân tán và dễ đo lường kết quả hơn.
Năm tiểu ban mới – Hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Công nghệ chuyên sâu và mới nổi; Công nghệ sinh học và khoa học thực phẩm; Công nghệ vật liệu và năng lượng; Khoa học Trái đất, Đại dương và Vũ trụ – họp đồng thời ngày 13/10, cho thấy ASEAN đang gom các chủ đề lớn thành những trục ưu tiên rõ ràng. Theo một phát biểu tại Hội nghị, "Đây là kỳ họp đầu tiên của 5 tiểu ban sau khi cơ cấu chuyên môn của COSTI được kiện toàn tinh gọn từ 9 tiểu ban, hướng tới nâng cao hiệu quả phối hợp và triển khai hợp tác". Về bản chất, tái cấu trúc này là bước chuyển từ tư duy dự án sang tư duy hệ sinh thái: thay vì mỗi nước chạy theo danh mục đề tài riêng lẻ, ASEAN khoa học công nghệ cần các cụm ưu tiên đủ rộng để tạo khối lượng tới hạn cho hợp tác đổi mới sáng tạo.
Chiến lược của Việt Nam: Từ chia sẻ hạ tầng đến kết nối hệ sinh thái
Việt Nam không chỉ đăng cai mà còn chủ động đề xuất cách tiếp cận hợp tác mới: gắn triển khai APASTI với kết quả cụ thể, có thể đo lường và ứng dụng, thay vì những khẩu hiệu chung chung.
Theo chương trình, Việt Nam hướng tới tăng cường nghiên cứu chung, chia sẻ hạ tầng nghiên cứu và trao đổi nhà khoa học, đồng thời kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ASEAN. Đây là cách tiếp cận mang tính thực dụng: nếu hạ tầng nghiên cứu không được chia sẻ, hợp tác khu vực sẽ bị giới hạn bởi năng lực từng nước; nếu nhà khoa học không di chuyển, tri thức sẽ bị cục bộ; nếu doanh nghiệp và nhà đầu tư không tham gia, hợp tác đổi mới sáng tạo sẽ khó đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Khi Việt Nam đặt trọng tâm vào kết nối hệ sinh thái, nước ta đang tự đặt mình vào vai trò "nhà tổ chức" của ASEAN khoa học công nghệ – nơi các nguồn lực được ghép nối, chứ không chỉ là một bên tham gia thụ động vào chiến lược công nghệ ASEAN.
Giải thưởng khoa học nữ ASEAN–Hoa Kỳ: Thông điệp về bao trùm trong chiến lược công nghệ
Một điểm nhấn tại COSTI-90 là Vòng chung kết và Lễ trao Giải thưởng Khoa học ASEAN–Hoa Kỳ dành cho phụ nữ, với chủ đề "Trí tuệ nhân tạo thúc đẩy hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN".
Việc đưa giải thưởng này vào chương trình Hội nghị không chỉ là hoạt động tôn vinh mà là thông điệp chính trị – khoa học: chiến lược công nghệ ASEAN không thể tách rời yếu tố bao trùm và bình đẳng giới. Bốn nhà khoa học nữ vào vòng chung kết sẽ trình bày công trình nghiên cứu và trả lời câu hỏi của Ban Giám khảo để lựa chọn người đạt giải ở hai hạng mục: nhà khoa học giữa sự nghiệp và nhà khoa học cao cấp. Cùng với đó, hội thảo về kết quả nghiên cứu khảo sát sinh học kỹ thuật trong ASEAN, nằm trong khuôn khổ dự án do Bộ Ngoại giao, Khối Thịnh vượng chung và Phát triển Vương quốc Anh tài trợ, Đại học Putra Malaysia chủ trì, cho thấy hợp tác đổi mới sáng tạo đang mở rộng sang các lĩnh vực mới như sinh học kỹ thuật và y tế số. Kết luận lại, nếu Việt Nam duy trì được vai trò chủ động tại các diễn đàn như COSTI-90, nước ta có cơ hội không chỉ hưởng lợi từ chiến lược công nghệ ASEAN mà còn tham gia định hình các chuẩn mực bao trùm, bền vững cho toàn khu vực.
