Trụ cột mới trong quan hệ: khoa học công nghệ gắn với nhân lực
Hợp tác khoa học Việt Nam Australia là quá trình hai nước cùng xây dựng một chiến lược dài hạn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực, chuyển từ tiếp nhận công nghệ sang đồng nghiên cứu, đồng đầu tư và cùng tạo tài sản trí tuệ chung nhằm nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia, sáng 10/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dự và phát biểu tại Diễn đàn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Việt Nam - Australia, tổ chức tại Trường Đại học Công nghệ Sydney. Ở đây, ông đề nghị hai nước xây dựng và triển khai chiến lược kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với tầm nhìn dài hạn, coi đây là một trụ cột mới của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.
Từ chuyển giao sang đồng sáng tạo: ba chuyển dịch chiến lược
Nếu trước đây, hợp tác khoa học Việt Nam Australia chủ yếu xoay quanh trao đổi kinh nghiệm và chuyển giao công nghệ, thì nay trọng tâm đã dịch chuyển sang đồng sáng tạo. Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu rõ, hợp tác giữa hai nước cần ba chuyển dịch: từ chia sẻ kinh nghiệm sang cùng xác định và giải quyết các bài toán phát triển lớn; từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ và tạo ra tài sản trí tuệ chung, sản phẩm mới; từ các dự án riêng lẻ sang xây dựng một hệ sinh thái hợp tác lâu dài. Một câu nói đáng trích là: “Chương trình Aus4Innovation với cam kết triển khai trong 10 năm, giai đoạn 2018-2028, là một trong những chương trình kết nối cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước”. Điều đó cho thấy mục tiêu không chỉ là “mua” công nghệ mà là cùng sở hữu tri thức.
Giáo dục và R&D: từ đào tạo nhân lực chất lượng cao đến trung tâm nghiên cứu phát triển
Điểm khác biệt của liên kết mới là không tách rời giáo dục với R&D. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai nước mở rộng hợp tác đào tạo nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và nhà quản trị đổi mới sáng tạo; đồng thời khuyến khích mạnh mẽ trao đổi sinh viên, nghiên cứu sinh và chuyên gia, gắn chặt đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp. Việc đào tạo nhân lực chất lượng cao gắn liền với hình thành các trung tâm nghiên cứu phát triển và phòng thí nghiệm chung. Hai bên thống nhất thúc đẩy đầu tư hai chiều trong các ngành công nghệ cao, phát triển trung tâm nghiên cứu phát triển (R&D), phòng thí nghiệm chung và chương trình ươm tạo doanh nghiệp, hướng tới các dự án có khả năng thương mại hóa. Đây là cách tiếp cận thông minh: biến trường đại học thành “nhà máy tri thức” kết nối trực tiếp với doanh nghiệp.
Đầu tư công nghệ cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung
Đầu tư công nghệ cao không còn là “sân chơi” một chiều. Việt Nam khẳng định chuyển từ thu hút đầu tư sang hợp tác cùng phát triển; từ tiếp nhận công nghệ sang đồng sáng tạo; từ tham gia chuỗi giá trị sang giữ vị trí có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trên nền đó, hai nước thúc đẩy đầu tư hai chiều trong các ngành công nghệ cao, hình thành trung tâm nghiên cứu phát triển, phòng thí nghiệm chung, chương trình ươm tạo doanh nghiệp và các dự án đổi mới sáng tạo có khả năng thương mại hóa, đi kèm cơ chế hỗ trợ tài chính và chia sẻ rủi ro nghiên cứu. Trung tâm Công nghệ chiến lược Australia - Việt Nam đang mở rộng nghiên cứu từ 5G/6G sang AI, bán dẫn, an ninh mạng và công nghệ lượng tử – đây là bước đi thiết yếu nếu Việt Nam muốn có tiếng nói trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược thay vì chỉ là “người dùng cuối”.
Trí thức kiều bào và doanh nghiệp: mắt xích quyết định thành bại
Không thể có một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung nếu bỏ qua hai mắt xích: trí thức kiều bào và doanh nghiệp. Australia có hệ thống đại học, viện nghiên cứu mạnh, trong khi Việt Nam có lực lượng kỹ sư trẻ, doanh nghiệp công nghệ phát triển nhanh và cộng đồng tri thức người Việt đông đảo tại Australia. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã kêu gọi sinh viên, nhà khoa học Việt Nam tại Australia trở về nước hoặc hợp tác với các nhóm nghiên cứu trong nước để cùng phát triển công nghệ chiến lược. Ở chiều thực thi, các dự án chuyển đổi số và ứng dụng AI được khuyến nghị thí điểm trên một số ngành và doanh nghiệp cụ thể, đặc biệt cả với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vừa đáp ứng nhu cầu thực tế, vừa tạo dữ liệu cho hoạch định chính sách. Điều này cho thấy hợp tác khoa học Việt Nam Australia chỉ có ý nghĩa khi tri thức không nằm trên giấy mà đi thẳng vào nhà máy, nông trại, bệnh viện, đô thị thông minh.
