Kinh tế biên giới An Giang: từ không gian hành chính mới đến tham vọng logistics khu vực
Kinh tế biên giới An Giang là quá trình tổ chức lại không gian đô thị, sản xuất và dịch vụ tại các phường giáp ranh, nhằm biến lợi thế cửa khẩu, ven sông và ven biển thành mạng lưới thương mại, logistics và công nghiệp liên kết, gắn với chuỗi giá trị nông nghiệp, thủy sản và du lịch, để tăng khả năng hội nhập kinh tế khu vực và nâng chất lượng sống cư dân biên giới. Ba phường Tịnh Biên, Tân Châu và Tô Châu chính là những điểm thử nghiệm tham vọng này. Sau sắp xếp hành chính, mỗi địa phương đều mở rộng diện tích, dân số và dư địa tổ chức lại đất đai, hạ tầng, dân cư, đồng nghĩa với cơ hội thiết kế lại cấu trúc phát triển thay vì chỉ tăng trưởng cơ học. Câu hỏi không còn là “phát triển hay không”, mà là “phát triển theo mô hình nào để trở thành trung tâm logistics Tây Nam và cửa ngõ hội nhập kinh tế khu vực”.
Tịnh Biên: cửa ngõ Tây Nam chuyển mình thành trung tâm logistics cửa khẩu
Nếu phải chọn một điểm nhấn cho kinh tế biên giới An Giang, Tịnh Biên là nơi thể hiện rõ nhất sự dịch chuyển từ buôn bán qua biên giới sang tư duy chuỗi giá trị. Là đô thị biên giới và cửa ngõ giao thương với Campuchia, Tịnh Biên giữ vai trò kết nối thương mại, dịch vụ, vận chuyển hàng hóa giữa Đồng bằng sông Cửu Long với thị trường khu vực. Trung tâm logistics cửa khẩu Tịnh Biên với tổng mức đầu tư 200 tỷ đồng được kỳ vọng bổ sung mắt xích còn thiếu của hệ sinh thái cửa khẩu, khi hoạt động xuất nhập khẩu đã tạo sức lan tỏa mạnh đến vận tải, kho bãi và dịch vụ hỗ trợ. Theo ông Trần Minh Hòa, điều phường tập trung là "biến những lợi thế về cửa khẩu, thương mại, công nghiệp và vị trí kết nối thành năng lực phát triển thực chất". Với tốc độ tăng tổng giá trị sản xuất 8 tháng lên 10,40% so với cùng kỳ, Tịnh Biên đang chứng minh rằng phát triển đô thị biên giới không chỉ là mở rộng nhà cửa, mà là tái cấu trúc mô hình thương mại cửa khẩu Việt Campuchia theo hướng hiện đại gắn logistics, du lịch và kinh tế số.
Tân Châu: đầu mối giao thương ven sông xây bản lề logistics phía Bắc
Trên trục kinh tế biên giới phía Bắc, Tân Châu được kỳ vọng trở thành bản lề logistics kết nối Tân Châu - Châu Đốc - Tịnh Biên. Việc phường chính thức hoạt động từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở sáp nhập Long Thạnh và Long Sơn, với diện tích 17,39 km² và hơn 33.500 dân, không chỉ là bước đi hành chính mà là quyết định mở rộng không gian đô thị để tổ chức lại nguồn lực đất đai, hạ tầng và sản xuất. Nằm bên sông Tiền và có cửa khẩu quốc tế Vĩnh Xương, cùng mạng lưới quốc lộ, đường tỉnh, Tân Châu có lợi thế hiếm có để phát triển vận tải thủy, thương mại và dịch vụ ven sông, từ đó hình thành điểm trung chuyển hàng hóa hướng tới thị trường biên giới. Theo Chủ tịch UBND phường Nguyễn Văn Đoàn, địa phương hướng tới tăng trưởng cao, bền vững trên nền đô thị ven sông, kinh tế biên mậu và hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy. Mục tiêu xây dựng đô thị trung tâm về thương mại, dịch vụ, logistics, văn hóa và du lịch cho khu vực phía Bắc cho thấy Tân Châu không chấp nhận vai trò "trạm trung chuyển" đơn thuần, mà muốn bước vào chuỗi hội nhập kinh tế khu vực như một cực tăng trưởng độc lập.
Tô Châu: kinh tế ven biển phải gắn công nghiệp chế biến và thủy sản công nghệ cao
Khác với Tịnh Biên và Tân Châu thiên về thương mại cửa khẩu và giao thương ven sông, Tô Châu chọn con đường kết hợp kinh tế biển với công nghiệp chế biến và nuôi trồng thủy sản công nghệ cao. Không gian mới của phường, sau khi nhập toàn bộ phường Tô Châu, xã Thuận Yên và Dương Hòa, rộng 79,77 km² với gần 25.900 dân, mở ra khả năng kết nối đô thị, sản xuất thủy sản, nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ trong một chỉnh thể. Kinh tế biển với chuỗi sản phẩm đặc trưng – từ nước mắm, mắm cá trích, cà xỉu muối đến yến sào – tạo nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, nếu đi kèm chiến lược nâng chất lượng thay vì chạy theo sản lượng. Dự án đường trục chính ven biển vào trung tâm Hà Tiên cùng các công trình kè, đường vành đai được triển khai giúp mở rộng không gian đô thị, tạo quỹ đất và tăng sức hút đầu tư. Đáng chú ý, Khu công nghiệp Thuận Yên quy mô hơn 133 ha được định hướng thu hút chế biến thực phẩm, đồ uống, gỗ, vật liệu xây dựng. Với tổng giá trị sản phẩm đạt 1.932,286 tỷ đồng đến hết tháng 7/2026, bằng 61,48% kế hoạch năm, Tô Châu cho thấy hướng đi đô thị ven biển năng động, hiện đại là khả thi nếu logistics, công nghiệp và nuôi trồng thủy sản được đặt chung trong một bàn cờ quy hoạch.
Ba trung tâm biên giới và bài toán hội nhập kinh tế khu vực
Điểm chung đáng chú ý của Tịnh Biên, Tân Châu và Tô Châu là họ không coi sắp xếp hành chính là việc "xong là thôi", mà dùng nó làm cơ hội tối ưu hóa không gian phát triển để hội nhập sâu hơn vào mạng lưới kinh tế khu vực. Tịnh Biên đặt mục tiêu giai đoạn 2025-2030 tăng tổng giá trị sản phẩm trên 10% mỗi năm, nâng tỷ lệ đô thị hóa lên trên 90%, đồng thời phát triển thương mại – dịch vụ – du lịch – logistics cửa khẩu, công nghiệp sạch và kinh tế số. Tân Châu đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 12,8% năm 2026, giải ngân 100% vốn đầu tư công và phát triển mới 30 doanh nghiệp, với đích đến là đô thị trung tâm thương mại, dịch vụ, logistics phía Bắc. Tô Châu phấn đấu đến 2030 trở thành đô thị phát triển khá, dựa trên công nghiệp chế biến, kinh tế biển, logistics và du lịch sinh thái biển, cùng hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu. Tác động thực tế không chỉ dừng ở số liệu: hạ tầng được thiết kế để giảm chi phí vận chuyển, nối vùng sản xuất với khu công nghiệp, cửa khẩu và thị trường, tạo điều kiện tốt hơn cho doanh nghiệp và ổn định đời sống người dân thông qua thị trường hàng hóa ổn định, đô thị hóa có quy hoạch và cơ hội việc làm mới. Nếu những mục tiêu này được thực hiện nhất quán, An Giang có thể hình thành dải đô thị biên giới vừa là cửa ngõ hội nhập kinh tế khu vực, vừa là nền tảng cho một không gian logistics Tây Nam mang tính cạnh tranh mới.
