Sách giáo khoa bổ sung: động thái mạnh tay giữa cơn thiếu hụt
Việc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam in bổ sung khoảng 9 triệu bản sách giáo khoa là quyết định tăng nguồn cung sách giáo khoa cho năm học mới, nhằm đối phó tình trạng thiếu hụt cục bộ tại các cửa hàng, đảm bảo an ninh, an toàn sách và sẵn sàng cho các nhu cầu phát sinh như thư viện, chương trình tặng sách ở địa phương. Đây là nỗ lực chủ động về sách giáo khoa bổ sung, không chờ đến khi khủng hoảng nguồn cung mới phản ứng. Theo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, trước đó đơn vị đã cung ứng ra thị trường hơn 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, vượt nhu cầu đặt hàng của trường học và địa phương. Số liệu này cho thấy hệ thống in sách năm học mới không hề đứng yên, nhưng thực tế phụ huynh vẫn chật vật gom đủ một bộ sách cho con, đặc biệt ở các lớp đầu cấp. Câu hỏi đặt ra là: vì sao nhiều đến vậy mà vẫn thiếu?
Tâm lý chờ chính sách miễn phí và hệ quả thiếu hụt sách giáo khoa
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam thẳng thắn chỉ ra một nguyên nhân ít được nói đến: tâm lý chờ đợi chính sách miễn phí sách giáo khoa khiến một số nhà trường và học sinh không đăng ký, đặt hàng trước với các công ty sách – thiết bị trường học tại địa phương. Khi năm học mới cận kề, phụ huynh đồng loạt đổ dồn ra các cửa hàng bán lẻ, kéo theo thiếu hụt sách giáo khoa tại một số đầu sách, nhiều bộ không đủ trọn vẹn. Thực tế tại các điểm bán cho thấy nhiều bộ sách chỉ còn 1–2 cuốn, những môn cơ bản như Toán, Tiếng Việt, Ngữ văn đã hết hàng, trong khi sách vừa nhập về thường bị mua hết chỉ trong 1–2 ngày. Cách mua hàng "dồn cục" vào phút cuối khiến hệ thống phát hành vốn thiết kế theo đơn đặt hàng trở nên quá tải. Ở chiều ngược lại, phụ huynh phải đi nhiều cửa hàng mà vẫn không mua đủ bộ sách, buộc phải chuyển lên mạng, chấp nhận mua sách giáo khoa với giá cao hơn giá bìa và thêm chi phí vận chuyển; có cuốn giá bìa 19.000 đồng nhưng được bán tới 40.000 đồng. Đó là cái giá của sự thiếu phối hợp giữa chính sách, nhà trường và người dân.
In thêm 9 triệu bản: an toàn sách nhưng chưa xóa hết rủi ro
Điểm đáng chú ý là số sách giáo khoa bổ sung không chỉ để lấp chỗ trống trên kệ, mà còn được dùng để bảo đảm an ninh, an toàn sách, sẵn sàng ứng phó thiên tai, bão lũ, và phục vụ các nhu cầu phát sinh như trang bị thư viện, chương trình trao tặng sách ở địa phương. Về mặt quản lý rủi ro, đây là bước đi cần thiết: hệ thống giáo dục không thể phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn sách có sẵn trong lưu thông, nhất là tại những vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng thiên tai. Việc cung cấp thêm kênh sách giáo khoa điện tử miễn phí trên nền tảng trực tuyến cũng là một lớp an toàn thứ hai, giúp học sinh, giáo viên có thể tra cứu, sử dụng khi sách giấy gặp trục trặc. Tuy vậy, thực tế phóng viên ghi nhận những ngày gần đây cho thấy thiếu hụt một số đầu sách giáo khoa vẫn diễn ra tại cửa hàng. Điều này báo hiệu: tăng sản lượng in sách năm học mới là điều kiện cần nhưng chưa đủ; nếu khâu đăng ký, phân phối và thông tin tới phụ huynh không thay đổi, cảnh xếp hàng săn sách mỗi mùa tựu trường sẽ còn lặp lại.
Phụ huynh vẫn chịu áp lực: từ săn sách đến lo chi phí
Ở góc nhìn người mua, quyết định in thêm sách giáo khoa bổ sung là tín hiệu tích cực, song chưa làm giảm sức ép trong ngắn hạn. Nhiều phụ huynh cho biết phải đến nhiều điểm bán mà vẫn chưa mua đủ bộ sách cho con. Khi nguồn sách chính thống bị đứt quãng, họ buộc phải tìm đến các kênh bán hàng trực tuyến, nơi giá có thể vượt xa giá bìa; một trường hợp cho biết cuốn sách giáo khoa có giá bìa 19.000 đồng được rao bán tới 40.000 đồng, chưa tính tiền vận chuyển. Khoảng chênh lệch ấy không lớn nếu xét từng cuốn, nhưng với cả bộ sách và nhiều con trong gia đình, đây là gánh nặng rất cụ thể. Đáng nói hơn, phụ huynh còn phải tự "lọ mọ" phân biệt điểm bán sách chính thống với nguồn trôi nổi. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam khuyến cáo tra cứu hệ thống điểm bán trên website, khuyến khích tận dụng lại sách cũ của bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống" nếu được tặng lại, và mở kênh email, fanpage để tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ. Những động thái này hữu ích, nhưng phụ huynh kỳ vọng nhiều hơn ở sự chủ động của nhà trường: đăng ký sớm, thông báo rõ ràng, tránh để họ chạy vạy "chữa cháy" vào phút cuối.
Từ tăng cung đến tăng niềm tin: cần giám sát thực thi
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương điều phối nguồn sách, bảo đảm 100% học sinh có đủ sách giáo khoa trước ngày khai giảng. Đây là cam kết mạnh mẽ, nhưng giá trị thực chỉ thể hiện ở khả năng thực thi, đặc biệt tại những nơi hiện vẫn thiếu sách. In thêm hàng triệu bản sách giáo khoa là giải pháp rõ ràng về mặt vật chất, song vấn đề gốc nằm ở quy trình: nhà trường có đăng ký đúng và đủ, phụ huynh có được hướng dẫn mua sách kịp thời, và có cơ chế kiểm soát tình trạng đội giá, găm hàng hay không. Trong bối cảnh sách giáo khoa vẫn là khoản chi bắt buộc mỗi đầu năm, niềm tin của phụ huynh chỉ có thể được khôi phục nếu họ thấy sự thay đổi từ cả hệ thống, chứ không chỉ từ một nhà xuất bản. In thêm là cần, nhưng minh bạch thông tin, phân phối công bằng và khuyến khích dùng lại sách cũ mới là ba trụ cột giúp câu chuyện thiếu hụt sách giáo khoa không trở thành "bài toán khó" lặp lại mỗi mùa tựu trường.
