Khủng hoảng sách giáo khoa cấp thiết ngay trước thềm năm học mới
Khủng hoảng sách giáo khoa cấp thiết trước thềm năm học mới là tình trạng phụ huynh và học sinh phải xếp hàng dài, săn lùng từng bộ SGK trong những ngày cận khai giảng, trong khi nhà xuất bản tăng tốc in bổ sung hàng triệu bản nhưng hệ thống dự báo, đặt hàng và phối hợp cung ứng vẫn chậm, khiến việc có đủ sách đúng thời điểm trở thành một bài toán toàn ngành chứ không chỉ là vấn đề sản lượng in. Sáng 20-8, nhiều cửa hàng bán lẻ và phân phối SGK trên địa bàn TP.HCM xảy ra tình trạng phụ huynh xếp hàng dài chờ mua SGK. Câu hỏi "Liệu con có đủ SGK trước ngày khai giảng?" không chỉ là nỗi lo nhất thời, mà phản ánh một cấu trúc cung ứng SGK cần được nhìn lại từ gốc.
Cơn sốt tại TP.HCM: con số tăng mạnh nhưng cảm giác thiếu vẫn hiện hữu
TP.HCM đang là tấm gương phóng đại cho thấy khi sách giáo khoa trở nên cấp thiết, mọi điểm yếu hệ thống đều lộ rõ. Dù tính đến ngày 20-8 đã có 24,5 triệu bản SGK đến tay phụ huynh, học sinh, nhà trường, đạt 98% theo nhu cầu đăng ký và tăng hơn 15% so với năm ngoái, nhiều phụ huynh vẫn phải đi khắp các nhà sách, cuối cùng dồn về trụ sở NXB Giáo dục Việt Nam để mua từng bộ lẻ. Nguồn hàng được nhập về liên tục 4–5 lần mỗi ngày, nhưng có những thời điểm vẫn không đáp ứng kịp nhu cầu. Cảnh xếp hàng dài, chen chúc cho thấy bài toán không chỉ là tổng số bản in, mà là khả năng phân phối đúng chỗ, đúng thời điểm khi năm học mới đang cận kề.
NXB Giáo dục Việt Nam tăng tốc in 9 triệu bản: mạnh về sản lượng, yếu ở dự báo
Phản ứng của NXB Giáo dục Việt Nam là tăng tốc cung ứng SGK bằng một chiến dịch in bổ sung chưa từng có: 9 triệu bản sách được triển khai in thêm để cung ứng từ 25-8 đến 6-9 nhằm đáp ứng nhu cầu tăng đột biến của phụ huynh và học sinh. Trong 10 ngày vừa qua, nhà xuất bản đã đưa ra thị trường thêm 5 triệu bản, 3 triệu bản khác đang chờ điều chuyển, và dự kiến 8 triệu bản sẽ tiếp tục được cung ứng từ nay đến hết tháng 9. Đây là nỗ lực đáng kể trong điều kiện 60 nhà in toàn quốc khi cao điểm nhất cũng chỉ có thể in khoảng 2 triệu bản/ngày. Thế nhưng, việc nhiều trường đặt hàng muộn, thậm chí chưa đăng ký số lượng, cho thấy khâu dự báo và thống kê nhu cầu vẫn là điểm nghẽn, khiến chiến dịch tăng sản lượng chủ yếu giải quyết phần ngọn hơn là phần gốc.
Điều chuyển sách giữa địa phương và bài toán phối hợp bốn bên
Khi sách giáo khoa trở nên cấp thiết, điều chuyển nguồn sách giữa các địa phương được xem là phao cứu sinh tạm thời. NXB Giáo dục Việt Nam đang tiếp tục điều chuyển SGK giữa các nơi để cân đối theo nhu cầu thực tế, đồng thời giao nhiệm vụ cho các đơn vị thành viên cung ứng tối đa sản lượng đang có trong kho. 3 triệu bản trong kho cũng đang chờ điều chuyển ra thị trường, cho thấy sách tồn không phải ít, mà vấn đề là phân bổ. Nhưng nhà xuất bản không thể tự mình giải bài toán cung ứng SGK. Chính lãnh đạo NXB đã nhấn mạnh đây là trách nhiệm của toàn ngành, bao gồm nhà trường, địa phương và sự chia sẻ của phụ huynh. Việc điều chuyển tạm thời giữa các trường lân cận, tổ chức dạy học linh hoạt khi chưa đủ sách, thậm chí dùng bản PDF miễn phí chỉ là giải pháp chống cháy nếu không có cơ chế phối hợp bốn bên bài bản.
Liệu có đủ SGK cho năm học mới và cần thay đổi điều gì?
Với các con số hiện tại, khả năng học sinh có đủ SGK cho năm học mới là khá cao nếu các khâu phối hợp không "vỡ trận" phút cuối. Cơ quan quản lý đã yêu cầu rà soát cụ thể số lượng sách còn thiếu tại từng trường, từng lớp, từng đầu sách, đồng thời phối hợp với NXB Giáo dục Việt Nam để bảo đảm đủ SGK trước 30-8. Ngành giáo dục TP.HCM cũng khẳng định học sinh sẽ được bảo đảm đủ sách trước ngày khai giảng. Thế nhưng, để những hàng dài phụ huynh chờ mua sách không lặp lại, năm sau không thể chỉ trông chờ vào các chiến dịch in bổ sung. Đề xuất hoàn tất dự báo nhu cầu sách năm học 2027–2028 trước 30-10 năm nay – để có 6 tháng chuẩn bị nguồn cung – là tín hiệu đúng hướng. Vấn đề là ngành giáo dục, NXB, nhà trường và phụ huynh có sẵn sàng cùng thay đổi thói quen đặt hàng, quản lý và sử dụng SGK hay không.
