Thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8 và ý nghĩa với Quảng Ninh du lịch
Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8 của Việt Nam từ ngày 1/9, được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên 6.231 km² và dân số khoảng 1,52 triệu người, mở ra một không gian quản trị mới giúp khai thác tốt hơn lợi thế di sản thế giới, vị trí biên giới độc nhất và hạ tầng giao thông đa phương thức để tái cấu trúc mô hình du lịch theo hướng chất lượng cao, gắn với kinh tế biển, kinh tế cửa khẩu và tăng trưởng xanh. Quyết định thành lập thành phố Quảng Ninh được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 24.8 và có hiệu lực từ 1.9, đánh dấu bước nâng tầm thể chế cho một không gian phát triển vốn đã mang vóc của cực tăng trưởng phía Bắc. Điều đáng nói là việc chuyển sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương không làm xáo trộn đời sống thường ngày: giấy tờ, chính sách đặc thù vẫn tiếp tục được sử dụng, trong khi bộ máy quản lý được kiện toàn để chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển mới. Ở góc độ Quảng Ninh du lịch, đây không chỉ là thay đổi tên gọi hành chính. Vị thế thành phố trực thuộc Trung ương tạo ra khung chính sách rộng hơn để địa phương mạnh tay dịch chuyển từ phụ thuộc vào tài nguyên than đá sang ưu tiên di sản thế giới, dịch vụ và kinh tế số, đúng xu thế mà địa phương đã chủ động từ vài năm qua. Nói cách khác, du lịch không còn là “phần phụ” bên cạnh công nghiệp khai khoáng, mà đang được đặt vào nhóm trụ cột kinh tế trong cấu trúc mới của thành phố.
Hai di sản thế giới: nền tảng để Quảng Ninh trở thành điểm đến hàng đầu
Hiếm có thành phố nào ở Việt Nam sở hữu cùng lúc hai di sản thế giới như Quảng Ninh: vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà là Di sản thiên nhiên thế giới, còn quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản văn hóa thế giới. Điều này tạo cho Quảng Ninh một “bộ đôi tài sản” rất khác biệt, vừa về cảnh quan, vừa về chiều sâu văn hóa tâm linh. Nếu được tổ chức sản phẩm đúng tầm, Quảng Ninh du lịch hoàn toàn có thể chuyển từ mô hình khai thác số đông sang mô hình điểm đến di sản cao cấp, có sức cạnh tranh khu vực. Theo số liệu, năm 2025 Quảng Ninh đón 21,28 triệu lượt khách du lịch với doanh thu khoảng 57.000 tỉ đồng, cho thấy sức hút hiện tại của điểm đến này. Tuy nhiên, bài toán đặt ra trong giai đoạn thành phố trực thuộc Trung ương không phải là tăng khách bằng mọi giá, mà là nâng chất lượng trải nghiệm quanh di sản thế giới: hạn chế quá tải ở vịnh Hạ Long, kéo dài thời gian lưu trú bằng việc kết nối tuyến biển – núi giữa Hạ Long, Bái Tử Long, Yên Tử, đồng thời đưa yếu tố tăng trưởng xanh vào mọi quyết định phát triển. Thành phố có lợi thế khi không gian phát triển bao trùm cả đô thị, nông thôn, biển đảo và biên giới; điều này cho phép xây dựng các tuyến du lịch liên vùng nội bộ như Hạ Long – Uông Bí – Đông Triều, kết nối di sản than đá với không gian Phật giáo Trúc Lâm, tạo nên câu chuyện du lịch độc đáo khó địa phương nào có.
Du lịch biên giới và hệ thống cửa khẩu Quảng Ninh: lợi thế không thể bỏ qua
Quảng Ninh là địa phương duy nhất của Việt Nam có cả đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, cùng hệ thống cửa khẩu phong phú như Móng Cái, Hoành Mô, Bắc Phong Sinh, Bình Liêu và cửa khẩu cảng Vạn Gia, Hòn Gai. Đây là nền tảng hiếm có để phát triển du lịch biên giới, nhất là các sản phẩm du lịch xuyên biên giới kết nối với Đông Hưng (Quảng Tây) và sâu hơn vào thị trường Hoa Nam thông qua cao tốc Vân Đồn – Móng Cái. Thực tế, cửa khẩu quốc tế Móng Cái đã là một trong những đầu mối giao thương quan trọng trên tuyến Việt Nam – Trung Quốc. Tuy nhiên, đến nay, dư địa du lịch gắn với cửa khẩu Quảng Ninh vẫn chưa được khai thác tương xứng. Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mở ra khả năng thiết kế cơ chế riêng cho các khu du lịch biên giới: miễn giảm thủ tục cho khách đi lại trong ngày qua lối mở, phát triển tuyến xe bus du lịch liên biên giới, xây dựng trung tâm mua sắm – trải nghiệm văn hóa ở khu vực cửa khẩu. Nếu biết dùng đường biên giới như một tài nguyên du lịch, không chỉ là ranh giới hành chính, Quảng Ninh có thể tạo ra một dòng khách ổn định từ thị trường Trung Quốc, đồng thời đưa sản phẩm du lịch Việt Nam ra “thử lửa” ngay sát biên, nơi cạnh tranh khốc liệt nhưng cũng đầy cơ hội.
Quảng Ninh – “Việt Nam thu nhỏ” và triển vọng mô hình du lịch đa dạng
Quảng Ninh từ lâu được ví như một “Việt Nam thu nhỏ” bởi có đủ biển, hải đảo, đồng bằng, trung du, miền núi và biên giới trong diện tích hơn 6.231 km². Không gian hành chính mới với 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu Vân Đồn, Cô Tô bao trùm từ đô thị, nông thôn đến biển đảo và vùng biên, tạo tiền đề hiếm có để xây dựng các chuỗi sản phẩm du lịch liên tầng, từ du lịch biển đảo, du lịch sinh thái rừng, du lịch cộng đồng miền núi cho tới du lịch công nghiệp và đô thị hiện đại. Năm 2025, Quảng Ninh đạt tỷ lệ đô thị hóa 81,23% và GRDP tăng 11,89%, với quy mô hơn 368.445 tỉ đồng, cho thấy nền tảng kinh tế đủ mạnh để nâng cấp dịch vụ du lịch lên chuẩn cao hơn. Việc địa phương chuyển trọng tâm từ khai thác tài nguyên thô sang công nghiệp chế biến, kinh tế biển, logistics, du lịch và tăng trưởng xanh chính là bối cảnh cho bước ngoặt thành phố trực thuộc Trung ương. Trong tương lai, công nghiệp, dịch vụ, du lịch, kinh tế biển, logistics và thương mại được kỳ vọng sẽ là những trụ cột chính trong cơ cấu kinh tế của thành phố mới. Nếu Quảng Ninh xây dựng được chiến lược du lịch gắn chặt với các trụ cột này – ví dụ tour tham quan cảng biển, trải nghiệm logistics, du lịch hội nghị kết nối với sân bay quốc tế Vân Đồn – thì danh xưng “Việt Nam thu nhỏ” sẽ không chỉ là mô tả địa hình, mà còn là hình hài một mô hình phát triển du lịch đô thị – biển – núi – biên giới toàn diện.
Kết luận: từ thành phố than đá đến điểm đến di sản và biên giới của vùng Bắc Bộ
Nhắc đến Quảng Ninh lâu nay, nhiều người nghĩ ngay tới vùng than đá lớn nhất cả nước, gắn với Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Đông Triều. Nhưng với việc chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh đứng trước cơ hội định nghĩa lại bản sắc kinh tế của mình, trong đó du lịch – dựa trên hai di sản thế giới, kinh tế biển và du lịch biên giới – rõ ràng đang được đặt vào trung tâm. Điểm tích cực là bước chuyển thể chế này không gây xáo trộn cho người dân; ngược lại, nó tạo khung quản trị rộng hơn để thử nghiệm các chính sách sáng tạo, trong đó du lịch có thể là ngành đi trước. Câu hỏi không còn là “Quảng Ninh có tiềm năng gì?”, mà là “Thành phố có đủ dũng khí để chọn chất lượng, di sản và tăng trưởng xanh làm trục chính cho Quảng Ninh du lịch hay không?”. Nếu câu trả lời là có, Quảng Ninh hoàn toàn có thể đi từ hình ảnh một thành phố của than đá sang hình ảnh điểm đến di sản và biên giới tiêu biểu của vùng Bắc Bộ, xứng tầm vị trí địa chiến lược mà địa phương đang nắm giữ.
