Kiểm soát có trọng điểm thay vì gây thêm rào cản
Hợp tác hải quan biên giới là cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan hai nước nhằm quản lý hàng hóa, phương tiện qua cửa khẩu, ngăn vi phạm và giữ cho hoạt động thương mại hợp pháp được thông suốt. Điểm đáng chú ý trong kế hoạch mới là hai mục tiêu này được đặt cạnh nhau, thay vì xem kiểm soát và tạo thuận lợi như hai lựa chọn đối lập. Từ ngày 27 đến 29/10/2026, đoàn đại biểu cấp cao Hải quan Việt Nam do Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu dự Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan Việt Nam – Campuchia tại Phnom Penh. Hai bên đánh giá kết quả phối hợp và thống nhất kế hoạch cho giai đoạn 2027–2028. Hội nghị luân phiên hai năm một lần tạo dịp rà soát công việc đã làm và xác định ưu tiên tiếp theo. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng cần vừa an toàn vừa ít gián đoạn, trọng tâm hợp lý là kiểm soát dựa trên thông tin và mức độ rủi ro, không áp dụng một cách máy móc gây chậm mọi lô hàng.
Chia sẻ thông tin để nhận diện rủi ro
Kế hoạch hợp tác không dừng ở cam kết chung: hai cơ quan dự kiến duy trì trao đổi định kỳ hằng năm giữa các đầu mối liên lạc ở nhiều cấp, đồng thời chia sẻ dữ liệu phục vụ đánh giá rủi ro với hàng xuất khẩu, nhập khẩu, hàng quá cảnh và phương tiện vận tải quá cảnh. Đây là mắt xích cần thiết để nhận diện dấu hiệu bất thường sớm hơn, thay vì chỉ xử lý sau khi hàng đã vượt biên. Trao đổi nghiệp vụ cũng bao gồm điều tra vận chuyển trái phép, gian lận thương mại và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hai bên còn phối hợp thông tin về ma túy, rửa tiền, khủng bố và buôn bán trái phép động, thực vật cùng sản phẩm thuộc Công ước CITES. Cách tiếp cận này mở rộng chống buôn lậu biên giới từ việc bắt giữ hàng cấm sang kiểm soát những rủi ro có thể ảnh hưởng đến an ninh và thương mại hợp pháp. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc thông tin đến đúng đơn vị và được chuyển thành hành động nhất quán.
Giữ dòng thương mại qua cửa khẩu thông suốt
Siết quản lý nhưng không làm nghẽn giao thương là phép thử thực tế của kế hoạch. Hai bên cam kết phối hợp quản lý, tạo thuận lợi cho thương mại qua biên giới và hàng quá cảnh; việc trao đổi thông tin rủi ro được thiết kế để tập trung kiểm tra vào lô hàng cần chú ý, đồng thời hỗ trợ dòng hàng hợp pháp. Đây là cân bằng có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp, người vận tải và hoạt động giao lưu tại khu vực cửa khẩu. Một biện pháp cụ thể đã được duy trì là thống nhất giờ làm việc tại cửa khẩu từ 6 giờ đến 18 giờ, kể cả ngày lễ và ngày nghỉ, nhằm xử lý vướng mắc và hạn chế ùn tắc, tồn đọng hàng hóa, phương tiện. Với thương mại Việt Nam Campuchia, thời gian làm việc rõ ràng giúp các bên chủ động hơn trong tổ chức vận chuyển và thủ tục. Tuy nhiên, lịch mở cửa chỉ phát huy tác dụng nếu phối hợp giữa các đơn vị đủ nhanh để giải quyết phát sinh.
Từ kế hoạch đến kết quả tại cửa khẩu
Trong giai đoạn 2027–2028, các đơn vị liên quan được giao triển khai đồng bộ những nội dung đã thống nhất, gồm thực hiện bản ghi nhớ hỗ trợ lẫn nhau, duy trì trao đổi thông tin, tạo thuận lợi cho hàng quá cảnh và phối hợp chống buôn lậu, gian lận thương mại, ma túy cùng các loại hàng hóa trái phép. Đây là hướng đi đúng: an ninh biên giới bền vững không nên dựa vào kiểm tra tràn lan, mà cần phối hợp đủ sát để phát hiện vi phạm và tránh làm chậm hoạt động hợp pháp. Dù vậy, kế hoạch chỉ đáng giá khi chuyển thành quy trình phối hợp có thể đo lường qua thời gian xử lý, mức độ giảm ách tắc và chất lượng chia sẻ thông tin. Với hải quan Việt Nam Campuchia, nhiệm vụ sắp tới không chỉ là tăng kiểm soát, mà còn chứng minh rằng quản trị rủi ro giúp cửa khẩu an toàn hơn mà thương mại vẫn vận hành thuận lợi. Đó mới là thước đo thực chất của hợp tác.
