Dự án tồn đọng: không chỉ là công trình dở dang mà là phép thử quản trị
Dự án tồn đọng là các công trình đầu tư công hoặc đối tác công – tư bị kéo dài nhiều năm, vướng mắc thanh tra, pháp lý, đất đai và tài chính, khiến nguồn lực đất đai, vốn và hạ tầng bị “đóng băng”, không thể đưa vào sử dụng hiệu quả cho phát triển kinh tế – xã hội. Trong bối cảnh đó, Phú Thọ đang tập trung rà soát, phân loại và xây dựng phương án tháo gỡ đối với các dự án tồn đọng, kéo dài, nhằm sớm đưa các dự án trở lại triển khai, khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế – xã hội. Cùng lúc, Khánh Hòa phải đối mặt với các dự án BT Khánh Hòa liên quan vụ án Phúc Sơn, nơi mỗi quyết định xử lý đều bị soi kỹ dưới lăng kính pháp luật và dư luận. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là phép thử liệu địa phương có dám chọn cách giải quyết dứt điểm, minh bạch hay tiếp tục chấp nhận sự lãng phí kéo dài.
Phú Thọ: 13 dự án tồn đọng và bài toán phân loại theo “luật chơi” mới
Theo Sở Tài chính Phú Thọ, trên địa bàn còn 13 dự án tồn đọng kéo dài, là những dự án có lịch sử triển khai phức tạp, liên quan nhiều lĩnh vực và cơ quan quản lý. Việc phân loại này không chỉ mang tính thống kê mà là bước khởi đầu cho một cuộc “tái cấu trúc” pháp lý: dự án nào đủ điều kiện áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 29/2026/QH16, dự án nào phải xử lý theo quy trình thông thường. Trong đó, 8 dự án có kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án nhưng không thuộc phạm vi nghị quyết, gồm các khu đô thị, cụm công nghiệp và nhà máy công nghiệp như Nhà máy sản xuất gạch ốp, lát cao cấp, gạch cotto và ngói lợp công suất 15 triệu m2 sản phẩm/năm. Năm dự án còn lại có thể áp dụng cơ chế đặc thù, mở ra cơ hội hợp pháp hóa các vướng mắc quá khứ để tránh “vứt bỏ” toàn bộ nỗ lực đầu tư. Cách làm của Phú Thọ cho thấy một quan điểm: không đánh đồng mọi sai phạm, mà dùng pháp luật mới để xử lý có điều kiện, đặt mục tiêu khôi phục dự án lên trên lợi ích ngắn hạn.
Hồ Đại Lải và từng dự án cụ thể: khi chính quyền buộc phải “cầm tay chỉ việc”
Điểm đáng chú ý là Phú Thọ không đối xử các dự án tồn đọng như một “đống hồ sơ” mà tách ra theo mức độ phức tạp. Ba dự án tại khu vực hồ Đại Lải đang gặp khó khăn về đất đai, giải phóng mặt bằng và nghĩa vụ tài chính, nên được yêu cầu xây dựng phương án tháo gỡ cụ thể và báo cáo Ủy ban Nhân dân tỉnh trước ngày 5/9/2026. Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh cũng giao rõ nhiệm vụ cho Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra, Thuế… đánh giá khả năng áp dụng cơ chế đặc thù, năng lực tài chính nhà đầu tư và đặc biệt là các vấn đề thủy lợi, vận hành hồ chứa. Với các dự án có tính chất nhạy cảm như Nhà máy may thời trang quốc tế Hoplun hoặc dự án của Công ty TNHH May mặc xuất khẩu Vit Garment, tỉnh yêu cầu làm việc trực tiếp với nhà đầu tư, đồng thời xin ý kiến Ủy ban Kiểm tra Trung ương và các bộ liên quan, với hạn chót báo cáo trong tháng 9/2026. Cách tiếp cận này thể hiện thái độ “cầm tay chỉ việc” từ phía chính quyền: không đẩy trách nhiệm cho doanh nghiệp, nhưng cũng không chấp nhận bỏ qua sai phạm, mà xử lý từng trường hợp trên nền tảng pháp lý rõ ràng.
Khánh Hòa và 3 dự án BT Phúc Sơn: khi án hình sự làm tê liệt hạ tầng
Tại Khánh Hòa, câu chuyện dự án tồn đọng mang màu sắc khác: ở đây, vụ án Phúc Sơn đã kéo ba dự án BT lớn vào trạng thái đình trệ. Ba dự án gồm các tuyến đường, nút giao thông kết nối khu sân bay Nha Trang, Nút giao Ngọc Hội và Đường vành đai kết nối nút giao Ngọc Hội, với tổng mức đầu tư hơn 3.500 tỷ đồng. Nhiều hạng mục đã hoàn thành và được đưa vào sử dụng, nhưng vẫn còn các đoạn đường gom N1, N3 chưa hoàn thiện, gây ngập khi mưa, bụi khi nắng và ảnh hưởng an toàn giao thông, khiến người dân nhiều lần kiến nghị. Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình Nông nghiệp và Giao thông tỉnh, từ ngày 26/2/2024, do lãnh đạo Công ty Phúc Sơn phải phục vụ công tác điều tra, dự án Nút giao Ngọc Hội chỉ còn thực hiện một số công việc hạn chế, tiến độ bị ảnh hưởng mạnh. Khi thời gian thực hiện hợp đồng BT đã hết mà hạ tầng vẫn dang dở, Khánh Hòa bị đẩy vào thế khó: nếu dừng, nguồn lực bị lãng phí; nếu tiếp tục, phải làm sao để không “hợp thức hóa” sai phạm từ vụ án Phúc Sơn.
Nghị quyết 16 và 29: cơ hội thứ hai hay bài kiểm tra kỷ luật thể chế?
Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 16/2026/NQ-CP về cơ chế tháo gỡ khó khăn cho các dự án BT và Nghị quyết 29/2026/QH16 về dự án tồn đọng, cùng với Công điện 58/CĐ-TTg yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát, phân loại và đề xuất giải pháp, tạo nên một “bộ khung” pháp lý mới. Khánh Hòa đã đưa 18 dự án BT vào danh mục xem xét, trong đó có 3 dự án BT Khánh Hòa do Phúc Sơn thực hiện, và hiện các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát hợp đồng, phụ lục, quỹ đất hoàn vốn, đặc biệt là khu đất sân bay Nha Trang cũ, nơi giá trị quỹ đất và nghĩa vụ tài chính vẫn chưa được xác định chính thức. Cả Phú Thọ và Khánh Hòa đều đang áp dụng phương án tháo gỡ vướng mắc để tái khởi động dự án: một bên dùng cơ chế đặc thù để “gỡ luật” cho các dự án tồn đọng, bên kia dùng Nghị quyết 16 để xử lý dự án BT bị ảnh hưởng bởi vụ án Phúc Sơn. Câu hỏi còn lại là: các địa phương sẽ dùng cơ hội này để lập lại kỷ luật thể chế, hay lại biến cơ chế đặc thù thành “tấm vé” hợp thức hóa sai phạm quá khứ.
