Từ đô thị lan tỏa đến mạng lưới đa cực
TP.HCM đô thị đa cực là mô hình tổ chức không gian thành phố quanh nhiều trung tâm chuyên môn hóa, được kết nối bằng giao thông công cộng và hạ tầng đa phương thức, thay vì dồn dân cư, việc làm và dịch vụ vào một lõi duy nhất. Sáng 29-10, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường trình bày tờ trình về Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm, tại kỳ họp thứ sáu HĐND thành phố khóa XI. Đây là bước đi cần thiết khi thành phố muốn chuyển từ cấu trúc cộng gộp sau hợp nhất và phát triển phụ thuộc phương tiện cá nhân sang một mạng lưới đô thị thống nhất, nén và đa trung tâm. Quy hoạch bao trùm khoảng 6.772,59 km², gồm 168 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có đặc khu Côn Đảo. Dân số dự báo đạt 18 triệu người năm 2030, 25 triệu năm 2045 và 27 triệu năm 2050.
Năm cực động lực cần bổ trợ, không cạnh tranh
Điểm đáng chú ý của quy hoạch siêu đô thị không chỉ là chia thành phố thành năm khu vực, mà là giao cho từng nơi một vai trò đủ rõ để các cực hỗ trợ lẫn nhau. Năm tâm động lực phát triển gồm lõi trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế; cực đổi mới sáng tạo phía Đông; công nghiệp, công nghệ cao và logistics phía Bắc; cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng phía Nam; đô thị, giáo dục và y tế phía Tây. Mạng lưới này được bổ sung bởi năm trung tâm vệ tinh: Côn Đảo, Long Hải – Hồ Tràm, Hóc Môn – Củ Chi, Bàu Bàng và Tân Uyên – Bắc Tân Uyên, nhằm phân bố dân cư, việc làm, dịch vụ và hạ tầng, giảm áp lực lên lõi. Mười vùng quản trị phát triển sẽ áp dụng định hướng hạ tầng và kiểm soát phù hợp với chức năng, đất đai, môi trường và bản sắc từng khu vực.
TOD phải giúp người dân đi trọn hành trình
Giao thông công cộng TOD là nền tảng của cấu trúc mới, nhưng hiệu quả không thể chỉ đo bằng số nhà ga hay chiều dài đường sắt. Mô hình này phải nối nơi ở với việc làm và dịch vụ thiết yếu, đồng thời giúp người dân tiếp cận ga, chuyển tuyến và đi đến điểm cuối bằng những phương thức thuận tiện. Đi bộ, xe đạp, xe buýt và đường thủy cần được tính chung với đường sắt; quy hoạch quanh ga cũng phải cân đối nhu cầu đi lại, năng lực hạ tầng, môi trường, khả năng chi trả và an toàn. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 triển khai tám tuyến hoặc đoạn tuyến ưu tiên, dài tổng cộng 201 km, cùng 54 km đường sắt tốc độ cao Bến Thành – Cần Giờ; đến năm 2035, mạng lưới đường sắt đô thị được định hướng đạt khoảng 532 km. Đây là mục tiêu lớn, nhưng chỉ có ý nghĩa khi hành khách dùng được mạng lưới trong đời sống hằng ngày.
Kết nối vùng phải đi cùng bảo vệ hệ sinh thái
Một đô thị đa cực sẽ khó thành công nếu các cực chỉ được nối bằng những tuyến giao thông mà thiếu phối hợp về kinh tế, dịch vụ và môi trường. Quy hoạch xác định năm hệ liên kết chiến lược: trục Bắc – Nam từ cửa khẩu ra biển; trục Đông – Tây nối Đồng bằng sông Cửu Long với Đông Nam Bộ; chuỗi công nghiệp, sản xuất và logistics đa phương thức; hạ tầng đô thị đa tầng; cùng liên kết xanh – xanh dương. Trục sông Sài Gòn – sông Đồng Nai được định hướng làm nền sinh thái, trong khi phát triển kinh tế biển phải gắn với bảo tồn hệ sinh thái, rừng ngập mặn Cần Giờ và hành lang sông nước. Các tiện ích thiết yếu được đề xuất nằm trong khoảng đi bộ 10–15 phút; thành phố cũng đặt mục tiêu phát triển 200.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Thước đo cuối cùng vì thế không phải bản đồ có bao nhiêu cực, mà là người dân đi lại thuận tiện hơn, có nhà ở phù hợp và được sống trong môi trường được gìn giữ.
