Giáo dục STEM 2026 và AI: cú rẽ chiến lược của ngành giáo dục
Giáo dục STEM 2026 và các chính sách AI trường học là định hướng mới trong năm học mới 2026-2027 nhằm gắn khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học và trí tuệ nhân tạo với chương trình phổ thông, vừa nâng năng lực số cho học sinh, vừa chuẩn bị nguồn nhân lực cho giai đoạn chuyển đổi số sâu rộng của nền kinh tế. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Công văn 5208/BGDĐT-GDPT hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục phổ thông năm học 2026-2027, coi đây là năm học có ý nghĩa quan trọng trong việc cụ thể hóa Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo vào quản lý, quản trị và tổ chức dạy học. Điều đáng chú ý là định hướng đẩy mạnh STEM, AI và tiếng Anh đi kèm hàng loạt “phanh” để tránh chạy theo phong trào, phát sinh chi phí và tạo thêm áp lực cho học sinh.
STEM, AI, tiếng Anh: đẩy mạnh nhưng phải hiệu quả, không trình diễn
Theo Công văn 5208, các trường bắt buộc phải triển khai giáo dục STEM/STEAM, nghiên cứu khoa học, kỹ thuật gắn với mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông, điều kiện nhà trường và năng lực học sinh. Việc đẩy mạnh STEM hiệu quả không nằm ở những mô hình hoành tráng, mà ở cách tích hợp vào môn học, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, giúp học sinh hình thành tư duy khoa học, tư duy thiết kế, năng lực giải quyết vấn đề và hợp tác trong bối cảnh chuyển đổi số. Cùng với đó, chính sách AI trường học được thể hiện qua yêu cầu giáo dục năng lực số, giáo dục trí tuệ nhân tạo, hướng dẫn học sinh sử dụng công nghệ và AI an toàn, có trách nhiệm, trung thực, tránh phụ thuộc và lạm dụng. Một câu nhấn mạnh rất đáng trích dẫn là: “không tổ chức giáo dục STEM, nghiên cứu khoa học, kỹ thuật theo phong trào, nặng sản phẩm trình diễn, thiếu chiều sâu chuyên môn hoặc làm phát sinh chi phí không cần thiết”.
Cân bằng đổi mới và áp lực: không STEM hóa thành gánh nặng
Nếu không cẩn trọng, giáo dục STEM 2026 có thể biến thành các cuộc thi, sản phẩm trưng bày tốn kém, trong khi học sinh vốn đã chịu nhiều áp lực. Bộ Giáo dục đồng thời yêu cầu thực hiện nghiêm quy định về dạy thêm, học thêm, nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường để giảm áp lực học tập cho học sinh. Thông điệp ở đây rất rõ: đổi mới là bắt buộc, nhưng không được đánh đổi bằng sức khỏe tinh thần, thời gian nghỉ ngơi và chi phí gia đình. Ở bậc đầu cấp, Bộ nhấn mạnh việc hỗ trợ chuyển tiếp mầm non – tiểu học, nghiêm cấm dạy trước lớp 1, tránh biến “chuẩn bị vào lớp 1” thành một cuộc đua nghiệt ngã. Đó là cách đặt ra một giới hạn: STEM, AI, tiếng Anh phải giúp học sinh học tốt hơn, tự tin hơn, chứ không phải trở thành lý do để ép học, học thêm và đóng góp thêm.
Chuyển đổi số, học bạ số và tiếng Anh: nền hạ tầng cho STEM và AI
Chính sách STEM và AI sẽ khó đi vào thực chất nếu hạ tầng quản lý, dữ liệu và ngôn ngữ không kịp thích ứng. Vì vậy, trong năm học mới, các cơ sở giáo dục được yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, triển khai học bạ số, học liệu số, tuyển sinh trực tuyến và các ứng dụng công nghệ số trong quản lý, dạy học, kiểm tra, đánh giá. Dữ liệu học bạ số phải được cập nhật đầy đủ, kết nối với cơ sở dữ liệu ngành, đồng thời giảm hồ sơ, thủ tục hành chính để nhà trường có thời gian tập trung cho chuyên môn, phát hiện sớm thiếu hụt về đội ngũ, cơ sở vật chất, thiết bị và chính sách hỗ trợ. Ở góc độ ngôn ngữ, Bộ đặt mục tiêu từng bước dạy học và sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai, khuyến khích mở rộng môi trường giao tiếp tiếng Anh, kể cả dạy học liên trường, kết hợp trực tiếp và trực tuyến ở những địa bàn thiếu giáo viên. Chính tiếng Anh sẽ là cầu nối quan trọng để học sinh tiếp cận tài liệu STEM, AI hiện đại.
Tránh chi phí vô ích: STEM phải bám chương trình và khai thác tối đa nguồn lực sẵn có
Điểm tiến bộ của chính sách là đặt rõ giới hạn chi phí: Bộ yêu cầu các trường không tổ chức giáo dục STEM theo phong trào, nặng về sản phẩm trình diễn, thiếu chiều sâu hoặc làm phát sinh chi phí không cần thiết. Thay vì đua nhau mua bộ dụng cụ đắt tiền, trường cần khai thác hiệu quả thiết bị, học liệu hiện có, nguồn tư liệu địa phương, đồng thời ưu tiên đầu tư phòng học bộ môn, phòng thí nghiệm, thư viện, công trình vệ sinh, nước sạch – những yếu tố tạo nền cho dạy học hai buổi/ngày và bán trú. Theo quy định, việc sắp xếp cơ sở giáo dục phổ thông công lập phải hướng tới mục tiêu giảm tối thiểu 30% số đầu mối, nơi thuận lợi có thể giảm khoảng 50% so với thời điểm 1/7/2025. Câu hỏi đặt ra cho địa phương là: tinh gọn bộ máy để dành nguồn lực cho chất lượng, hay tiếp tục duy trì những đầu mối kém hiệu quả? Nếu không dám tái cấu trúc, mọi khẩu hiệu về STEM, AI rất dễ dừng lại ở bề nổi.
