LRT Phú Quốc: Tuyến tàu điện nhẹ đầu tiên của đảo và bài toán thời gian
LRT Phú Quốc là tuyến tàu điện nhẹ đầu tiên trên đảo, dài 17,59 km, sử dụng tàu chạy bằng điện trên ray tiêu chuẩn 1.435 mm, kết nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC ở Nam đảo, hướng tới vận chuyển khoảng 4.500 hành khách mỗi giờ và rút ngắn thời gian di chuyển còn khoảng 20 phút, trở thành hạ tầng giao thông xương sống phục vụ APEC và du lịch dài hạn trên đảo. Điểm nhấn của dự án LRT Phú Quốc không chỉ nằm ở tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng mà còn ở kỳ vọng đây sẽ là hình mẫu mới cho tàu điện nhẹ Việt Nam. Tuyến gồm 14,81 km trên mặt đất, 0,78 km trên cao và 2 km đi ngầm qua khu vực lõi APEC. Chính sự đa dạng về hình thức thi công tuyến đường sắt khiến bài toán tổ chức thi công phức tạp hơn, dù về nguyên lý công nghệ vẫn là đường sắt chạy trên ray quen thuộc. Câu chuyện quan trọng lúc này không phải ngành đường sắt có làm được hay không, mà là làm nhanh đến mức nào để kịp APEC.
Đội mưa, làm xuyên đêm: sức bật của đội ngũ thi công tuyến đường sắt
Những ngày cuối tháng 9, Phú Quốc hứng những trận mưa lớn kéo dài cả ngày, nước trắng mặt đường, gió biển tạt rát mặt người. Trong điều kiện thời tiết tưởng như buộc công trường phải dừng lại, các tổ đội thi công tuyến LRT Phú Quốc chọn cách ngược lại: áo mưa trùm kín, mũ bảo hộ đội chặt, bám từng mét ray trên dải phân cách đường ĐT.975, kiểm tra từng liên kết, căn chỉnh từng vị trí. Theo lãnh đạo ngành đường sắt, trên công trường các mũi thi công duy trì 3–4 kíp mỗi ngày, tranh thủ từng khoảng thời tiết thuận lợi để đẩy nhanh lắp đặt đường ray. Đây là chiến lược bám "đường găng" tiến độ rất rõ ràng: không để thời tiết quyết định số giờ lao động, mà dùng lịch làm xuyên đêm, chia ca linh hoạt để tận dụng mọi khung thời gian có thể. Sự thích nghi của đội ngũ thi công tuyến đường sắt là yếu tố quyết định biến những bản vẽ LRT Phú Quốc thành những dải thép hiện hữu giữa mùa mưa gió.
Công nghệ không phải điểm nghẽn: áp lực nằm ở mặt bằng và mùa mưa
Chủ tịch Tập đoàn Đường sắt Việt Nam khẳng định LRT Phú Quốc không có thách thức về mặt công nghệ, bởi bê tông cốt thép, lao lắp kết cấu, đặt ray, hàn ray đều là những công việc ngành đã có nhiều kinh nghiệm thực hiện. Đây là nhận định quan trọng: tuyến tàu điện nhẹ Việt Nam tại Phú Quốc không phải cuộc thử nghiệm công nghệ liều lĩnh, mà là phép thử về tổ chức thi công trong điều kiện mặt bằng và thời tiết khắc nghiệt. Áp lực lớn nhất lại đến từ yêu cầu hoàn thành khối lượng công việc rất lớn trước tháng 2/2027 trong khi quỹ thời gian ngắn. Mặt bằng sạch và khí hậu thất thường là hai biến số có thể phá vỡ toàn bộ kế hoạch. “Thách thức ở đây là bàn giao mặt bằng sạch cho nhà thầu thi công, rồi vấn đề thời tiết, khí hậu có những thời điểm thất thường” – ông Đặng Sỹ Mạnh nhấn mạnh. Nhìn ở góc độ chiến lược, bài học rút ra cho các dự án tàu điện nhẹ Việt Nam tương lai là phải coi khâu giải phóng mặt bằng và kịch bản thời tiết như hạng mục kỹ thuật, được tính toán và giám sát chặt không kém quy trình hàn một mối ray.
Chiến lược tăng tốc để kịp chạy thử tháng 7/2027
Trên thực địa, từng thanh ray dài 25 m, nặng khoảng 1,5 tấn được đưa vào vị trí, ghép nối thành những đoạn tuyến đầu tiên; khi 2.850 thanh ray hoàn tất lắp đặt, hơn 4.200 tấn thép sẽ kéo dài thành một "dải lụa" thép qua Nam đảo. Cùng lúc, cầu, hầm, nền đường, nhà ga và đường ray được thi công đồng thời trên toàn tuyến. Đây là cách tiếp cận tăng tốc rõ ràng: đa mũi thi công, song song hạng mục thay vì tuyến tính tuần tự. Dự án đặt mục tiêu hoàn tất lắp đặt hệ thống ray trên toàn tuyến vào khoảng tháng 2/2027, chạy thử vào tháng 7/2027 và hướng tới khai thác thương mại vào tháng 11/2027. Để những mốc này không trở thành con số trên báo cáo, chiến lược phải đi xa hơn việc tăng ca: hoàn thiện sớm quy trình vận hành, đào tạo nhân sự khai thác, thử nghiệm hệ thống trong nhiều kịch bản thời tiết. Nếu coi APEC là bài thi tốt nghiệp, thì giai đoạn chạy thử từ tháng 7 đến tháng 11 sẽ là khoảng thời gian kiểm tra toàn diện năng lực vận hành tàu điện nhẹ LRT Phú Quốc.
Từ LRT Phú Quốc đến kỳ vọng mới cho tàu điện nhẹ Việt Nam
Tuyến LRT Phú Quốc, với tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng và cấu trúc hỗn hợp trên cao, trên mặt đất và đi ngầm, rõ ràng không chỉ là một tuyến kết nối sân bay với trung tâm APEC. Nó là bước đi định vị năng lực mới của ngành đường sắt trong mảng tàu điện nhẹ Việt Nam, sau những kinh nghiệm ở các dự án đô thị như Cát Linh – Hà Đông hay Bến Thành – Suối Tiên. Nếu dự án về đích đúng hẹn, thông suốt trong mùa mưa bão và cao điểm APEC, đó sẽ là lời đáp thuyết phục cho câu hỏi: Việt Nam có thể tự thi công và vận hành những tuyến LRT phức tạp hay không. Từ góc nhìn người dùng, tác động rất cụ thể: thời gian di chuyển từ sân bay Phú Quốc đến trung tâm Hội nghị và các khu nghỉ dưỡng Nam đảo còn khoảng 20 phút, công suất khoảng 4.500 khách mỗi giờ. Nhưng ý nghĩa dài hạn còn lớn hơn. Nếu Phú Quốc chứng minh rằng có thể thi công tuyến LRT trong điều kiện đảo, mùa mưa, kịp APEC mà không vướng công nghệ, đây sẽ là tiền đề để các đô thị khác tự tin hơn với mô hình tàu điện nhẹ, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các giải pháp giao thông đường bộ dễ tắc nghẽn.
