Tái sinh gỗ tàu thuyền: từ “củi đốt” thành tài sản nội thất
Tái sinh gỗ tàu thuyền tái sinh là quá trình thu mua gỗ từ những con tàu biển hết niên hạn, tháo dỡ và xử lý kỹ lưỡng rồi chế tác thành nội thất gỗ cũ có giá trị thẩm mỹ và sử dụng cao, vừa lưu giữ dấu vết hành trình trên biển, vừa giảm lãng phí tài nguyên và áp lực khai thác rừng mới.
Nhiều năm trước, trong một lần đi tìm nguyên liệu, ông Lê Huỳnh Huyên nhìn thấy hàng loạt tàu thuyền hư hỏng bị bỏ chỏng chơ ở cảng, phần lớn chỉ được tận dụng làm củi đốt. Đối với thợ mộc Đà Nẵng – Hội An, đó là nghịch lý: gỗ lim, sến, kiền kiền dùng để đóng tàu vốn là nguồn vật liệu cao cấp cho nội thất, nhưng lại bị kết thúc vòng đời theo cách lãng phí. Từ quan sát đó, ông Huyên cùng cộng sự quyết định không coi đây là “rác” mà là nguồn tài nguyên thứ cấp, có thể nâng cấp thành nội thất bền vững thay vì tiếp tục “đốt rừng” để lấy gỗ mới.
Câu chuyện này không chỉ là sáng kiến kỹ thuật; nó là tuyên bố rằng chuỗi giá trị gỗ có thể kéo dài hơn nhiều nếu người làm nghề dám thay đổi góc nhìn. Nội thất gỗ cũ, ở đây, không đồng nghĩa với đồ rẻ tiền hay tạm bợ, mà là dòng sản phẩm mang chiều sâu lịch sử và cảm xúc, được thị trường sẵn sàng trả giá cao cho sự độc bản và ý nghĩa môi trường.
Kim Bồng bắt tay Hội An Wood: khi khủng hoảng việc làm trở thành cơ hội
Điểm đáng chú ý là ý tưởng tái sinh gỗ tàu thuyền của ông Huyên không xuất hiện trong lúc thị trường thịnh vượng mà đúng vào thời điểm khó khăn vì dịch Covid-19. Khi dịch bùng lên, nhiều thợ lành nghề của làng mộc Kim Bồng ở Hội An thiếu việc làm, đứng trước nguy cơ bỏ nghề hoặc chuyển sang lao động thời vụ, triệt tiêu dần một di sản mộc lâu đời.
Trong bối cảnh đó, ông Huyên nảy ý tưởng hợp tác cùng họ làm sản phẩm nội thất từ gỗ tàu thuyền cũ. Gỗ tàu thuyền sau khi hết niên hạn được cơ sở Hội An Wood thu mua làm nguyên liệu đầu vào, tạo nguồn việc ổn định cho đội ngũ thợ Kim Bồng vốn nổi tiếng tay nghề tinh xảo. Thay vì nhận các đơn hàng gia công giá rẻ, họ tham gia một chuỗi giá trị mới, nơi mỗi sản phẩm là một câu chuyện và được định vị ở phân khúc cao hơn.
Ở đây, mô hình nội thất bền vững không chỉ giải bài toán môi trường mà còn là lối thoát cho lao động làng nghề trong khủng hoảng. Nhìn từ góc độ kinh doanh, ông Huyên đã làm điều mà nhiều doanh nghiệp nội thất Việt thường né tránh: chấp nhận rủi ro đổi mới trong lúc thị trường bất ổn, thay vì chờ “qua bão” mới nghĩ chuyện sáng tạo.
Quy trình “tái sinh”: kỹ thuật truyền thống gặp tư duy bền vững
Lợi thế của gỗ tàu biển nằm ở độ bền và sức chịu đựng khắc nghiệt, nhưng đó cũng là thách thức khi đưa vào chế tác nội thất. Gỗ đã trải qua nhiều năm ngâm muối, dính nước sơn, bị chi chít đinh tán, sắt thép ăn sâu, nên nếu xử lý cẩu thả, sản phẩm sẽ nhanh xuống cấp hoặc nguy hiểm khi sử dụng.
Quy trình tái sinh gỗ bắt đầu bằng việc tháo dỡ từng phần thân tàu, phân loại và xử lý nghiêm ngặt trước khi đưa vào sản xuất. Mỗi tấm gỗ được thợ mộc “đọc” kích thước và cấu trúc để quyết định sẽ thành cửa, cổng, giường hay tủ, ghế, với tiêu chí tận dụng tối đa từng phân gỗ. Khung xương tàu lớn ưu tiên cho các món đồ chịu lực; những tấm ván mỏng, thanh gỗ nhỏ được “ghép chuyện” thành chi tiết nội thất tinh tế.
Theo chia sẻ của thợ mộc làng Kim Bồng, việc chọn và xử lý gỗ phải rất tỉ mỉ vì các thanh gỗ được liên kết bằng sắt và đinh tán nên có nhiều khiếm khuyết; thay vì che lấp, họ cố ý làm nổi bật những dấu vết ấy để kể lại vòng đời trước của từng mảnh gỗ. Cuối cùng, sản phẩm được bảo vệ bằng dầu lau gỗ có nguồn gốc thực vật, thống nhất với triết lý xanh ngay từ khâu vật liệu đến hoàn thiện bề mặt.
Vẻ đẹp wabi-sabi và giá trị của nội thất gỗ cũ trong đời sống hiện đại
Khi bước vào vòng đời mới, những mảng gỗ từng “ngừng đi biển” khoác lên mình phong cách wabi-sabi – vẻ đẹp của sự không hoàn hảo, nơi vết đinh tán, mảng sơn cũ, thớ gỗ bị muối bào mòn trở thành điểm nhấn chứ không phải lỗi cần che. Mỗi sản phẩm vì thế là một độc bản: không có hai chiếc bàn hay cánh cửa nào giống nhau, bởi không có hai con tàu nào mang cùng lịch sử.
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến câu chuyện phía sau sản phẩm, nội thất gỗ cũ làm từ gỗ tàu thuyền tái sinh mang lại một “lý do để mua” rất rõ: vừa sở hữu một món đồ bền, có hồn, vừa góp phần giữ môi trường thêm xanh. Ông Lê Huỳnh Huyên nhấn mạnh rằng một sản phẩm xanh không chỉ cần đẹp và bền, mà còn phải đủ giá trị và công năng sử dụng, nghĩa là đứng vững trong đời sống thường nhật chứ không dừng lại ở mức “trang trí ý tưởng”.
Điều đáng nói là sự đón nhận của người dân với dòng sản phẩm này cho thấy thị trường nội thất bền vững không còn là ngách “thử nghiệm” mà đã bước sang giai đoạn có nhu cầu thực, sẵn sàng trả thêm cho ý nghĩa tinh thần và trách nhiệm môi trường mà sản phẩm mang lại.
Từ xưởng nhỏ đến chuỗi giá trị: bước tiếp theo của Hội An Wood
Nếu nhìn Hội An Wood chỉ như một xưởng tái chế, ta sẽ bỏ lỡ tham vọng lớn hơn: xây dựng một chuỗi giá trị xoay quanh gỗ tàu thuyền tái sinh. Khi nguồn tàu hết niên hạn vẫn tiếp tục gia tăng, câu hỏi không còn là “làm gì với đống gỗ cũ này” mà là “ai đủ tầm để biến nó thành sản phẩm nội thất bền vững có chỗ đứng dài hạn?”.
Ông Huyên cho biết trong thời gian tới, nhóm của ông sẽ tiếp tục đầu tư và hoàn thiện quy trình vật liệu tái sinh để phát triển sâu hơn chuỗi giá trị từ gỗ tàu thuyền cũ. Đó là hướng đi hợp lý: khi quy trình chuẩn hóa, nội thất gỗ cũ từ tàu biển không chỉ là câu chuyện thú vị của một cơ sở nhỏ, mà có thể trở thành dòng sản phẩm có khả năng mở rộng quy mô, tiến gần hơn đến chuẩn mực nội thất bền vững đang được nói nhiều trên thế giới.
Điểm mấu chốt là mô hình này đặt người thợ mộc Đà Nẵng – Hội An vào vị trí trung tâm: họ không còn làm thuê cho đơn hàng ngắn hạn, mà trở thành người đồng sáng tạo trong một thương hiệu có bản sắc rõ ràng. Nếu được đầu tư bài bản về thiết kế, tiếp thị và chứng nhận môi trường, câu chuyện tái sinh gỗ tàu thuyền hoàn toàn có thể trở thành “case study” cho nhiều làng nghề mộc đang loay hoay giữa gìn giữ truyền thống và tìm lối đi mới.
