Khi gỗ tàu cũ có đời sống thứ hai
Nội thất gỗ tái chế từ tàu cũ là những món đồ được chế tác từ các thanh gỗ còn dùng tốt sau khi tàu thuyền hết vòng đời, giữ lại dấu vết biển cả và được gia công để đáp ứng công năng mới. Giá trị của chúng không chỉ nằm ở việc tránh lãng phí vật liệu, mà còn ở cá tính mà gỗ mới khó bắt chước. Khoảng sáu năm trước, khi tìm nguyên liệu trang trí khách sạn, nhà hàng và homestay, ông Lê Huỳnh Huyên ở phường Hội An Đông, TP Đà Nẵng, chú ý đến những con tàu cũ nằm phơi nắng mưa tại các cảng cá. Ông nhận ra phần gỗ lim, sến, kiền kiền vẫn còn chắc nếu được xử lý đúng cách. Từ đó, ông tìm mua vỏ tàu đã tháo dỡ, đưa về xưởng để phân loại và biến gỗ tàu cũ thành nguồn nguyên liệu cho những sản phẩm có một không hai.

Đọc từng thớ gỗ trước khi cầm cưa
Tái sử dụng vật liệu không có nghĩa là đưa nguyên trạng một thanh gỗ lên bàn chế tác. Mỗi thanh phải được kiểm tra, dò và loại bỏ đinh, sắt cùng chi tiết kim loại còn sót lại; lớp sơn cũ được làm sạch, gỗ được xử lý muối ngấm và cong vênh. Phần mục, hư hỏng ảnh hưởng đến kết cấu phải bỏ đi, phần còn tốt mới được phân loại theo kích thước và đặc tính. Công đoạn ấy đòi hỏi thời gian, nhưng cắt ngắn sẽ đánh đổi độ bền và an toàn của món đồ. Theo ông Huyên, người thợ phải “đọc” vật liệu để chọn thanh gỗ phù hợp với sản phẩm, thay vì áp một khuôn mẫu lên tất cả. Những lỗ đinh, vết xước, đường cong và mảng màu trầm có thể được giữ lại có chủ đích, bởi chính dấu tích ấy tạo nên vẻ đẹp không thể sản xuất hàng loạt.

Tay nghề Kim Bồng không xóa dấu vết, mà làm chúng có ích
Đây là nơi nghề mộc truyền thống gặp tư duy tái sử dụng: người thợ phải làm cho gỗ cũ hữu dụng mà không tước mất lịch sử của nó. Ông Huyên hợp tác với đội ngũ thợ lành nghề, trong đó có nhiều thợ mộc Kim Bồng, làng nghề nổi tiếng ở Hội An. Ông Nguyễn Hữu Mẫn cho biết mỗi sản phẩm cần được tính toán cẩn thận, từ kết cấu, cách ghép nối đến đường chạm khắc. Anh Lê Hồng Linh chọn cách hạn chế can thiệp quá tay: tấm gỗ có thể thành mặt bàn, cánh tủ hoặc chi tiết trang trí tùy hình dáng tự nhiên. Bàn, ghế, tủ, kệ, cửa, xích đu và đồ trang trí vì thế không chỉ khác nhau ở kiểu dáng; mỗi món còn mang theo đường vân, sắc độ và dấu tích riêng của con tàu. Bàn tay nghề mộc làm nên công năng, còn sự tiết chế giữ lại câu chuyện của gỗ.

Một lựa chọn có cá tính, nhưng cần làm đúng
Nội thất từ gỗ tàu cũ hợp với gia đình, nhà hàng, khách sạn và homestay đang tìm món đồ có cá tính thay vì sản phẩm đồng loạt. Xưởng chủ yếu làm theo đơn đặt hàng; giá mỗi món dao động từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, tùy kích thước, chất liệu và độ cầu kỳ. Mức giá ấy phản ánh cả công sức xử lý vật liệu lẫn gia công, nhưng không biến gỗ cũ thành lựa chọn phù hợp với mọi nhu cầu. Người mua nên cân nhắc hình dáng, kích thước và cách hoàn thiện, bởi mỗi thanh gỗ không đồng nhất; vẻ đẹp nguyên bản cũng đòi hỏi quy trình xử lý kỹ lưỡng. Một số sản phẩm được lau dầu chuyên dụng thay vì phủ sơn bóng để bảo vệ và làm nổi vân gỗ. Mô hình còn tạo việc làm cho khoảng 40 lao động địa phương, từ tháo dỡ, xử lý đến lắp ráp, chạm khắc.

Giữ nghề bằng cách tìm cho vật liệu một tương lai
Điều đáng quý trong câu chuyện này không phải là biến mọi thứ cũ thành đồ trang trí, mà là biết phần nào còn đủ tốt để tiếp tục phục vụ đời sống. Thợ Kim Bồng đem kỹ thuật chọn gỗ, ghép nối và chạm khắc của nghề mộc truyền thống vào một nguồn vật liệu khác thường; gỗ tàu cũ, ngược lại, buộc tay nghề ấy linh hoạt hơn, không thể rập khuôn. Sự kết hợp này vừa giảm bỏ phí gỗ còn giá trị, vừa tạo ra sản phẩm có câu chuyện và dấu ấn riêng. Ông Huyên còn tính phát triển hoạt động trải nghiệm tại xưởng để du khách tìm hiểu hành trình từ thân tàu đến món nội thất. Nếu được thực hiện, đó sẽ là cách giới thiệu nghề mộc Hội An bằng chính công việc thật của người thợ. Tái sử dụng, ở đây, không thay thế truyền thống mà mở thêm đường để truyền thống tiếp tục sống.






