Khi trang sách trở thành tiếng nói của học sinh
Văn hóa đọc học đường là cách nhà trường tạo điều kiện để học sinh gặp gỡ sách, tự diễn giải điều đã đọc và đưa tri thức vào suy nghĩ về cuộc sống. Điều đáng chú ý không chỉ là các em đọc tác phẩm nào, mà là các em chủ động kể lại tác phẩm bằng góc nhìn của mình. Chiều 24/10, học sinh khối 10 Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, phường Chợ Quán, Thành phố Hồ Chí Minh, tham gia hoạt động ngoại khóa “Lan tỏa văn hóa đọc – Nơi trang sách cất lời”. Chương trình đặt việc giới thiệu, cảm nhận và sân khấu hóa văn học vào trung tâm, thay vì xem đọc sách như một nhiệm vụ tiếp nhận thụ động. Cách tổ chức ấy trao cho học sinh vai trò người diễn giải: các em không chỉ nói về nội dung sách mà còn kết nối nó với những câu hỏi, cảm xúc và vấn đề ngoài đời. Đó là hướng đi thuyết phục để văn hóa đọc hiện diện trong sinh hoạt học đường.
Hơn 100 bài dự thi, hơn 100 cách tiếp cận
Quy mô cuộc thi cho thấy học sinh yêu sách không nhất thiết phải chia sẻ theo một khuôn mẫu. Từ hơn 100 bài dự thi của học sinh khối 10, Tổ Ngữ văn chọn 10 phần thi xuất sắc vào chung kết; mỗi phần đem đến một cách đọc, một trải nghiệm và một thông điệp sống riêng. Với “Totto-chan bên cửa sổ”, Ngô Sở Văn gợi hỏi điều gì làm nên niềm vui tuổi thơ, rồi liên hệ câu hỏi ấy với áp lực và lo toan của người lớn. Trần Minh Gia Bảo đọc “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam qua ý nghĩa của ước mơ và hy vọng khi đối mặt khó khăn. Còn phần trình bày về “Sống mòn” của Nam Cao đặt ra suy ngẫm về việc giữ gìn khát vọng và phẩm giá giữa những ràng buộc đời thường. Những lựa chọn ấy cho thấy bài dự thi không dừng ở giới thiệu sách: học sinh dùng văn chương để bày tỏ điều mình tin và điều mình trăn trở.
Từ bài dự thi đến sân khấu chung
Cuộc thi và hoạt động ngoại khóa cùng đưa học sinh vào vị trí người kể chuyện, nhưng mở ra hai cách chia sẻ khác nhau. Bài dự thi dành không gian cho từng em xây dựng cảm nhận cá nhân; phần chung kết và sân khấu hóa biến những cách đọc ấy thành trải nghiệm tập thể. Khi học sinh thuyết trình hoặc minh họa tác phẩm, bạn bè không chỉ nghe về cuốn sách mà còn chứng kiến cách một ý tưởng được chuyển thành lời nói và biểu diễn. Đây là điểm mạnh của hoạt động đọc sách có tính sáng tạo: việc đọc không khép lại ở trang cuối, mà tiếp tục trong trao đổi giữa người trình bày và người nghe. Chương trình khơi gợi hứng thú đọc, góp phần hình thành thói quen tự học và giúp học sinh nối tri thức trong sách với đời sống. Hai hình thức bổ trợ nhau, làm rõ rằng lan tỏa văn hóa đọc không chỉ là việc nhà trường phát động; học sinh cũng có thể tự tạo sức hút bằng cách chia sẻ điều mình nhìn thấy trong tác phẩm.
Đọc sách cần trở thành một thói quen có tiếng nói
Theo cô Nguyễn Thị Ái Vân, Tổ trưởng Tổ Ngữ văn, chương trình xuất phát từ nhận thức về vai trò của văn hóa đọc đối với học sinh trường chuyên, hướng đến lan tỏa tình yêu sách và duy trì thói quen đọc. Lý do ấy càng đáng lưu ý giữa nhịp học tập và công nghệ dồn dập: sách có giá trị khi học sinh chủ động tiếp cận, suy nghĩ và biến điều đọc được thành hiểu biết của riêng mình. Cô Bùi Thị Bảo Ngọc, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cũng nhấn mạnh việc học cần hình thành thái độ đúng đắn, bên cạnh kiến thức và kỹ năng. Vì vậy, một chương trình ngoại khóa không nên chỉ đo bằng số bài dự thi hay phần trình diễn; điều quan trọng hơn là nó có mở thêm cơ hội để học sinh đọc, tự học và trò chuyện với nhau hay không. Cuộc thi cùng hoạt động “Nơi trang sách cất lời” đưa ra một câu trả lời có sức gợi: hãy để học sinh kể lại điều sách đánh thức trong các em.
