Chuyển đổi số phải tạo giá trị trong lớp học và thủ tục
Chuyển đổi số giáo dục là quá trình đưa dữ liệu, nền tảng và công nghệ số vào quản lý, dạy học, đánh giá và dịch vụ, để hệ thống giáo dục vận hành ngày càng hiệu quả trên môi trường số. Tại hội nghị trực tuyến toàn quốc diễn ra ngày 6/11 ở Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì phiên làm việc về chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo; các đại biểu rà soát kết quả, bàn giải pháp và xác định nhiệm vụ tiếp theo. Báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy ngành đã đi từ ứng dụng công nghệ riêng lẻ đến xây dựng dần các thành phần của hệ thống số, trong đó dữ liệu, nền tảng dùng chung và công cụ hỗ trợ dạy học là nền móng. Đây là chuyển dịch cần thiết, nhưng thành công không thể chỉ được đo bằng số hồ sơ đã quét: người học phải nhận được dịch vụ thuận tiện hơn.
Kết quả đã có ý nghĩa thực tế. Trong năm học 2025–2026, hơn 19 triệu học bạ số được phát hành, đạt 97,92%; 11,4 triệu học bạ đã đồng bộ lên VNeID. Hệ thống giải quyết thủ tục hành chính số hóa 132 thủ tục ở cấp tỉnh và cấp xã, cấp 120.000 tài khoản cho cán bộ, tiếp nhận hơn 102.000 hồ sơ với tỷ lệ nộp trực tuyến 97,9%. Những con số này cho thấy quy mô triển khai đáng kể, song giá trị với người dân chỉ trọn vẹn khi dữ liệu được xác thực và cơ quan không yêu cầu nộp lại giấy tờ vốn đã có bản số hợp lệ.
Nút thắt nằm ở chất lượng và khả năng sử dụng dữ liệu
Thách thức lớn nhất hiện nay không còn là số hóa đơn thuần, mà là biến dữ liệu thành thông tin chính xác, có thể kết nối và dùng được. Trong tổng số 66,6 triệu văn bằng đã số hóa, còn 44 triệu văn bằng chưa gắn mã căn cước công dân; khoảng 1,2 triệu trong số 12 triệu văn bằng đã gắn mã và đồng bộ lên VNeID được người dân xác thực. Khoảng cách giữa lưu trữ và xác thực khiến cơ sở dữ liệu chưa phát huy hết tác dụng trong giải quyết hồ sơ, kiểm tra thông tin hay phục vụ người học. Vì vậy, tốc độ số hóa cao là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để tuyên bố đã hoàn tất chuyển đổi.
Phó Thủ tướng nêu năm điểm nghẽn: xác thực và khai thác dữ liệu còn chậm; dữ liệu giáo dục nghề nghiệp chưa đủ điều kiện an toàn để kết nối; hạ tầng nền tảng quản trị chưa thể mở rộng toàn quốc; dữ liệu chưa được dùng hiệu quả để cắt giảm giấy tờ; và nhân lực, kinh phí, hạ tầng còn hạn chế. Các đại biểu cũng trao đổi về học bạ số, trường học số, quản lý dạy học có trí tuệ nhân tạo, chia sẻ dữ liệu liên ngành, kết nối đào tạo với thị trường lao động và an ninh mạng. Những chủ đề ấy cho thấy ưu tiên kế tiếp phải kết hợp chuẩn hóa dữ liệu với bảo vệ thông tin và năng lực triển khai, thay vì chạy theo thêm nhiều ứng dụng rời rạc.
Nhiệm vụ tiếp theo: làm sạch dữ liệu và mở rộng nền tảng
Tại hội nghị chuyển đổi số, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ghi nhận kết quả của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, Văn phòng Chính phủ cùng các bộ, ngành, địa phương; đồng thời yêu cầu tập trung xử lý những khâu đang cản trở việc sử dụng dữ liệu. Trọng tâm trước mắt là phối hợp rà soát, làm sạch hơn 44 triệu văn bằng chưa gắn mã căn cước công dân, hoàn thành trước ngày 30/11/2026; cùng với đó là phân công rõ trách nhiệm, huy động các cơ quan liên quan và bảo đảm địa phương có đủ nhân lực, kinh phí để số hóa, làm sạch, đồng bộ dữ liệu. Đây là mốc thời gian cụ thể để chuyển từ cam kết chung sang kết quả có thể kiểm chứng.
Song song với dữ liệu văn bằng, các địa phương cần xây dựng lộ trình để cơ sở giáo dục tham gia Nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia ngay trong năm học 2026–2027. Bộ cũng cần nhân rộng những cách làm hiệu quả, hoàn thiện kết nối và bảo đảm nền tảng đủ điều kiện vận hành trên phạm vi rộng. Ưu tiên đúng không phải là đưa công nghệ vào mọi khâu bằng mọi giá, mà là bảo đảm dữ liệu chuẩn, hệ thống an toàn và quy trình thực sự bớt phiền hà. Nếu người dân vẫn phải nộp bản giấy trong khi dữ liệu số đã hợp lệ, chuyển đổi mới dừng ở phía sau màn hình.
Thước đo cuối cùng là trải nghiệm của người học
Hội nghị cho thấy chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo đã có nền tảng và kết quả ban đầu, nhưng giai đoạn tiếp theo đòi hỏi kỷ luật thực thi cao hơn. Làm sạch dữ liệu, kết nối liên thông, mở rộng nền tảng và phân bổ đủ nguồn lực phải đi cùng nhau; thiếu một mắt xích, hệ thống số khó phục vụ trọn vẹn cả nhà trường lẫn người dân. Những con số về học bạ và hồ sơ trực tuyến đáng ghi nhận, nhưng không nên che khuất lượng văn bằng chưa xác thực và tình trạng giấy tờ còn bị yêu cầu lặp lại. Thành công cần được đánh giá bằng việc người học tiếp cận dịch vụ thuận lợi, cán bộ xử lý công việc trên dữ liệu đáng tin cậy, còn công nghệ hỗ trợ được dạy và học một cách an toàn. Khi đó, chuyển đổi số mới trở thành năng lực thực chất của ngành, không chỉ là một danh sách nhiệm vụ đã hoàn thành.
