Mục tiêu xuất khẩu Việt Nam 550 tỷ và thông điệp thoát chiến lược giá rẻ
Mục tiêu xuất khẩu Việt Nam 550 tỷ USD là định hướng tăng trưởng thương mại quốc tế đầy tham vọng, yêu cầu nền công nghiệp chế tạo, chuỗi giá trị và năng lực thương mại điện tử xuyên biên giới cùng chuyển từ cạnh tranh chi phí thấp sang chế tạo giá trị cao, đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu và gia tăng vị thế trong cạnh tranh quốc tế. Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15–16%, hướng tới kim ngạch 546–550 tỷ USD, trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh và yêu cầu về chất lượng, môi trường, nguồn gốc hàng hóa ngày càng khắt khe. Thông điệp ở đây khá rõ: thời “làm hàng giá rẻ” đã hết, nhất là khi lợi thế chi phí lao động không còn đủ để giữ doanh nghiệp ở lại chuỗi cung ứng. Nếu tiếp tục đi theo lối cũ, chúng ta sẽ chạm trần rất nhanh và khó đạt được bước nhảy quy mô như mục tiêu đề ra.
Vai trò ngành công nghiệp chế tạo: từ gia công sang chế tạo giá trị cao
Xuất khẩu từ ngành công nghiệp chế tạo đang là “xương sống” bảo vệ tham vọng xuất khẩu Việt Nam 550 tỷ. Khu vực sản xuất đóng góp khoảng 24,5% GDP, trong khi kim ngạch xuất khẩu công nghiệp chế tạo đã vượt 421 tỷ USD, chiếm gần 89% tổng kim ngạch xuất khẩu. Thay vì hài lòng với vai trò công xưởng giá rẻ, Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi để hưởng lợi từ các xu hướng định hình lại công nghiệp toàn cầu. Điểm mấu chốt là dịch chuyển từ gia công sang chế tạo giá trị cao: làm chủ công nghệ, thiết kế, vật liệu, hệ thống quản trị và dữ liệu sản xuất. Tuần lễ Công nghiệp và Công nghệ với chủ đề “Công nghệ dẫn dắt - Công nghiệp chuyển mình - Bứt phá vươn xa” không chỉ là sự kiện, mà là tuyên bố chính sách: nếu không bứt lên bằng đổi mới sáng tạo và công nghiệp công nghệ cao, Việt Nam sẽ bị kẹt ở đáy chuỗi giá trị và đánh mất lợi thế cạnh tranh quốc tế ngay trên sân nhà.
Từ điểm đến đầu tư giá rẻ đến trung tâm sản xuất xanh và sáng tạo
Phát biểu tại Diễn đàn xuất khẩu, lãnh đạo ngành công thương nhấn mạnh Việt Nam đang duy trì vị thế là điểm đến đầu tư đáng tin cậy nhờ nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định và mạng lưới 17 FTA với hơn 60 nền kinh tế. Nhưng ổn định vĩ mô và ưu đãi thuế chỉ là “vé vào cửa”, không phải lợi thế bền vững. Khi các đối tác quốc tế chuyển quan tâm sang công nghệ, sáng tạo, sản xuất xanh, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, doanh nghiệp Việt buộc phải chuyển tư duy từ “làm hàng giá rẻ” sang “làm hàng có giá trị cao”. Câu chuyện TPHCM đầu tư mạnh vào hạ tầng giao thông, logistics, hạ tầng số, khu công nghệ cao và khu thương mại tự do cho thấy cuộc chơi đã khác. Thành phố khuyến khích doanh nghiệp tận dụng FTA thế hệ mới, bước sang kinh tế số và thương mại điện tử xuyên biên giới. Nếu không kịp bước vào cuộc chơi công nghệ và xanh hóa sản xuất, doanh nghiệp địa phương sẽ bị các nhà đầu tư ngoại cùng ngành công nghiệp chế tạo mới vượt qua dễ dàng.
Thương mại điện tử xuyên biên giới: “đường cao tốc” mới cho cạnh tranh quốc tế
Sự phát triển nhanh của xuất khẩu trực tuyến đang làm thay đổi cách đưa hàng hóa ra thị trường quốc tế. Thị trường thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu được dự báo tăng rất nhanh, với khu vực châu Á–Thái Bình Dương chiếm tỷ trọng đáng kể. Tại Việt Nam, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu qua thương mại điện tử ước đạt 78%, đưa tổng giá trị xuất nhập khẩu qua kênh này lên khoảng 4,45 tỷ USD. Đây là “đường cao tốc” để doanh nghiệp nhỏ, startup tham gia cạnh tranh quốc tế mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào nhà mua hàng lớn. Nhưng thương mại điện tử xuyên biên giới không phải “đũa thần”: doanh nghiệp phải nắm vững pháp lý tại thị trường nhập khẩu, chuẩn hóa sản phẩm, tổ chức logistics, từng bước xây dựng thương hiệu và làm chủ toàn bộ quá trình từ tiếp cận, bán hàng đến chăm sóc khách hàng. Nói thẳng, nếu sản phẩm không đáp ứng tiêu chuẩn, nền tảng số chỉ phơi bày điểm yếu của doanh nghiệp nhanh hơn.
Từ đào tạo đến thực chiến: điều kiện để chạm mốc 550 tỷ USD
Để chế tạo giá trị cao và đi xa trên thương mại điện tử xuyên biên giới, năng lực thực thi của doanh nghiệp mới là “nút thắt” thực sự. Hoạt động đào tạo đang dịch chuyển từ lý thuyết sang thực chiến: Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cùng Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và Công nghệ số, phối hợp Liên minh Thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu và các đối tác đã triển khai chương trình đào tạo, khảo sát và kết nối giao thương tại Hà Nam, Trung Quốc. Theo định hướng, các khóa đào tạo và chương trình kết nối trực tiếp sẽ tiếp tục diễn ra tại những thị trường lớn như Trung Quốc, EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc. Điều này gửi đi một thông điệp: muốn đạt mục tiêu xuất khẩu Việt Nam 550 tỷ, doanh nghiệp phải coi đào tạo, học hỏi tại thị trường đích là khoản đầu tư sống còn. Kết luận lại, chiến lược thắng không nằm ở việc Việt Nam rẻ hơn ai, mà ở việc sản phẩm Việt Nam đáng tiền hơn, đáp ứng chuẩn quốc tế hơn và hiện diện chủ động hơn trên các kênh số toàn cầu.
