Mục tiêu 546-550 tỷ USD: Tham vọng cần được nhìn nhận tỉnh táo
Xuất khẩu Việt Nam 2026 là mục tiêu nâng tổng kim ngạch hàng hóa lên khoảng 546-550 tỷ USD, tương ứng mức tăng 15-16% so với năm trước, dựa trên đà tăng trưởng thương mại hiện có và kỳ vọng tận dụng tốt các hiệp định thương mại cùng sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã tăng 25% so với cùng kỳ, mức cao nhất từ trước đến nay, trong đó xuất khẩu tăng 19,5%. Đây là điểm tựa để Chính phủ đặt mục tiêu tăng 15-16% cho cả năm. Tuy nhiên, bối cảnh không hề “dễ thở”: chiến sự ở Trung Đông tiếp tục gây bất ổn, kéo theo rủi ro chi phí logistics, năng lượng và nhu cầu tiêu dùng toàn cầu. Nói cách khác, đây là mục tiêu tham vọng nhưng không phải là “cuộc dạo chơi” – nếu không có cấu trúc tăng trưởng mới, rất dễ rơi vào bẫy kỳ vọng quá mức so với năng lực thực thi.
Điểm tích cực là xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã tăng 9,2%, đóng góp quan trọng cho đà tăng chung, với kim ngạch 4,65 tỉ USD từ thủy sản và đà phục hồi ở nhiều mặt hàng. Nhưng cấu trúc tăng trưởng vẫn thiên về khối công nghiệp gia công, làm cho nền kinh tế dễ tổn thương trước biến động chuỗi cung ứng. Muốn tiến tới 546-550 tỷ USD, Việt Nam buộc phải sử dụng mục tiêu này như áp lực cải cách, chứ không chỉ là con số đẹp trong nghị quyết.
Nhật Bản: Trụ cột tăng trưởng mới nhưng không phải “chiếc phao” vĩnh viễn
Xuất khẩu sang Nhật Bản đang nổi lên như một trong những trụ cột quan trọng nhất để hiện thực hóa mục tiêu kim ngạch xuất khẩu, khi tăng hơn 15% trong nửa đầu năm và có khả năng chạm mốc 30-31 tỷ USD nếu duy trì đà hiện tại.
"Tổng trị giá hàng hóa xuất khẩu sang Nhật Bản trong 6 tháng đầu năm đạt khoảng 14,78 tỷ USD, tăng 15,36% so với cùng kỳ" – con số này cho thấy sức bật đáng kể giữa lúc kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động. Động lực chính đến từ nhóm hàng công nghệ, điện tử, công nghiệp phụ trợ, nhờ làn sóng chuyển dịch chuỗi cung ứng giúp Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất, lắp ráp của doanh nghiệp Nhật. Các nhóm máy vi tính, điện thoại, máy móc đều ghi nhận mức tăng hai con số, thậm chí trên 50% ở một số mặt hàng.
Nhưng không nên tô hồng bức tranh. Dệt may – ngành sử dụng nhiều lao động – lại giảm xuất khẩu sang Nhật, cho thấy chúng ta đang dần mất lợi thế ở lĩnh vực thâm dụng lao động. Nếu chỉ dựa vào “cơn sóng” chuyển dịch chuỗi cung ứng hiện tại mà không nâng cấp công nghệ, tiêu chuẩn và nội địa hóa linh kiện, Việt Nam sẽ dễ bị thay thế khi Nhật Bản tìm được điểm đến rẻ hơn hoặc an toàn hơn. Nhật Bản là trụ cột, nhưng không phải chiếc phao vĩnh viễn; tận dụng được giai đoạn vàng này hay không sẽ quyết định khả năng bền vững của xuất khẩu Việt Nam 2026.
Cá rô phi, CPTPP và Trung Đông: Đa dạng hóa thị trường để tránh “cú sốc”
Trong bức tranh xuất khẩu Việt Nam 2026, cá rô phi là ví dụ điển hình cho chiến lược đa dạng hóa thị trường nhằm giảm phụ thuộc vào vài thị trường lớn và tạo dư địa tăng trưởng mới trong CPTPP và Trung Đông.
Xuất khẩu cá rô phi sang CPTPP trong 6 tháng đầu năm tăng 36,6%, riêng tháng 6 tăng tới 59%. Nhật Bản thậm chí đã nhập lô cá rô phi giá trị gia tăng để chế biến sushi, sashimi, mở ra phân khúc chất lượng cao thay vì chỉ dừng ở nguyên liệu đông lạnh. Ở Trung Đông, kim ngạch tăng 66,9%, trong đó Saudi Arabia chiếm khoảng 93% tổng xuất khẩu cá rô phi sang khu vực, tăng 68,8%. Đây là kết quả ấn tượng nhưng đồng thời là lời cảnh báo về rủi ro phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.
Điểm đáng bàn là cá rô phi CPTPP hiện đang cho thấy lợi thế của việc tận dụng các hiệp định thương mại để mở rộng phân khúc giá trị gia tăng, thay vì chạy theo lượng với giá thấp. Tuy nhiên, việc đáp ứng yêu cầu khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và quy cách chế biến khiến doanh nghiệp phải đầu tư bài bản hơn. Nếu không tiếp tục mở rộng thêm các điểm đến khác ngoài Saudi Arabia và đa dạng hóa sản phẩm, tăng trưởng hiện tại rất dễ bị đảo chiều ngay khi một thị trường siết tiêu chuẩn hoặc thay đổi chính sách.
Công nghệ xử lý trái cây cho thị trường Mỹ: “Nút cổ chai” hạ tầng sau thu hoạch đang mở dần
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của xuất khẩu Việt Nam 2026 nằm ở hạ tầng sau thu hoạch, đặc biệt với rau quả tươi. Việc một cơ sở trong nước được Mỹ công nhận hai công nghệ xử lý chiếu xạ cho trái cây tươi là bước đi quan trọng để mở rộng cơ hội tại thị trường Bắc Mỹ và giảm rủi ro tắc nghẽn trong mùa vụ.
Cơ sở này hiện là nơi đầu tiên được chấp thuận sử dụng cả chiếu xạ gamma với Cobalt-60 và công nghệ X-ray trong xử lý kiểm dịch trái cây tươi xuất khẩu sang Mỹ. "Việc TPI được APHIS chấp thuận bổ sung công nghệ X-ray là bước bổ sung thiết thực cho hạ tầng xử lý sau thu hoạch" – điều này giúp nhà máy linh hoạt hơn trong vận hành, nhất là khi sản lượng trái cây tập trung mạnh theo mùa. Đối với doanh nghiệp, bổ sung năng lực xử lý tại cùng một địa điểm cho phép rút ngắn thời gian chờ, hạn chế chi phí lưu kho lạnh và rủi ro trễ giao hàng.
Số liệu cho thấy rau quả Việt Nam mới chiếm khoảng 1,49% nhập khẩu nhóm này tại Mỹ trong 10 tháng, nghĩa là dư địa còn rất lớn nhưng yêu cầu về chất lượng, khả năng cung ứng và hạ tầng sau thu hoạch ngày càng cao. Nếu năng lực xử lý không kịp mùa cao điểm, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với thời gian chờ kéo dài, chi phí lưu kho tăng và nguy cơ lỡ nhịp với khách hàng. Đây là tác động rất thực tế lên đời sống kinh doanh: ai đầu tư sớm vào công nghệ xử lý, truy xuất và logistics lạnh sẽ có lợi thế chiếm thị phần, thay vì chỉ tranh nhau ở mức giá bán.
Kết luận: Tăng 15-16% không chỉ là con số, mà là bài kiểm tra năng lực tái cấu trúc
Mục tiêu xuất khẩu Việt Nam 2026 đạt 546-550 tỷ USD thực chất là bài kiểm tra khả năng tái cấu trúc nền kinh tế quanh ba trụ cột: tái định vị trong chuỗi cung ứng công nghệ với thị trường Nhật Bản, mở rộng thị trường ngách như cá rô phi CPTPP và Trung Đông, và nâng cấp hạ tầng sau thu hoạch để khai thác đầy đủ dư địa ở các thị trường khó tính như Mỹ.
Đây không phải chuyện “chạy số” trong một năm, mà là quá trình xây dựng năng lực dài hạn. Nếu chỉ dựa vào cú hích ngắn hạn của dịch chuyển chuỗi cung ứng và tăng giá một số mặt hàng, Việt Nam sẽ khó giữ được nhịp tăng 15-16% trong các năm tiếp theo. Ngược lại, nếu coi mục tiêu kim ngạch xuất khẩu là áp lực để cải cách – từ tín dụng, thủ tục hải quan đến tiêu chuẩn chất lượng – thì 546-550 tỷ USD không chỉ khả thi mà còn trở thành bước đệm cho một mô hình tăng trưởng xuất khẩu bền vững hơn, ít phụ thuộc vào may rủi của kinh tế thế giới.
