Từ mục tiêu 550 tỷ USD đến yêu cầu thoát cuộc chơi giá rẻ
Chiến lược xuất khẩu chất lượng là định hướng phát triển mà trong đó tăng trưởng kim ngạch không dựa trên lợi thế chi phí thấp, mà dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo, tiêu chuẩn chất lượng cao, sản xuất xanh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, qua đó nâng dần giá trị gia tăng trên mỗi đơn vị hàng hóa xuất khẩu. Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16% trong năm 2026, hướng tới kim ngạch 546-550 tỷ USD. Mục tiêu này không chỉ lớn về quy mô, mà còn là phép thử xem nền kinh tế có thoát khỏi mô hình cạnh tranh giá rẻ hay không. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, các thị trường nâng yêu cầu về chất lượng, môi trường, nguồn gốc và tiêu chuẩn sản xuất, bám vào “giá rẻ” chẳng khác nào tự đẩy mình ra rìa.
Phát biểu tại Diễn đàn xuất khẩu năm 2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh Việt Nam vẫn là điểm đến đầu tư đáng tin cậy nhờ nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định. Đây là “bệ phóng” tốt, nhưng để mục tiêu kim ngạch 550 tỷ USD trở thành hiện thực, trụ cột phải là cạnh tranh giá trị gia tăng thay vì đua nhau hạ giá. Nói cách khác, cuộc chơi mới không thưởng cho ai rẻ nhất, mà cho ai thông minh nhất trong cách tổ chức sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu và xây dựng thương hiệu.
Lợi thế chi phí thấp đã hết thời: vì sao không thể sống bằng “giá rẻ” nữa
Trong nhiều năm, xuất khẩu Việt Nam được thúc đẩy nhờ lao động giá thấp và chi phí sản xuất cạnh tranh. Nhưng để chạm tới kim ngạch 550 tỷ USD, lợi thế chi phí thấp không còn đủ; doanh nghiệp phải chuyển sang cạnh tranh bằng công nghệ, đổi mới sáng tạo, sản xuất xanh và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu. Thị trường nhập khẩu giờ quan tâm sâu tới phát thải, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội, chứ không chỉ đơn giản là “giá bao nhiêu”. Ai tiếp tục bán rẻ sẽ bị mắc kẹt ở đáy chuỗi giá trị, dễ bị thay thế khi chi phí tăng nhẹ hoặc chính sách thương mại thay đổi.
Theo lãnh đạo TP.HCM, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào chi phí sản xuất thấp. “Sân chơi” xuất khẩu đã đổi luật: đối tác quốc tế ưu tiên công nghệ, sáng tạo, sản xuất xanh, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp muốn đi xa trong chuỗi giá trị toàn cầu phải chuyển từ tư duy “làm hàng giá rẻ” sang “làm hàng có giá trị cao”. Ai bám vào mô hình cũ không chỉ bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng, mà còn có nguy cơ bị loại khỏi những thị trường khó tính nhất.
Từ gia công sang giá trị cao: nâng cấp chuỗi cung ứng và chiến lược xuất khẩu chất lượng
Chuyển dịch từ mô hình gia công sang sản xuất hàng hóa cao cấp không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp bách nếu Việt Nam muốn đạt tăng trưởng xuất khẩu 15-16% và kim ngạch 546-550 tỷ USD. Gia công nghĩa là nhận phần việc đơn giản, biên lợi nhuận mỏng, phụ thuộc đơn hàng và đối tác. Sản xuất hàng hóa cao cấp là tự thiết kế, ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe để chiếm phần giá trị lớn hơn. Đây chính là bản chất của chiến lược xuất khẩu chất lượng: tăng giá trị gia tăng trên mỗi sản phẩm, chứ không tăng khối lượng bằng mọi giá.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng kim ngạch xuất khẩu, mà là nâng vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Để làm được, cần hệ sinh thái hỗ trợ từ dự báo thị trường, dữ liệu chuỗi cung ứng, đến sản xuất xanh và kinh tế số. Khi doanh nghiệp nắm rõ yêu cầu kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và các biện pháp phòng vệ thương mại tại thị trường chủ lực, họ có thể chủ động thiết kế sản phẩm phù hợp, đầu tư công nghệ đúng trọng tâm và thương lượng giá tốt hơn. Đó là cách thoát khỏi bẫy gia công và bước lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị.
Vai trò của TP.HCM: ba mũi nhọn để đi sâu vào chuỗi toàn cầu
Trong bức tranh xuất khẩu, TP.HCM tiếp tục là cực tăng trưởng quan trọng, đóng góp khoảng 1/4 GDP và 1/3 tổng thu ngân sách nhà nước. Thành phố đặt mục tiêu duy trì tăng trưởng GRDP bình quân trên 10% mỗi năm, đồng thời tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đầu tư hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số. Mục tiêu là xây dựng nền tảng đủ mạnh để chiến lược xuất khẩu chất lượng không chỉ nằm trên giấy, mà thấm vào từng khu công nghiệp, khu công nghệ cao và khu thương mại tự do mà thành phố đang phát triển để thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài có chọn lọc.
TP.HCM xác định ba nhóm giải pháp trọng tâm để hàng Việt đi sâu vào chuỗi toàn cầu: nâng chất lượng dự báo và thông tin thị trường; tăng liên kết vùng và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững; số hóa xúc tiến thương mại. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp cung ứng theo từng ngành, kết nối với các tập đoàn phân phối quốc tế, cùng hệ sinh thái xúc tiến thương mại số dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, cho thấy thành phố đang chọn cạnh tranh bằng năng lực tổ chức và công nghệ. Đây là hướng đi đúng nếu muốn chuyển từ cạnh tranh chi phí thấp sang cạnh tranh giá trị gia tăng một cách bền vững.
Kết luận: 550 tỷ USD chỉ là điểm khởi đầu của một cuộc nâng cấp
Mục tiêu kim ngạch 550 tỷ USD không nên được xem như đỉnh cao, mà là điểm khởi đầu của một cuộc nâng cấp toàn diện mô hình xuất khẩu. Thương mại bền vững cần được xây dựng trên nền tảng niềm tin và hài hòa lợi ích giữa các đối tác. Điều đó chỉ có thể đạt được khi doanh nghiệp Việt Nam từ bỏ tâm lý “bán rẻ cho xong”, thay bằng tư duy đầu tư dài hạn vào công nghệ, đổi mới, sản xuất xanh và tiêu chuẩn toàn cầu.
Với 17 hiệp định thương mại tự do đã ký kết và thực thi, cùng mạng lưới giao thương với hơn 60 nền kinh tế, cánh cửa thị trường đã mở rộng. Vấn đề không còn là “có cơ hội hay không”, mà là “ai đủ năng lực để tận dụng”. Cùng với cải cách thể chế, hạ tầng và môi trường kinh doanh, sự chủ động chuyển đổi của doanh nghiệp sẽ quyết định liệu Việt Nam có thật sự bước ra khỏi cuộc chơi giá rẻ và khẳng định mình như một nền kinh tế xuất khẩu cạnh tranh bằng chất lượng và giá trị gia tăng.
