Cắt giảm 58 ngành kinh doanh có điều kiện là gì và vì sao là bước ngoặt?
Cắt giảm 58 ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong dự thảo sửa đổi Luật Đầu tư là việc thu hẹp danh mục ngành phụ thuộc giấy phép, loại bỏ 786 điều kiện kinh doanh và 232 thủ tục hành chính, qua đó giảm mạnh rào cản gia nhập thị trường và chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp đang phải gánh chịu mỗi năm.
Sáng 3/8, tại phiên khai mạc kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền Thủ tướng, đã trình bày dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục 4 của Luật Đầu tư. Đây không phải điều chỉnh kỹ thuật, mà là lựa chọn chính sách: đẩy mạnh cắt giảm điều kiện kinh doanh để làm sạch “rừng giấy phép con”, đồng thời siết quản lý ở những lĩnh vực nhạy cảm. Mục tiêu xuyên suốt của lần sửa đổi Luật Đầu tư này là cải thiện môi trường đầu tư Việt Nam thông qua cải cách thủ tục hành chính gắn với trách nhiệm hậu kiểm của Nhà nước.
Những con số biết nói: 786 điều kiện bị loại và 175 tỷ đồng tiết kiệm
Hiện Phụ lục 4 Luật Đầu tư quy định 198 ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Sau rà soát, dự thảo đề xuất bãi bỏ 58 ngành, thu hẹp phạm vi 16 ngành và bổ sung một ngành mới là dịch vụ thị thực ủy quyền, khiến tổng số ngành kinh doanh có điều kiện giảm xuống còn 141. Đây là sự thu hẹp thực chất, không phải điều chỉnh mang tính hình thức.
Theo cơ quan soạn thảo, việc cắt giảm 58 ngành và sửa phạm vi 16 ngành giúp loại bỏ khoảng 786 điều kiện kinh doanh và 232 thủ tục hành chính, qua đó tiết kiệm 175 tỷ đồng chi phí tuân thủ và khoảng 7.500 giờ làm việc mỗi năm cho người dân và doanh nghiệp. Một đại biểu Quốc hội nhận xét, con số 786 điều kiện và 232 thủ tục bị bãi bỏ là “rất ấn tượng, đầy thuyết phục và được người dân, doanh nghiệp rất quan tâm”. Nếu các con số này đi vào cuộc sống, đây sẽ là một trong những đợt cắt giảm điều kiện kinh doanh có tác động lớn nhất nhiều năm qua.
Từ tiền kiểm sang hậu kiểm: Cơ hội mở rộng tự do kinh doanh nhưng rủi ro ‘giấy phép con’ kiểu mới
Điểm tiến bộ quan trọng của lần sửa đổi Luật Đầu tư này là chuyển trọng tâm quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm đối với nhiều ngành nghề. Các đại biểu Quốc hội đánh giá đây là hướng đi đúng vì vừa mở rộng quyền tự do kinh doanh, vừa giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Nói thẳng, doanh nghiệp cần ít cửa xin phép hơn, nhưng chấp nhận bị kiểm tra nghiêm sau đó nếu vi phạm.
Tuy vậy, hậu kiểm chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm chương trình kiểm tra dựa trên rủi ro, tiêu chí rõ ràng và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Nếu công cụ hậu kiểm chưa sẵn sàng mà điều kiện kinh doanh đã bị bãi bỏ, sẽ xuất hiện khoảng trống pháp lý. Ngược lại, nếu các bộ, ngành thay điều kiện bằng một loạt giấy phép, xác nhận hay thủ tục mới, doanh nghiệp sẽ rơi vào tình trạng “chuyển từ xin giấy phép này sang giấy phép khác”. Nguy cơ “bình mới, rượu cũ” hoàn toàn có thật và chỉ có thể tránh được bằng kỷ luật lập quy chặt chẽ.
Liệu cắt giảm điều kiện kinh doanh có thật sự cải thiện môi trường đầu tư?
Dự án sửa đổi Luật Đầu tư lần này được xây dựng nhằm thể chế hóa kịp thời các nghị quyết của Đảng về tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Trước đó, hai nghị quyết của Chính phủ đã cắt giảm 56 ngành, nghề và sửa đổi 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Lần sửa đổi này tiếp tục cắt thêm 20 ngành, bổ sung 10 ngành mới, đưa Phụ lục 4 còn 141 ngành nghề. Đây là một quá trình cải cách liên tục chứ không phải đợt cắt giảm đơn lẻ.
Tuy nhiên, môi trường đầu tư Việt Nam có “dễ thở” hơn hay không sẽ phụ thuộc vào mức độ minh bạch sau khi luật được ban hành. Các đại biểu yêu cầu Chính phủ công khai danh mục rõ ràng, dễ tra cứu: thủ tục nào bị bãi bỏ, giấy phép nào không còn, điều kiện nào doanh nghiệp không phải đáp ứng nữa, thời điểm áp dụng và cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện. Nếu doanh nghiệp vẫn phải tự lần mò giữa nhiều luật, nghị định, thông tư thì cải cách thủ tục hành chính sẽ không tạo ra thay đổi đáng kể trong thực tế.
Bước tiếp theo: Cắt giảm phải đi vào thực chất, không chạy theo chỉ tiêu
Theo chương trình làm việc, dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục 4 của Luật Đầu tư đã được các đại biểu Quốc hội thảo luận chi tiết tại tổ ngay chiều 3/8. Từ góc độ chính sách, chặng đường khó khăn nhất nằm ở khâu triển khai: phân định rõ điều kiện đầu tư kinh doanh với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, và rà soát các luật chuyên ngành, nghị định, thông tư để không “cài” lại điều kiện ở tầng dưới.
Một số đại biểu nhấn mạnh, cắt giảm không thể làm theo kiểu cơ học hoặc chạy theo con số. Cốt lõi là xây dựng cơ chế hậu kiểm đủ mạnh, xử phạt nghiêm trường hợp vi phạm điều kiện trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Do đó, để cắt giảm điều kiện kinh doanh thực sự trở thành bước ngoặt cải cách thủ tục hành chính, cần ba cam kết: không tái sinh “giấy phép con”, hoàn thiện nhanh các công cụ hậu kiểm, và công khai hóa mọi kết quả cải cách để doanh nghiệp nhìn thấy và sử dụng được trong đời sống kinh doanh hàng ngày.
