Từ “công xưởng” sang đối tác phát triển công nghệ: Thông điệp chính trị mới
Ba trụ cột hợp tác công nghệ Việt–Mỹ mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu tại New York là định hướng chiến lược nhằm đưa Việt Nam vượt khỏi vai trò công xưởng chi phí thấp, trở thành đối tác phát triển công nghệ có năng lực thiết kế, sáng tạo và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu trong các ngành công nghệ cao và hạ tầng số.
Sáng 23/9 tại New York, trong khuôn khổ chuyến tham dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81 và các hoạt động song phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dự tọa đàm với lãnh đạo các định chế tài chính, quỹ đầu tư Mỹ và gặp gỡ lãnh đạo nhiều tập đoàn lớn. Tại đây, ông đề xuất ba trụ cột hợp tác với doanh nghiệp Mỹ, nhấn mạnh trọng tâm là khoa học–công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh công nghiệp. Đây không chỉ là thông điệp đối ngoại, mà là tuyên bố về tham vọng tái định vị chiến lược phát triển và nâng tầm quan hệ Việt Nam Mỹ trong kỷ nguyên số.
Trụ cột thứ nhất: Hợp tác công nghệ Việt–Mỹ và “thước đo” mới cho FDI
Điểm đột phá lớn nhất nằm ở trụ cột hợp tác về khoa học–công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp. Thay vì hài lòng với dòng vốn FDI thuần túy, Việt Nam muốn hợp tác công nghệ Việt Mỹ được đo bằng “chất” chứ không phải “lượng”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong các tập đoàn Mỹ nhìn Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ hay địa điểm sản xuất, mà là một đối tác phát triển công nghệ cùng xây năng lực lâu dài.
Ông gợi ý thước đo mới cho dự án đầu tư công nghệ cao: bao nhiêu kỹ sư Việt Nam được đào tạo, bao nhiêu doanh nghiệp nội tham gia chuỗi cung ứng, bao nhiêu hoạt động nghiên cứu, thiết kế, phát triển giải pháp được thực hiện tại Việt Nam và dự án tạo ra năng lực cạnh tranh mới nào cho nền kinh tế. Ông kêu gọi các tập đoàn công nghệ Mỹ cùng xây dựng năng lực công nghệ, đào tạo kỹ sư, chuyên gia, nhà quản lý, và hỗ trợ doanh nghiệp Việt trở thành nhà cung ứng trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu được thực hiện nghiêm túc, đây sẽ là bước chuyển từ mô hình gia công sang mô hình đồng sáng tạo.
Năng lượng, hạ tầng và tài chính: Hai trụ cột còn lại tạo “đường băng” cho công nghệ
Nếu công nghệ là động cơ, thì hai trụ cột còn lại – năng lượng, hạ tầng và thị trường vốn – chính là đường băng để chiếc máy bay tăng trưởng cất cánh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh công nghệ, năng lượng và tài chính là ba câu chuyện riêng, nhưng chỉ khi được kết nối mới tạo nên mô hình phát triển chất lượng cao.
Với trụ cột năng lượng–hạ tầng, ông đặt yêu cầu không chỉ tăng công suất mà phải bảo đảm an ninh năng lượng, chi phí hợp lý, năng lực cạnh tranh, đồng thời phát triển hạ tầng giao thông, logistics, hạ tầng số gắn kết các trung tâm kinh tế, cảng biển, sân bay và thị trường quốc tế. Đi kèm là cơ hội lớn cho đầu tư công nghệ cao trong năng lượng xanh, chuyển đổi số hạ tầng, viễn thông và hàng không, thể hiện qua các thỏa thuận hợp tác được ký trong các lĩnh vực chuyển đổi số, công nghệ cao, AI, hàng không, năng lượng xanh, y tế, viễn thông. Trụ cột tài chính hướng tới phát triển thị trường vốn, các trung tâm tài chính quốc tế và quỹ đầu tư dài hạn để biến ý tưởng thành dự án cụ thể.
Từ ý tưởng đến danh mục dự án: Thách thức năng lực hấp thụ của Việt Nam
Điểm đáng chú ý là lãnh đạo Việt Nam không dừng ở khẩu hiệu. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thẳng thắn thừa nhận Việt Nam có rất nhiều cơ hội về hạ tầng, năng lượng, công nghệ, chuyển đổi số, đô thị, logistics, y tế, giáo dục và dịch vụ mới, nhưng thách thức là biến chúng thành các dự án đủ chất lượng, khả thi, có khả năng huy động vốn và tạo năng suất mới. Ông kỳ vọng sau cuộc gặp phải hình thành được một danh mục dự án có khả năng triển khai, có nhà đầu tư thực sự quan tâm, cấu trúc vốn phù hợp, đầu mối chịu trách nhiệm và lộ trình xử lý cụ thể.
Ở chiều ngược lại, lãnh đạo Mỹ và quốc tế bày tỏ sự quan tâm, tin tưởng và kỳ vọng vào Việt Nam, qua những khuyến nghị thực tiễn trong các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng, hạ tầng và thị trường tài chính. Để nắm bắt làn sóng đầu tư công nghệ cao này, Việt Nam cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, bảo đảm cạnh tranh công bằng và xử lý các điểm nghẽn một cách thực chất, đồng thời tăng đầu tư cho nhân lực chất lượng cao, năng lượng ổn định, hạ tầng số, logistics, thị trường vốn và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nói cách khác, cơ hội đã rõ, câu hỏi là Việt Nam có kịp nâng cấp năng lực hấp thụ để không bỏ lỡ chu kỳ mới của quan hệ Việt Nam Mỹ.
Ý nghĩa chiến lược cho quan hệ Việt Nam–Mỹ trong kỷ nguyên số
Ba trụ cột hợp tác mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra là bước thể hiện rõ ràng tham vọng nâng cấp quan hệ Việt Nam Mỹ từ đối tác thương mại–đầu tư sang đối tác cùng kiến tạo tương lai công nghệ. Ông tin tưởng với nền tảng quan hệ hai bên ngày càng sâu sắc, sự kết nối giữa nhu cầu phát triển của Việt Nam với thế mạnh của các doanh nghiệp, quỹ đầu tư và định chế tài chính Mỹ sẽ tạo ra các mô hình hợp tác mới có chất lượng cao hơn.
Đón làn sóng hợp tác công nghệ Việt Mỹ không chỉ là câu chuyện thu hút thêm vài dự án đầu tư công nghệ cao, mà là phép thử cho năng lực chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Nếu Việt Nam biến được những cam kết hôm nay thành chuỗi dự án nghiên cứu, thiết kế, phát triển giải pháp thực hiện ngay trên lãnh thổ mình, với sự tham gia sâu của kỹ sư và doanh nghiệp nội địa, thì vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu sẽ thay đổi. Ngược lại, nếu mọi thứ dừng ở lắp ráp, cơ hội “lên đời” đối tác phát triển công nghệ sẽ bị trôi qua. Lựa chọn lúc này đã rõ, vấn đề còn lại là tốc độ thực thi.
