Đối tác chiến lược Việt Nam Canada: bước ngoặt của quan hệ ngoại giao và kinh tế
Đối tác chiến lược Việt Nam Canada là khuôn khổ hợp tác cấp cao mới, được xây dựng trên 8 trụ cột toàn diện từ ngoại giao, thương mại, đầu tư, hạ tầng, công nghệ cho đến năng lượng, quốc phòng, giáo dục và giao lưu nhân dân, nhằm tạo nền tảng lâu dài cho kết nối chính trị, kinh tế và xã hội giữa hai nước. Quan hệ này không chỉ là nâng cấp về mặt ngôn từ, mà là một “bản thiết kế” hợp tác có chủ đích, đặt doanh nghiệp vào trung tâm của dòng chảy thương mại và đầu tư. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada ngày 24–25/9/2026, hai bên đã ra Tuyên bố chung chính thức nâng cấp lên Đối tác Chiến lược. Việc một Tổng Bí thư Việt Nam lần đầu tiên thăm chính thức Canada kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973 cho thấy tầm quan trọng của bước ngoặt này đối với định hướng quan hệ ngoại giao Việt Nam trong giai đoạn cạnh tranh địa chính trị và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ba trụ cột kinh tế, đầu tư và hạ tầng: “sân chơi” rộng cho doanh nghiệp
Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, ba trụ cột thương mại–đầu tư, chuỗi cung ứng–hạ tầng và an ninh lương thực–nông nghiệp thực phẩm chính là tầng nền của Đối tác chiến lược Việt Nam Canada. Thương mại được xác định là một trụ cột trọng yếu, được thúc đẩy bởi CPTPP và tiến trình đàm phán Hiệp định Thương mại tự do ASEAN–Canada. Điều này mở ra cơ hội thực tế: giảm rào cản thị trường, tăng tiếp cận dịch vụ, giúp doanh nghiệp Việt có vị thế tốt hơn trong hệ thống hợp tác kinh tế Canada. Một câu nói đáng chú ý trong Tuyên bố chung: Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN, hai nước còn nhiều dư địa mở rộng thương mại, đầu tư và hợp tác doanh nghiệp. Ở trụ cột giao thông, chuỗi cung ứng và hạ tầng, việc hoàn tất đàm phán mở rộng Hiệp định vận tải hàng không, Bản ghi nhớ về vận tải biển và hướng tới các chuyến bay thẳng sẽ giảm đáng kể chi phí logistics và thời gian di chuyển cho cả hàng hóa lẫn các đoàn công tác doanh nghiệp.
Công nghệ, chuyển đổi số và đầu tư công nghệ năng lượng: ai đi trước sẽ thắng
Nếu trụ cột kinh tế tạo dòng chảy hàng hóa, thì trụ cột công nghệ và năng lượng định hình chất lượng tăng trưởng. Hai nước xác định chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến và đổi mới sáng tạo là trọng tâm mới của Đối tác chiến lược. Đây là lời mời trực tiếp cho các doanh nghiệp công nghệ Việt mở rộng hợp tác nghiên cứu, xây dựng hệ sinh thái số an toàn, dịch vụ dữ liệu và an ninh mạng; đồng thời tiếp cận nguồn vốn, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới R&D của đối tác Canada. Tuyên bố chung nêu rõ việc hỗ trợ hợp tác trong các lĩnh vực STEM, AI, công nghệ lượng tử và bán dẫn, cùng phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Ở trụ cột an ninh năng lượng, môi trường và tăng trưởng bền vững, việc ký Bản ghi nhớ về Hợp tác Năng lượng và Chuyển đổi Năng lượng Sạch mở ra không gian đầu tư công nghệ năng lượng: LNG, hydrogen, năng lượng tái tạo, công nghệ quản lý carbon và tiềm năng điện mặt trời, điện gió trên bờ và ngoài khơi. Doanh nghiệp nào sớm tham gia sẽ có lợi thế tiên phong trong cấu trúc thị trường mới.
Quốc phòng, giáo dục và giao lưu nhân dân: lớp kết nối dài hạn cho hợp tác kinh tế
Nhiều doanh nghiệp thường xem quốc phòng, an ninh hay giao lưu nhân dân là câu chuyện của nhà nước, nhưng ở Đối tác chiến lược Việt Nam Canada, đây lại là các trụ cột tạo “độ bền” cho hợp tác kinh tế. Đối thoại chính sách quốc phòng, đối thoại biển, định hướng thiết lập đối thoại an ninh và thực thi pháp luật giúp môi trường pháp lý–an ninh trở nên dự đoán được hơn, giảm rủi ro cho dòng vốn và chuỗi cung ứng. Trong giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân, việc tăng kết nối giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp sẽ nuôi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ lưu chuyển nhân tài và hình thành mạng lưới chuyên gia hai chiều. Tổng kim ngạch thương mại nông nghiệp–thực phẩm và thủy sản gần đây đạt gần 1,7 tỷ CAD theo Tuyên bố chung, cho thấy giao lưu nhân dân và hiểu biết khẩu vị thị trường đã chuyển hóa thành hợp tác kinh doanh cụ thể. Về dài hạn, chính những trụ cột “mềm” này sẽ quyết định độ sâu của lòng tin và thời gian gắn kết của cộng đồng doanh nghiệp.
Từ tuyên bố đến hành động: doanh nghiệp cần làm gì để nắm bắt cơ hội?
Đối tác chiến lược Việt Nam Canada sẽ không tự động mang lại hợp đồng nếu doanh nghiệp chỉ đứng quan sát. Tuyên bố chung giao cho Bộ trưởng Ngoại giao hai nước phối hợp các cơ quan liên quan xây dựng Kế hoạch hành động triển khai các mục tiêu Đối tác Chiến lược. Nghĩa là trong thời gian tới sẽ xuất hiện các cơ chế mới: đối thoại ngành, chương trình hỗ trợ, tiêu chuẩn hợp tác… Nếu doanh nghiệp không chủ động bước vào, cơ hội sẽ thuộc về người khác. Về phía Việt Nam, thông điệp được nhấn mạnh là cam kết tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp Canada đầu tư và kinh doanh ổn định, lâu dài. Điều này cũng đặt áp lực lên doanh nghiệp trong nước: phải nâng cấp quản trị, chuẩn hóa sản phẩm, đáp ứng yêu cầu môi trường–xã hội–quản trị thì mới giữ được vị thế trong hợp tác kinh tế Canada. Kết luận rõ ràng: Đối tác chiến lược là khung, nhưng sự thành công hay không phụ thuộc vào cách cộng đồng doanh nghiệp hai nước biến 8 trụ cột hợp tác thành những dự án và chuỗi giá trị cụ thể.
