Xuất khẩu thương mại điện tử tăng tốc: Tín hiệu mừng nhưng không tự nhiên mà có
Xuất khẩu thương mại điện tử là việc doanh nghiệp sử dụng các nền tảng trực tuyến để bán hàng trực tiếp xuyên biên giới cho người tiêu dùng ở nước ngoài, tối ưu công nghệ số, logistics và thanh toán để rút ngắn khâu trung gian, mở rộng quy mô thị trường và gia tăng giá trị thương hiệu một cách linh hoạt và ít phụ thuộc hơn vào xuất khẩu truyền thống.
Giá trị xuất khẩu thương mại điện tử B2C Việt Nam đã đạt khoảng 3,6 tỷ USD năm 2023 và được dự báo sẽ tăng gần gấp đôi, lên 6,1 tỷ USD vào năm 2028. Con số này cho thấy e-commerce B2C Việt Nam đang trở thành mũi tăng trưởng mới, chứ không còn là “kênh thử nghiệm” bên lề xuất khẩu truyền thống. Những ngành hàng như nội thất, thời trang được dự báo tăng trưởng 20-26% mỗi năm, nhanh hơn 2-5 lần so với xuất khẩu truyền thống. Nói cách khác, ai nắm được kênh online xuyên biên giới hôm nay sẽ nắm luôn lợi thế biên lợi nhuận và thương hiệu ngày mai.
Tuy vậy, đà tăng trưởng này không tự nhiên bền vững. Nó đứng trên nền tảng công nghệ, năng lực vận hành và một cấu trúc tài chính đủ dài hơi. Nếu chỉ nhìn vào tốc độ tăng đơn hàng mà bỏ qua chất lượng vốn và năng lực nâng cấp công nghệ, doanh nghiệp dễ rơi vào bẫy mở rộng quy mô nhưng dòng tiền luôn căng thẳng, lợi nhuận mỏng và khó trụ lại lâu trên sân chơi toàn cầu.
Amazon tiến sâu vào miền Trung: “Xa lộ” toàn cầu mở ra, nhưng làn nào cho doanh nghiệp Việt?
Amazon Global Selling Việt Nam và Sở Công Thương Đà Nẵng đã khởi động chương trình hợp tác thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến, hỗ trợ doanh nghiệp tại Đà Nẵng và khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Chương trình được công bố tại Hội chợ Thương mại, Du lịch và Đầu tư Hành lang Kinh tế Đông Tây - Đà Nẵng 2026. Đây là bước đi cho thấy Amazon không còn chỉ “đứng” ở hai đầu Bắc – Nam, mà đang tiến sâu vào một trung tâm logistics và kinh tế số mới của cả nước.
Đà Nẵng được đánh giá có hệ thống cảng biển, sân bay quốc tế, đường bộ, đường sắt và hạ tầng logistics thuận lợi, cùng lợi thế phát triển kinh tế số, thương mại điện tử và công nghệ thông tin. Những ngành dệt may, da giày, đồ nội thất và sản phẩm đặc trưng địa phương đều có tiềm năng mở rộng thị trường qua xuất khẩu thương mại điện tử. Thông qua hợp tác này, doanh nghiệp được đào tạo về nghiên cứu thị trường, phát triển danh mục sản phẩm, tối ưu vận hành và xây dựng thương hiệu quốc tế; được kết nối với mạng lưới logistics, thanh toán, marketing quốc tế và cộng đồng hàng nghìn nhà bán hàng Việt trên nền tảng.
Cơ hội là rõ ràng: một con đường ngắn hơn để chạm người mua toàn cầu và nâng tầm nhãn “Made-in-Vietnam”. Nhưng thách thức cũng trực diện: cạnh tranh ngay trên sân chơi chuẩn quốc tế, nơi tốc độ đổi mới sản phẩm, mức độ ứng dụng AI trong vận hành và khả năng kể câu chuyện thương hiệu quan trọng không kém giá thành. Trong năm 2026, Amazon Global Selling Việt Nam đặt ưu tiên đưa Việt Nam trở thành trung tâm xuất khẩu thương mại điện tử trong khu vực, nâng tầm thương hiệu "Made-in-Vietnam" và thúc đẩy chuyển đổi AI cho ngành xuất khẩu. Nếu doanh nghiệp trong nước không kịp nâng cấp, lợi ích lớn nhất từ làn sóng này có thể rơi vào tay các nhà cung cấp FDI hoặc các nhà bán hàng nước ngoài.
Đòn bẩy tăng trưởng tới 2028: Thương hiệu, công nghệ và vốn dài hạn phải đi cùng nhau
Động lực tăng trưởng xuất khẩu thương mại điện tử B2C đến mốc 6,1 tỷ USD không nằm ở khối lượng hàng hóa, mà ở khả năng đi lên chuỗi giá trị thông qua thương hiệu và công nghệ. Số lượng sản phẩm từ đối tác bán hàng Việt trên Amazon đã tăng hơn 300% từ 2019, và doanh nghiệp đang chuyển dịch từ gia công sang xây dựng thương hiệu riêng. Đây là bước ngoặt: khi bán hàng trực tiếp cho người dùng cuối, câu chuyện thương hiệu quyết định mức giá, biên lợi nhuận và mức độ bền vững của tăng trưởng.
Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu 2028, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào vài khóa đào tạo hay ưu đãi nền tảng. Nâng cấp công nghệ sản xuất để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, triển khai công cụ AI trong phân tích thị trường, tối ưu vận hành kho bãi, và đầu tư cho trải nghiệm khách hàng xuyên biên giới đều đòi hỏi vốn dài hạn đáng kể. Khoảng 80% vốn huy động của hệ thống ngân hàng Việt Nam là ngắn hạn, trong khi các ngành xuất khẩu cần vốn dài hạn để nâng cấp công nghệ và vốn lưu động phủ trọn chu kỳ sản xuất. Đây là mâu thuẫn căn bản: tăng trưởng cần tầm nhìn 5-10 năm, nhưng nguồn vốn hiện hữu mới chỉ “thở” trong biên độ dưới một năm.
Nếu không giải quyết bài toán vốn dài hạn ngành xuất khẩu, viễn cảnh tăng trưởng xuất khẩu 2028 sẽ trở nên mong manh. Doanh nghiệp bị buộc phải tối ưu ngắn hạn: chốt giá sớm cho kịp trả nợ, giảm chi phí marketing thương hiệu, hoãn đầu tư thiết bị mới… Tất cả đều làm suy yếu sức cạnh tranh trên sàn quốc tế. Ngược lại, nếu có cấu trúc vốn phù hợp, doanh nghiệp có thể chấp nhận chu kỳ hoàn vốn dài hơn cho dự án công nghệ, kho bãi, tự động hóa và xây dựng thương hiệu, từ đó chuyển lợi thế giá rẻ thành lợi thế giá trị gia tăng.
Nút thắt vốn dài hạn: Khi ngân hàng “thở ngắn” nhưng doanh nghiệp phải “chạy dài”
Vấn đề không chỉ là lãi suất, mà là kỳ hạn. Khoảng 80% nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng hiện là ngắn hạn, vốn trung và dài hạn chỉ khoảng 20%, trong khi nhu cầu vay trung dài hạn của doanh nghiệp rất lớn. Chủ tịch HĐQT một ngân hàng lớn đã thẳng thắn cho biết các ngân hàng sẽ không dư dả vốn để cung ứng tín dụng, nhất là khi rất nhiều dự án lớn đang chờ triển khai. Cơ quan điều hành đã phải nâng trần tỷ lệ vốn ngắn hạn được dùng để cho vay trung, dài hạn từ 30% lên 40% thông qua một thông tư có hiệu lực từ 1/7/2026. Nhưng đây mới là nới trần kỹ thuật, không phải thay đổi cấu trúc vốn.
Thực tế vận hành cho thấy vòng đời vốn của các ngành xuất khẩu dài hơn nhiều so với kỳ hạn cho vay. Với một doanh nghiệp cá tra khép kín, thời gian từ lúc bỏ tiền đến khi thu được tiền về nằm trong khoảng 300-480 ngày, tức 10-16 tháng. Trong khi đó, khoản vay ngắn hạn thường được giải ngân theo vòng 3-6 tháng. Kết quả là doanh nghiệp buộc phải đảo nợ khi hàng còn trong kho hoặc trên biển, phải bán theo kỳ hạn nợ thay vì chờ giá tốt, và rất khó đón các cơ hội dài hạn như đơn hàng lớn hoặc mở rộng vùng nguyên liệu. Đây là ba hệ quả đánh trực tiếp vào sức cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu trên kênh thương mại điện tử, nơi tốc độ giao dịch nhanh nhưng chuỗi chuẩn bị hàng hóa và vốn lại rất dài.
Nguy hiểm hơn, nhiều doanh nghiệp phải dùng tài sản có tuổi thọ 15-30 năm để bảo đảm cho khoản nợ dưới 12 tháng. Khi năng lực thế chấp đã “khóa” vào vốn lưu động ngắn hạn, hầu như không còn dư địa cho khoản vay đầu tư 10 năm thay thiết bị, nâng cấp nhà xưởng hay đầu tư hệ thống công nghệ số phục vụ xuất khẩu thương mại điện tử. Điều này khiến chiến lược chuyển dịch từ gia công sang thương hiệu – vốn là chìa khóa để tận dụng làn sóng e-commerce B2C – dễ bị dừng lại ở mức thí điểm. Muốn đi xa đến mốc tăng trưởng xuất khẩu 2028, doanh nghiệp không thể mãi chạy bằng vốn ngắn hạn chắp vá.
Chiến lược cạnh tranh: Cải cách cấu trúc vốn và “đặt cược” dài hạn cho xuất khẩu số
Để xuất khẩu thương mại điện tử Việt Nam thực sự bứt phá thay vì chỉ “tăng theo sóng” nền tảng, cần một cách tiếp cận mới với vốn dài hạn ngành xuất khẩu. Phần vốn dài hạn cần để thay thiết bị, nâng công nghệ theo chuẩn quốc tế hay triển khai dự án mới sẽ phải được thiết kế thêm từ các nguồn ngoài bảng cân đối của ngân hàng trong nước. Dòng vốn quốc tế đang dịch chuyển theo bản đồ rủi ro địa chính trị và tìm nơi có pháp quyền ổn định, thuế rõ ràng, đường vào – ra minh bạch. Đây là cơ hội nếu chúng ta mô tả được rủi ro, thiết kế được “đường ra” phù hợp với khung thời gian của nhà đầu tư dài hạn.
Về phía hệ thống ngân hàng, cải cách cơ cấu vốn cần đi xa hơn việc nới trần tỷ lệ dùng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn. Cần khuyến khích hình thành nguồn huy động trung – dài hạn lớn hơn, phát triển các sản phẩm tín dụng và bảo lãnh gắn với chu kỳ sản xuất – xuất khẩu toàn phần, thay vì ép doanh nghiệp xoay vòng nợ 3-6 tháng. Với nhà hoạch định chính sách, ưu tiên nên là thiết kế bộ công cụ vốn phù hợp cho từng ngành xuất khẩu trọng điểm – từ thủy sản, dệt may, gỗ nội thất đến hàng tiêu dùng – dựa trên độ dài vòng vốn và yêu cầu đầu tư công nghệ.
Về phía doanh nghiệp, chiến lược cạnh tranh trên kênh xuất khẩu thương mại điện tử không thể tách rời chiến lược tài chính. Doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận các chương trình hợp tác như tại Đà Nẵng để tận dụng đào tạo, hạ tầng logistics và mạng lưới dịch vụ quốc tế, đồng thời chuẩn hóa báo cáo, minh bạch dòng tiền để đủ điều kiện gọi vốn dài hạn. Kết luận quan trọng nhất là: nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào vốn ngắn hạn giá rẻ, doanh nghiệp Việt chỉ có thể cạnh tranh bằng giá trong khi sân chơi e-commerce B2C toàn cầu đang chuyển nhanh sang cạnh tranh bằng công nghệ, thương hiệu và khả năng đầu tư dài hạn. Muốn giữ vị trí trong cuộc đua đến mốc tăng trưởng xuất khẩu 2028 và xa hơn, chúng ta phải dám “đặt cược” dài hạn ngay từ bây giờ.
