Từ “bán hàng sang Mỹ” đến “làm ăn tại Mỹ”: thay đổi hệ quy chiếu bắt buộc
Chiến lược doanh nghiệp Việt vào Mỹ là toàn bộ cách thức từ thiết kế sản phẩm, tổ chức sản xuất, kiểm soát xuất xứ, chuỗi cung ứng pháp lý, xây dựng pháp nhân và vận hành kinh doanh tại Mỹ nhằm đáp ứng tiêu chuẩn thị trường Mỹ ở mức sâu hơn nhiều so với mô hình chỉ xuất khẩu hàng hóa. Việc doanh nghiệp Việt vào Mỹ ngày nay không còn được đo bằng việc bán được bao nhiêu container, mà bằng khả năng tồn tại lâu dài trong một môi trường nơi tiêu chuẩn, pháp lý và quản trị được siết chặt từng năm. Nếu trước đây lợi thế giá và năng lực đáp ứng đơn hàng từng là “tấm vé vào cửa”, thì giờ Mỹ đòi hỏi thêm minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ tiêu chuẩn xanh. Doanh nghiệp nào vẫn giữ tư duy xuất khẩu thuần túy sẽ sớm bị loại khỏi cuộc chơi.
Tiêu chuẩn thị trường Mỹ: cuộc chơi của xuất xứ, pháp lý và chuỗi cung ứng
Mỹ là thị trường lớn, nhưng cái giá để bước vào là hệ tiêu chuẩn pháp lý dày đặc, đòi hỏi doanh nghiệp phải “chuẩn ngay từ gốc” chứ không phải sửa ở khâu cuối. Doanh nghiệp giờ phải cùng lúc đáp ứng quy tắc xuất xứ, chống lẩn tránh thuế, phòng vệ thương mại, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn xanh. Đây không chỉ là vài dòng ghi thêm trên chứng từ mà là yêu cầu thiết kế lại cả chuỗi cung ứng pháp lý: kiểm soát nguồn nguyên liệu, lưu giữ hồ sơ, chuẩn hóa quy trình kiểm soát nội bộ và theo dõi liên tục thay đổi chính sách. Khi yêu cầu truy xuất đi sâu vào từng mắt xích, việc “mua nguyên liệu đâu cũng được” trở thành rủi ro chết người. Ai không chủ động làm chủ hồ sơ xuất xứ sẽ sớm mắc kẹt trong các vụ điều tra phòng vệ thương mại.
Từ Phú Tài đến Hòa Phát: những bước đi mới vượt khỏi mô hình xuất khẩu thuần túy
Một tín hiệu thay đổi tư duy rõ rệt là việc một doanh nghiệp gỗ Việt như Phú Tài quyết định không chỉ xuất khẩu hàng nữa mà chuẩn bị lập pháp nhân riêng tại Houston, bang Texas để mở rộng cách tiếp cận thị trường Hoa Kỳ từ xuất khẩu hàng hóa sang hiện diện trực tiếp tại thị trường. Đây là bước chuyển từ “bán hàng sang Mỹ” sang “làm ăn tại Mỹ”, buộc doanh nghiệp tính đến cấu trúc pháp nhân, thuế liên bang – tiểu bang, loại hình doanh nghiệp, văn phòng, tài khoản ngân hàng và hệ thống kế toán ngay từ đầu. Ở một hướng khác, sau khi cung cấp sản phẩm cho loạt đối tác tại châu Âu, Công ty Ván sàn Hòa Phát đặt mục tiêu mở rộng sang Mỹ, Nhật Bản và Australia. Doanh nghiệp này không chỉ nói mà đã đầu tư bài bản vào chứng chỉ FSC, FDA, ISO và các tiêu chuẩn môi trường, an toàn dành cho sản phẩm ván sàn xuất khẩu.
Xuất khẩu hàng Việt Nam: lợi thế giá đã hết, hiệu quả và giá trị gia tăng phải lên ngôi
Ngành dệt may cho thấy rõ nhất vì sao lợi thế giá không còn đủ. Dù nhiều doanh nghiệp đã có đơn hàng đến hết quý IV và một số đơn vị kín năng lực tới đầu năm sau, áp lực lên biên lợi nhuận vẫn rất lớn do chi phí nguyên phụ liệu, logistics tăng và cạnh tranh giá gay gắt từ Bangladesh, Trung Quốc cùng các nước sản xuất dệt may khác. Nhập khẩu dệt may của Mỹ trong 7 tháng đã giảm, trong đó may mặc giảm 9%, phản ánh thị trường bão hòa và cạnh tranh khốc liệt. Trong bối cảnh đó, lãnh đạo một tập đoàn dệt may lớn đã yêu cầu chuyển trọng tâm từ tăng trưởng quy mô sang nâng cao hiệu quả, cải thiện biên lợi nhuận và chất lượng tăng trưởng. Nói cách khác, xuất khẩu hàng Việt Nam vào Mỹ phải chuyển từ đua số lượng sang đua chất lượng, thiết kế, dịch vụ và mức độ tham gia sâu vào chuỗi cung ứng tại Mỹ, thay vì chỉ chạy theo đơn hàng ngắn hạn.
Chiến lược mới để doanh nghiệp Việt trụ vững tại Mỹ
Nếu phải tóm lại trong một câu, chiến lược mới cho doanh nghiệp Việt vào Mỹ là: đổi từ tư duy “xuất khẩu đơn hàng” sang xây một “doanh nghiệp toàn diện” hoạt động bền vững tại thị trường này. Điều đó đòi hỏi tối thiểu bốn thay đổi. Một là, đầu tư nghiêm túc cho hệ thống chứng chỉ, tiêu chuẩn và kiểm soát nội bộ, như cách Hòa Phát chuẩn bị chứng chỉ quốc tế và hướng tới PS1 cho thị trường Mỹ. Hai là, chủ động thiết kế chuỗi cung ứng pháp lý minh bạch từ nguyên liệu đến sản phẩm hoàn thiện. Ba là, cân nhắc hiện diện trực tiếp thông qua pháp nhân, văn phòng, đội ngũ tại Mỹ, như hướng đi mà Phú Tài đang theo đuổi. Bốn là, xây thương hiệu và nâng giá trị gia tăng, thay vì chỉ làm gia công. Ai dám chấp nhận chi phí chuyển đổi chiến lược hôm nay sẽ là người còn chỗ đứng tại Mỹ ngày mai.
