Thị trường Mỹ không còn là “miếng bánh dễ ăn”
Xuất khẩu sang Mỹ là chiến lược dài hạn trong đó doanh nghiệp Việt phải đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn chất lượng, xuất xứ, chuỗi cung ứng và tuân thủ quy định nếu muốn xây dựng vị thế bền vững. Thị trường Hoa Kỳ đang mở thêm cơ hội cho hàng Việt nhưng đi kèm là yêu cầu ngày càng cao về xuất xứ, chất lượng, chuỗi cung ứng và khả năng tuân thủ, buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận, từ lựa chọn thị trường ngách, xây dựng thương hiệu đến chủ động kiểm soát sản phẩm. Đây không còn là cuộc chơi lấy giá rẻ làm lợi thế; đó là bài kiểm tra về năng lực quản trị toàn diện.
Một hội thảo về hợp tác phát triển kinh doanh xuất nhập khẩu với thị trường Hoa Kỳ do Cục Xúc tiến thương mại tổ chức tại Hà Nội ngày 18/8 cho thấy rõ điều này: nhà nhập khẩu Mỹ vẫn đánh giá cao hàng Việt, nhưng họ quan tâm hơn tới khả năng giao hàng linh hoạt, tốc độ phản hồi, tính ổn định của chất lượng và năng lực kiểm soát chuỗi cung ứng. Nói cách khác, Mỹ là “sân chơi cao cấp” nơi doanh nghiệp Việt hoặc nâng cấp tư duy, hoặc bị gạt ra ngoài.
Xuất xứ và chuỗi cung ứng: điểm yếu nếu không minh bạch
Làn sóng tăng cường kiểm soát xuất xứ và chống lẩn tránh tại Mỹ đang biến xuất xứ thành “điểm thi bắt buộc” chứ không còn là thủ tục giấy tờ. Các chuyên gia chỉ ra rằng Hoa Kỳ đang tăng cường kiểm soát xuất xứ, chống lẩn tránh và chống chuyển tải; vì vậy, hồ sơ về nguồn nguyên liệu, công đoạn sản xuất, năng lực nhà máy, định mức, hóa đơn, tờ khai và dữ liệu chuỗi cung ứng trở nên ngày càng quan trọng. Doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục xuất khẩu sang Mỹ bằng những bộ hồ sơ sơ sài và dữ liệu thiếu nhất quán.
Theo đánh giá thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ, đây là yêu cầu phải nâng năng lực doanh nghiệp trong nước, tăng nội địa hóa, giá trị gia tăng và khả năng tham gia chuỗi cung ứng để ứng phó nguy cơ chuyển tải hoặc gian lận xuất xứ. Ưu thế của Việt Nam là năng lực sản xuất cải thiện, vị trí địa lý thuận lợi, lực lượng lao động dồi dào và kinh nghiệm xuất khẩu nhiều nhóm hàng, giúp nước ta có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Mỹ. Nhưng nếu không quản trị tốt dữ liệu chuỗi cung ứng, lợi thế này có thể biến thành rủi ro khi bị điều tra hoặc siết kiểm tra tại cửa khẩu.
Tuân thủ quy định: “giấy thông hành” mới, không phải chi phí phụ
Trong “luật chơi” mới tại Mỹ, tuân thủ quy định không còn là phần việc làm sau khi có đơn hàng, mà là điều kiện tiên quyết để được bước vào bàn đàm phán. Mỹ áp dụng nhiều cơ chế như Quy chế Tối huệ quốc (MFN), các biện pháp áp thuế theo Mục 301 Đạo luật Thương mại năm 1974, Mục 232 và UFLPA, và gần đây đã thay mức thuế bổ sung 10% theo Mục 301 về lao động cưỡng bức bằng mức thuế 12,5% áp dụng với hàng Việt, trừ các mặt hàng được miễn. Nếu doanh nghiệp không hiểu và không chuẩn bị hồ sơ phù hợp, mọi lợi thế chi phí sẽ bị bào mòn.
Theo một lãnh đạo Cục Xúc tiến thương mại, Hoa Kỳ là thị trường cạnh tranh cao với yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, môi trường, lao động và sở hữu trí tuệ; vì vậy “tuân thủ quy định phải được xác định là một yếu tố cốt lõi của năng lực cạnh tranh”. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp muốn xuất khẩu sang Mỹ phải chuẩn bị từ sớm hồ sơ tiếng Anh chuyên nghiệp, thể hiện rõ mã HS, chứng chỉ, nguồn nguyên liệu, nhà máy, công suất, đơn hàng tối thiểu, thời gian giao hàng và kiểm soát chất lượng. Đây không phải “giấy tờ cho đẹp”, mà là bằng chứng để nhà nhập khẩu và cơ quan Mỹ tin rằng doanh nghiệp đủ chuẩn chơi dài hạn.
Từ gia công sang làm chủ thị trường: thay đổi tư duy hay bỏ lỡ cơ hội
Một khảo sát cho thấy khoảng 85% doanh nghiệp chưa sẵn sàng cho thị trường Mỹ. Lý do không phải vì Việt Nam thiếu sản phẩm tốt, mà vì phần lớn doanh nghiệp vẫn quen với vị thế gia công, chỉ chuẩn bị chứng nhận khi khách hàng yêu cầu. Cách làm bị động này khiến doanh nghiệp dễ bỏ lỡ cơ hội ngay vòng đàm phán đầu tiên, khi đối tác yêu cầu ngay hồ sơ tiêu chuẩn chất lượng, hệ thống truy xuất nguồn gốc hoặc chứng nhận an toàn do FDA, CPSC, USDA cấp.
Theo phân tích của chuyên gia, “sản phẩm tốt chưa đủ để vào thị trường Hoa Kỳ”; doanh nghiệp cần một lộ trình từ nghiên cứu thị trường, pháp lý, R&D, Go-To-Market, logistics tới kênh bán hàng. Điều này đòi hỏi họ phải chuyển từ tư duy bán hàng sang xây dựng năng lực thị trường, trong đó việc lựa chọn đúng thị trường ngách, khách hàng mục tiêu, khu vực và kênh phân phối được xem là quyết định. Cùng lúc, doanh nghiệp phải chủ động về dòng tiền, vốn lưu động, thuế và kế toán để hạn chế rủi ro khi mở rộng hoạt động tại Mỹ.
Hội thảo chỉ là điểm khởi đầu: doanh nghiệp phải tự nâng chuẩn của mình
Hội thảo do Cục Xúc tiến thương mại tổ chức ngày 18/8 tại Hà Nội là một bước quan trọng giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn cơ hội và yêu cầu của thị trường Mỹ. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc nghe và ghi chép, còn nội bộ không thay đổi quy trình, không tái thiết kế sản phẩm theo tiêu chuẩn chất lượng mới, không đầu tư vào quản trị chuỗi cung ứng và tuân thủ quy định, thì mọi kiến thức sẽ nằm lại trên slide. VISIA và Ready2US đã xây dựng Bộ Checklist Chuẩn bị Sẵn sàng cho Thị trường Hoa Kỳ 2026 để doanh nghiệp tự đánh giá trước đầu tư; song danh sách kiểm này chỉ có ý nghĩa khi ban lãnh đạo xem nó là “bài tập bắt buộc”, không phải tài liệu tham khảo.
Theo các chuyên gia, thị trường Mỹ vẫn còn nhiều dư địa cho hàng Việt, nhưng để khai thác hiệu quả, doanh nghiệp phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tuân thủ, chuỗi cung ứng, chất lượng và giá trị sản phẩm. Họ khuyến nghị rằng muốn phát triển lâu dài, doanh nghiệp phải chủ động nghiên cứu thị trường, quản trị tài chính, chứng minh xuất xứ, kiểm soát chuỗi cung ứng và tuân thủ pháp luật. Nói cách khác, thành công tại Mỹ sẽ thuộc về những doanh nghiệp Việt dám coi việc “nâng chuẩn” là chiến lược sống còn, chứ không chỉ là yêu cầu đối phó.
